ภาวะโพรงกระดูกสันหลังตีบคือการที่ช่องทางเดินของเส้นประสาทในกระดูกสันหลังแคบลงตามการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างเมื่ออายุมากขึ้น เมื่อช่องแคบลง เส้นประสาทที่ไปเลี้ยงขาจะถูกเบียดมากขึ้นในบางท่า โดยเฉพาะท่ายืนตัวตรงและท่าแอ่นหลัง ซึ่งเป็นท่าที่ใช้ตลอดเวลาที่เดิน ผลคืออาการชา ตึง ล้า หรือปวดร้าวลงขาที่ค่อย ๆ มากขึ้นตามระยะทางที่เดิน

สิ่งที่ทำให้อาการนี้ต่างจากปวดหลังทั่วไปคือรูปแบบที่เกิดซ้ำได้เหมือนเดิมทุกครั้ง เดินไปประมาณระยะหนึ่งแล้วต้องหยุด พอได้นั่งลงหรือก้มตัวพิงอะไรสักครู่ อาการจะคลายจนเดินต่อได้อีกระยะหนึ่ง ผู้สูงอายุหลายท่านจึงรู้ตัวว่าเดินในห้างได้ไกลกว่าเดินบนทางเท้า เพราะมีที่นั่งให้พักเป็นระยะและมีรถเข็นให้ดันซึ่งทำให้ตัวโน้มไปข้างหน้าเล็กน้อย

อีกข้อสังเกตที่ช่วยได้มากคือทิศทางของพื้น หลายคนพบว่าการเดินขึ้นเนินหรือขึ้นบันไดทำได้ดีกว่าการเดินลง เพราะการขึ้นทำให้ลำตัวโน้มไปข้างหน้าโดยธรรมชาติ ขณะที่การเดินลงหรือเดินบนทางราบตัวตรงทำให้หลังแอ่นมากกว่า ถ้าครอบครัวสังเกตเห็นรูปแบบนี้ ควรจดไว้เล่าให้แพทย์ฟัง เพราะเป็นข้อมูลที่ช่วยแยกสาเหตุได้จริง

อาการเดินแล้วต้องหยุดพักไม่ได้มาจากกระดูกสันหลังเสมอไป สาเหตุสำคัญอีกกลุ่มคือหลอดเลือดแดงที่ขาตีบ ซึ่งทำให้ปวดน่องเวลาเดินเช่นกัน แต่มักมีข้อแตกต่างที่สังเกตได้ คือกลุ่มหลอดเลือดมักดีขึ้นเมื่อหยุดยืนเฉย ๆ โดยไม่ต้องนั่งหรือก้ม และไม่ได้ดีขึ้นจากการโน้มตัวไปข้างหน้า นอกจากนี้อาจมีขนที่ขาบางลง ผิวเย็นซีด หรือแผลที่เท้าหายช้าร่วมด้วย

อีกกลุ่มที่ต้องแยกคือปัญหาที่ข้อสะโพกและข้อเข่า ซึ่งปวดอยู่ที่ตัวข้อเองและมักไม่มีอาการชา ส่วนภาวะหัวใจหรือปอดที่ทำให้เหนื่อยง่ายจะจำกัดการเดินเช่นกัน แต่อาการเด่นคือหอบเหนื่อยและใจสั่น ไม่ใช่ชาหรือตึงที่ขา การแยกเหล่านี้ต้องอาศัยการตรวจร่างกายโดยแพทย์ ไม่ใช่การเทียบอาการจากบทความเพียงอย่างเดียว

ในผู้สูงอายุที่มีหลายโรคพร้อมกัน สาเหตุอาจซ้อนกันมากกว่าหนึ่งอย่าง เช่น มีทั้งข้อเข่าเสื่อมและโพรงกระดูกสันหลังตีบ หรือมีทั้งหลอดเลือดที่ขาตีบและภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัย การเล่าอาการให้ละเอียดว่าเจ็บตรงไหน ชาหรือไม่ชา และดีขึ้นด้วยท่าอะไร จึงมีค่ามากกว่าการสรุปเองว่าเป็นโรคใดโรคหนึ่ง

เมื่อเดินได้สั้นลง สิ่งที่หายไปก่อนไม่ใช่การออกกำลังกาย แต่คือกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้นอย่างการไปซื้อของ ไปธนาคาร หรือไปวัด ซึ่งเป็นกิจกรรมที่ทำให้ผู้สูงอายุยังรู้สึกว่าจัดการชีวิตตัวเองได้ การสูญเสียส่วนนี้มักเกิดก่อนที่ความสามารถพื้นฐานอย่างการอาบน้ำหรือแต่งตัวจะมีปัญหา และเป็นจุดที่ครอบครัวควรสังเกตให้ทัน

