ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือ sleep apnea เกิดขึ้นระหว่างช่วงหลับลึกที่สมองไม่ได้บันทึกความทรงจำ ผู้ที่หยุดหายใจไปหลายวินาทีแล้วสะดุ้งตื่นบางส่วนเพื่อหายใจต่อ มักจำไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้น รู้แต่เพียงว่าตื่นมาแล้วไม่สดชื่น ปากแห้ง หรือปวดหัวตอนเช้า ซึ่งอาการเหล่านี้คลุมเครือเกินกว่าจะบอกแพทย์ได้ชัดเจนด้วยตัวเอง

ในผู้สูงอายุ ภาวะนี้พบร่วมกับการเปลี่ยนแปลงตามวัยหลายอย่าง เช่น กล้ามเนื้อบริเวณลำคอและทางเดินหายใจส่วนบนที่หย่อนตัวง่ายขึ้น น้ำหนักตัวที่เปลี่ยนไป และการนอนหงายเป็นเวลานานเพราะข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว ทำให้ทางเดินหายใจตีบง่ายกว่าคนอายุน้อย นี่คือเหตุผลที่คนนอนข้างมีบทบาทมากกว่าการเป็นแค่ผู้สังเกตการณ์ทั่วไป

กรนดังอย่างเดียวยังไม่ใช่หลักฐานเพียงพอ สิ่งที่มีความหมายทางการแพทย์มากกว่าคือรูปแบบของเสียงและจังหวะการหายใจ ได้แก่ กรนดังต่อเนื่องแล้วเงียบสนิทไปช่วงหนึ่ง ตามด้วยเสียงสำลักหรือหายใจแรงเฮือกกลับมา ถ้าเกิดรูปแบบนี้ซ้ำหลายรอบในคืนเดียว ควรเริ่มจดว่าประมาณกี่ครั้งต่อชั่วโมงที่สังเกตได้ แม้จะนับคร่าว ๆ ก็มีประโยชน์กว่าการจำแบบกว้าง ๆ ว่า "กรนเยอะเหมือนเดิม"

อีกสัญญาณที่มักถูกมองข้ามคือช่วงเงียบที่ยาวผิดปกติ ซึ่งอาจทำให้คนนอนข้างรู้สึกกังวลจนต้องปลุกดูว่ายังหายใจอยู่หรือไม่ ความรู้สึกนั้นเป็นสัญญาณที่ควรเชื่อและจดไว้ ไม่ใช่ความคิดไปเองเสมอไป

ควรสังเกตร่วมกับพฤติกรรมตอนกลางวัน เช่น ง่วงมากผิดปกติจนหลับคาโต๊ะอาหารหรือขณะดูโทรทัศน์ อารมณ์หงุดหงิดง่ายกว่าเดิมโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน หรือความจำและสมาธิแย่ลงในช่วงสั้น ๆ อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติของวัยเสมอไป และอาจเป็นผลจากการนอนที่ถูกรบกวนซ้ำ ๆ โดยที่ผู้สูงอายุเองไม่รู้ตัวว่านอนไม่มีคุณภาพ

ควรแยกให้ชัดจากภาวะสับสนเฉียบพลันที่เกิดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง ซึ่งเป็นคนละเรื่องและต้องรีบประเมินทันที ส่วนความง่วงและสมาธิแย่ลงจากภาวะหยุดหายใจขณะหลับมักค่อยเป็นค่อยไปและสัมพันธ์กับคุณภาพการนอนแต่ละคืน

จุดเริ่มต้นที่เข้าถึงได้จริงคือแพทย์อายุรกรรมทั่วไปหรือแพทย์หูคอจมูกที่โรงพยาบาลตามสิทธิที่มี ไม่จำเป็นต้องเริ่มที่ศูนย์นอนหลับเฉพาะทางทันที แพทย์จะซักประวัติจากทั้งผู้สูงอายุและคนนอนข้าง แล้วพิจารณาว่าจำเป็นต้องส่งต่อไปตรวจการนอนหลับ หรือ sleep study หรือไม่ ซึ่งบางกรณีทำได้ที่บ้านด้วยเครื่องตรวจแบบพกพา ไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลเสมอไป

สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติมีระบบส่งต่อผู้ป่วยระหว่างหน่วยบริการ ควรสอบถามที่หน่วยบริการปฐมภูมิหรือโรงพยาบาลตามสิทธิว่ากรณีนี้ต้องส่งต่อไปที่ใด และมีค่าใช้จ่ายส่วนใดที่ต้องรับผิดชอบเองหรือไม่ เนื่องจากรายละเอียดสิทธิและความครอบคลุมอาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยบริการโดยตรงก่อนนัดหมาย