เมื่อท่านล้ม สิ่งแรกที่ต้องทำไม่ใช่เปิดกล่องปฐมพยาบาล แต่เป็นการประเมินว่าท่านปลอดภัยไหม ให้ท่านนอนหรือนั่งนิ่งสักครู่ ถามชื่อ วันนี้วันอะไร เจ็บตรงไหน ขยับแขนขาได้ไหม ถ้าท่านตอบช้า สับสน ขยับไม่ได้ หรือบ่นปวดคอ หลัง สะโพก อย่าเพิ่งพยุงให้ลุก ให้โทร 1669 และอยู่กับท่านจนทีมมา

ผู้สูงอายุที่กระดูกพรุนอาจกระดูกสะโพกหักจากการล้มธรรมดา และบางครั้งยังเดินสองสามก้าวได้ก่อนปวดมากภายหลัง ถ้าท่านลงน้ำหนักข้างหนึ่งแล้วเจ็บชัดหรือเท้าบิดผิดรูป ให้ถือว่าอาจหัก

การกระแทกศีรษะในผู้สูงอายุเป็นเรื่องที่ไม่ควรประมาท เพราะหลอดเลือดในสมองเปราะ และเลือดอาจซึมออกช้า ๆ จนอาการเริ่มวันถัดไปหรือหลายวันถัดไป อาการที่ต้องระวังคือปวดศีรษะมากขึ้น อาเจียน ง่วงซึม สับสน พูดไม่ชัด อ่อนแรงแขนขาข้างเดียว ชัก หรือตาสองข้างไม่เท่ากัน ควรพาไปโรงพยาบาลทุกครั้งที่ศีรษะกระแทก ไม่ใช่รอให้มีอาการ

ถ้าท่านกินยาต้านเลือดแข็งหรือยาต้านเกล็ดเลือด การล้มแม้เล็กน้อยก็ควรไปโรงพยาบาลเพื่อตรวจ เพราะเลือดหยุดยากกว่าปกติ ให้นำซองยาไปด้วยและแจ้งแพทย์ตั้งแต่ต้นว่ากินยาอะไร

ถ้าตรวจแล้วเป็นแค่ผิวถลอก ให้ล้างมือก่อนแตะแผล ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดไหลผ่านเบา ๆ เพื่อขจัดเศษดินหรือกรวด ถ้าเศษฝังลึกหรือล้างไม่ออก ให้พบแพทย์ ไม่ต้องขัดถู ผิวผู้สูงอายุบางและฉีกขาดง่าย การถูแรงทำให้แผลใหญ่ขึ้น

ซับรอบแผลด้วยผ้าสะอาดแห้ง เลือดที่ซึมเล็กน้อยให้กดด้วยผ้าสะอาดนิ่ง ๆ สิบนาที ถ้ายังไหลไม่หยุดให้ไปโรงพยาบาล ไม่ควรเทแอลกอฮอล์หรือยาฆ่าเชื้อแรงลงบนแผลเป็นนิสัย เพราะอาจระคายเคือง ปรึกษาเภสัชกรถ้าต้องการใช้น้ำยาล้างแผลที่เหมาะกับผิวบาง

พลาสเตอร์ธรรมดาที่กาวแรงอาจดึงผิวผู้สูงอายุฉีกตอนลอกออก โดยเฉพาะหลังมือ แขน และหน้าแข้ง ให้เลือกผ้าปิดแผลที่ไม่ติดแผล และยึดด้วยพลาสเตอร์กาวอ่อนหรือผ้าพันที่ขอบ ไม่ให้กาวแตะผิวบาง เวลาเปลี่ยน ให้ดึงกาวออกช้า ๆ ตามทิศทางของเส้นขน หรือใช้น้ำสะอาดชุบให้นิ่มก่อนลอก

เปลี่ยนผ้าปิดแผลวันละครั้งหรือเมื่อเปียกสกปรก ดูแผลทุกครั้งที่เปลี่ยน ถ่ายรูปไว้เพื่อเทียบ ถ้าแผลมีผิวหนังที่ถูกฉีกเป็นแผ่น ให้วางกลับที่เบา ๆ แล้วปิด อย่าตัดทิ้งเอง และดูคู่มือแผลผิวฉีกขาดในผู้สูงอายุ

แผลถลอกที่เท้าและขาในผู้เป็นเบาหวานหายช้ากว่าคนทั่วไปและติดเชื้อง่าย ควรให้แพทย์หรือพยาบาลดูแผลแม้เล็ก โดยเฉพาะถ้าท่านชาที่เท้าและไม่รู้สึกเจ็บ ผู้ที่ขาบวมหรือหลอดเลือดดำขอดก็เช่นกัน แผลที่ขาอาจหายยากและลุกลามได้

ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดและมีโรคประจำตัวหลายโรค แผลเล็กอาจกลายเป็นปัญหาใหญ่ได้ จึงควรสอบถามแพทย์ว่าต้องดูแลแผลอย่างไรเป็นพิเศษ

แผลที่เปื้อนดิน ปนเปื้อนสิ่งสกปรก หรือเป็นแผลลึก มีโอกาสติดเชื้อบาดทะยักได้ ถ้าท่านจำไม่ได้ว่าฉีดวัคซีนบาดทะยักครั้งล่าสุดเมื่อไร ให้ถามสถานพยาบาลว่าต้องฉีดกระตุ้นหรือไม่ภายในวันที่เกิดแผล ผู้ดูแลควรเก็บสมุดวัคซีนหรือบันทึกการฉีดไว้ในที่หาเจอ

เมื่อดูแลแผลเสร็จ ให้ถามต่อว่าท่านล้มเพราะอะไร สะดุดสิ่งของ พื้นลื่น มึนหัวเมื่อลุกเร็ว เป็นลมเพราะน้ำตาลต่ำ หรือยาใหม่ทำให้ง่วง สาเหตุแต่ละอย่างแก้ต่างกัน ถ้าเป็นการเวียนหัวหรือเป็นลม ให้พบแพทย์ภายในวันเดียวกัน ถ้าเป็นเรื่องพื้นหรือแสง ใช้เครื่องมือประเมินความเสี่ยงหกล้มและปรับสภาพบ้าน

จดวันที่ล้ม ท่าที่ล้ม และบริเวณที่กระแทก ลงสมุดสุขภาพ เมื่อไปพบแพทย์จะช่วยได้มาก

หลังล้ม ผู้สูงอายุบางท่านกลัวล้มซ้ำจนลดกิจวัตรประจำวันของตัวเอง เช่นไม่ยอมเดินไปห้องน้ำคนเดียวหรือไม่ลุกจากเตียง ซึ่งทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและเสี่ยงล้มมากขึ้นอีก ผู้ดูแลควรชวนให้ท่านทำกิจกรรมเบา ๆ ต่อ พร้อมปรับห้องให้ปลอดภัย และปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องการฝึกทรงตัว