ผลที่ตามมาถัดไปคือการเคลื่อนไหวรวมทั้งวันลดลง ซึ่งเร่งให้กล้ามเนื้อขาอ่อนแรงและการทรงตัวแย่ลง กลายเป็นวงจรที่ทำให้เสี่ยงหกล้มมากขึ้น ผู้สูงอายุบางท่านยังเริ่มเลี่ยงการออกจากบ้านเพราะกลัวว่าจะเดินกลับไม่ไหวหรืออายที่ต้องนั่งพักกลางทาง ซึ่งกระทบทั้งอารมณ์และความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง

อีกประเด็นที่มักถูกมองข้ามคือการกลั้นปัสสาวะ ผู้สูงอายุบางท่านดื่มน้ำน้อยลงเพราะกลัวต้องเข้าห้องน้ำระหว่างทางที่เดินไม่ไหว ซึ่งเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำในอากาศร้อน และภาวะขาดน้ำเองก็เป็นสาเหตุหนึ่งของอาการมึนงงและหกล้มในวัยนี้ เรื่องเหล่านี้เชื่อมกันหมดและควรเล่าให้แพทย์ฟังพร้อมกัน

หลักการที่ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่คือการวางแผนเส้นทางโดยมีที่นั่งเป็นจุดหมายย่อย แทนการฝืนเดินรวดเดียวให้ถึง การรู้ว่าระหว่างบ้านกับตลาดมีม้านั่งตรงไหนบ้าง ทำให้การออกจากบ้านกลับมาเป็นไปได้อีกครั้ง และลดความกลัวว่าจะติดอยู่กลางทาง

อุปกรณ์ช่วยเดินแบบมีล้อและมีที่นั่งในตัวเป็นทางเลือกที่หลายคนพบว่าเหมาะกับอาการนี้เป็นพิเศษ เพราะช่วยสองอย่างพร้อมกัน คือให้ตัวโน้มไปข้างหน้าเล็กน้อยขณะเดิน และมีที่นั่งพักติดตัวไปด้วยทุกที่ อย่างไรก็ตาม การเลือกชนิด ความสูง และการฝึกใช้ควรผ่านการประเมินจากนักกายภาพบำบัดหรือแพทย์ เพราะอุปกรณ์ที่ไม่เหมาะกับการทรงตัวของแต่ละคนอาจเพิ่มความเสี่ยงหกล้มแทน

การออกกำลังกายยังจำเป็น แต่รูปแบบต้องเลือกให้เข้ากับอาการ หลายคนพบว่าทำกิจกรรมที่ลำตัวโน้มไปข้างหน้าเล็กน้อยได้นานกว่าการเดินตัวตรง ส่วนท่าที่ต้องแอ่นหลังมากมักทำให้อาการแย่ลงทันที การเลือกท่าที่เหมาะเป็นเรื่องของนักกายภาพบำบัดที่ได้ตรวจร่างกายจริง ไม่ควรลอกโปรแกรมของคนอื่นมาใช้เพราะสาเหตุของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

ผู้สูงอายุที่ปวดหลังเรื้อรังมักสะสมยาแก้ปวดจากหลายแหล่ง ทั้งยาที่แพทย์สั่ง ยาที่ซื้อเอง ยาชุด และยาสมุนไพร จนเกิดภาวะใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือ polypharmacy โดยไม่มีใครเห็นภาพรวม ยาบางกลุ่มเพิ่มความเสี่ยงต่อกระเพาะอาหาร บางกลุ่มมีผลต่อไต และบางกลุ่มทำให้ง่วงซึมจนเสี่ยงหกล้ม ซึ่งเป็นความเสี่ยงที่รุนแรงกว่าตัวอาการปวดเสียอีก

สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือรวบรวมยาทุกชนิดที่ใช้อยู่จริงไปให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวนในคราวเดียว รวมถึงถ่ายภาพฉลากหรือเก็บซองยาเดิมไว้ ไม่ใช่การตัดสินใจหยุดหรือปรับยาเอง เพราะการหยุดยาบางตัวกะทันหันมีความเสี่ยงของตัวมันเอง

อีกความเสี่ยงที่ต้องระวังคือกระดูกพรุนที่มักมาพร้อมกันในวัยนี้ ผู้สูงอายุที่ทรงตัวไม่ดีและเดินได้น้อยลงมีโอกาสหกล้มสูงขึ้น และเมื่อล้มบนกระดูกที่บางลง ความเสียหายจะมากกว่าที่คาด อาการปวดหลังที่เกิดขึ้นเฉียบพลันหลังล้ม ไอแรง หรือยกของ จึงไม่ควรตีความว่าเป็นอาการเดิมกำเริบ แต่ควรให้แพทย์ประเมินว่ามีกระดูกสันหลังยุบหรือไม่