เหงือกที่แข็งแรงควรมีสีชมพูอ่อน กระชับกับฟัน ไม่บวมหรือนูน หากเหงือกเริ่มมีสีแดงเข้มขึ้น บวมนูน หรือดูมันวาวผิดปกติ นั่นคือสัญญาณเริ่มต้นของการอักเสบ แม้ยังไม่มีเลือดออกให้เห็นชัดเจนก็ตาม การเช็กสีเหงือกภายใต้แสงสว่างเพียงพอเป็นประจำ ช่วยจับสัญญาณได้เร็วกว่าการรอให้มีเลือดออกขณะแปรงฟัน

อีกจุดที่ควรเช็กคือเหงือกร่นหรือเหงือกที่ดูเหมือนถอยห่างจากฟันมากขึ้น ทำให้เห็นรากฟันหรือฟันดูยาวขึ้นกว่าเดิม ซึ่งอาจเป็นสัญญาณว่าโรคเหงือกลุกลามไปถึงกระดูกรองรับฟันแล้ว ควรพบทันตแพทย์เพื่อประเมินโดยเร็ว การเช็กด้วยการส่องกระจกร่วมกับไฟฉายขนาดเล็กช่วยให้มองเห็นรายละเอียดตามแนวขอบเหงือกได้ชัดกว่าการมองด้วยตาเปล่าในแสงห้องปกติ โดยเฉพาะฟันกรามด้านในที่มักมองข้าม

เหงือกอักเสบที่ยังไม่รุนแรงมักไม่กระทบการกินอาหารมากนัก แต่เมื่อเริ่มบวมและเจ็บมากขึ้น ผู้สูงอายุอาจเลี่ยงการเคี้ยวด้านที่เจ็บ กินอาหารได้ช้าลง หรือกินอาหารแข็งน้อยลงโดยไม่บอกตรง ๆ การเช็กว่ากินอาหารได้ตามปกติหรือเริ่มเปลี่ยนพฤติกรรมการกินจึงเป็นอีกจุดที่ควรสังเกตควบคู่กับสภาพเหงือก

หากเหงือกอักเสบเริ่มกระทบความสามารถแปรงฟันเอง เช่น เจ็บจนไม่กล้าแปรงให้ทั่วถึง ควรถือเป็นสัญญาณที่ต้องรีบจัดการ เพราะการหลีกเลี่ยงการทำความสะอาดจะยิ่งทำให้คราบพลัคสะสมและเหงือกอักเสบแย่ลงเป็นวงจรซ้ำ

ฟันที่โยกหรือขยับได้เล็กน้อยเมื่อสัมผัส เป็นสัญญาณที่บ่งบอกว่าโรคเหงือกอาจลุกลามไปทำลายกระดูกรองรับฟันแล้ว ซึ่งต่างจากเหงือกอักเสบระยะแรกที่ฟันยังแน่นปกติ การเช็กความมั่นคงของฟันควบคุมได้ยากด้วยตาเปล่า จึงควรให้ทันตแพทย์เป็นผู้ประเมินหากสงสัย

กลิ่นปากที่รุนแรงขึ้นหรือเปลี่ยนไปจากเดิม โดยเฉพาะเมื่อมีเหงือกบวมร่วมด้วย อาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อในช่องปาก การเช็กกลิ่นปากควบคู่กับสภาพเหงือกช่วยให้เห็นภาพรวมของปัญหาชัดเจนกว่าการเช็กแยกกัน

ผู้สูงอายุที่มีโรคเบาหวานและควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี มีความเสี่ยงเหงือกอักเสบสูงกว่าคนทั่วไป เพราะระดับน้ำตาลที่สูงส่งผลต่อการหายของเนื้อเยื่อเหงือกและเพิ่มโอกาสติดเชื้อ การเช็กว่าผู้สูงอายุมีโรคเบาหวานร่วมด้วยหรือไม่ ช่วยให้ประเมินความเสี่ยงได้แม่นยำขึ้น

การใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือภาวะ polypharmacy ก็เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ เพราะยาบางกลุ่มอาจทำให้ปากแห้งหรือมีผลต่อเหงือกโดยตรง การเช็กรายการยาที่ใช้อยู่และสังเกตว่าเหงือกเริ่มมีปัญหาหลังเปลี่ยนยาใหม่หรือไม่ เป็นข้อมูลที่ควรบันทึกไว้แจ้งทันตแพทย์

หากครอบครัวปรับวิธีแปรงฟันและเพิ่มการทำความสะอาดซอกฟันแล้ว ควรเช็กว่าเหงือกดีขึ้นภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์หรือไม่ หากยังบวมหรือมีเลือดออกเท่าเดิม แสดงว่าอาจต้องให้ทันตแพทย์ขูดหินปูนที่สะสมแน่นเกินกว่าการแปรงฟันจะขจัดออกได้เอง

การเช็กซ้ำเป็นระยะทุกสัปดาห์ในเวลาเดียวกัน เช่น ตอนแปรงฟันเช้าวันอาทิตย์ ช่วยให้ครอบครัวเห็นแนวโน้มที่แท้จริงแทนการประเมินจากความรู้สึกในวันใดวันหนึ่ง