แพทย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุมีความชำนาญเฉพาะด้านการประเมินผู้สูงอายุแบบองค์รวม ครอบคลุมทั้งความจำ กิจวัตรประจำวัน (ADL) การใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) และความเปราะบางโดยรวม จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่เหมาะสมที่สุดหากโรงพยาบาลมีแพทย์สาขานี้

หากไม่มีแพทย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุในพื้นที่ อายุรแพทย์ทั่วไปสามารถทำหน้าที่ประเมินเบื้องต้นและส่งต่อไปยังผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางได้เช่นกัน ไม่จำเป็นต้องรอจนกว่าจะหาแพทย์เฉพาะทางได้ก่อน

ประสาทแพทย์เหมาะสำหรับกรณีที่แพทย์ผู้ประเมินเบื้องต้นสงสัยว่าอาจมีความผิดปกติทางโครงสร้างสมอง เช่น เนื้องอกหรือหลอดเลือดสมอง ซึ่งจำเป็นต้องตรวจภาพสมองเพิ่มเติมเพื่อยืนยันหรือแยกสาเหตุ

การส่งต่อไปประสาทแพทย์มักเกิดขึ้นหลังการประเมินเบื้องต้นแล้วพบสัญญาณที่บ่งชี้ว่าอาจไม่ใช่ภาวะสมองเสื่อมทั่วไป เช่น อาการทางระบบประสาทเฉพาะจุด หรืออาการที่แย่ลงเร็วผิดปกติ

ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุสามารถแสดงอาการคล้ายความจำถดถอย เช่น สมาธิสั้นลง ตอบสนองช้า หรือดูเหมือนหลงลืม ทำให้บางครั้งแยกยากจากภาวะสมองเสื่อมในระยะแรกหากไม่ได้รับการประเมินอย่างละเอียด

หากผู้สูงอายุมีอารมณ์เศร้า ไม่อยากทำกิจกรรมที่เคยชอบ หรือนอนไม่หลับร่วมกับความจำถดถอย ควรปรึกษาจิตแพทย์เพื่อแยกภาวะซึมเศร้าออกก่อน เพราะภาวะซึมเศร้ารักษาได้และอาจทำให้ความจำดีขึ้นเมื่ออารมณ์ดีขึ้น

แพทย์อาจใช้แบบทดสอบคัดกรองความจำ เช่น Mini-Cog ซึ่งใช้เวลาไม่นานและเป็นการทดสอบเบื้องต้น หรือแบบทดสอบที่ละเอียดขึ้นอย่าง MoCA หรือ MMSE เพื่อประเมินความจำและการรับรู้ในหลายด้านร่วมกับการซักประวัติ

ผลการทดสอบเหล่านี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการประเมิน ไม่ใช่การวินิจฉัยขั้นสุดท้าย แพทย์จะพิจารณาร่วมกับประวัติ การตรวจร่างกาย และผลตรวจเลือดหรือภาพสมองตามความจำเป็น