เหงือกอักเสบระยะแรกมักไม่เจ็บปวดมาก ทำให้ผู้สูงอายุและครอบครัวมองข้ามได้ง่าย สัญญาณที่ควรสังเกตคือเหงือกเปลี่ยนจากสีชมพูอ่อนเป็นสีแดงเข้มหรือม่วงคล้ำ เหงือกบวมจนดูฟูกว่าปกติ และมีเลือดออกเวลาแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน หลายคนคิดว่าเลือดออกเป็นเพราะแปรงแรงเกินไป จึงแปรงเบาลงแทนที่จะพบทันตแพทย์ ทั้งที่เลือดออกบ่อยเป็นสัญญาณของการอักเสบที่ต้องได้รับการดูแลอย่างถูกวิธี

อีกสัญญาณที่พบบ่อยคือกลิ่นปากที่เกิดขึ้นต่อเนื่องแม้จะแปรงฟันแล้ว ซึ่งเกิดจากแบคทีเรียที่สะสมอยู่ใต้ขอบเหงือก การมีกลิ่นปากเรื้อรังร่วมกับเหงือกบวมแดงจึงเป็นสัญญาณที่ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียด ไม่ใช่แค่ใช้น้ำยาบ้วนปากกลบกลิ่นไปเรื่อย ๆ

สาเหตุหลักของเหงือกอักเสบคือคราบพลัคที่สะสมตามขอบเหงือกเป็นเวลานานโดยไม่ได้ทำความสะอาดอย่างทั่วถึง ในผู้สูงอายุปัจจัยที่ทำให้คราบพลัคสะสมง่ายขึ้นมีหลายอย่าง เช่น การใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือ polypharmacy ที่ทำให้ปากแห้งและขาดน้ำลายช่วยชะล้างตามธรรมชาติ รวมถึงข้อจำกัดทางร่างกาย เช่น มือสั่นหรือแรงจับไม่พอที่ทำให้แปรงฟันได้ไม่ทั่วถึงเหมือนเดิม

ผู้สูงอายุที่ใส่ฟันปลอมชนิดถอดได้บางส่วนก็มีความเสี่ยงเหงือกอักเสบสูงขึ้น เพราะฟันปลอมอาจกดทับหรือบดบังบริเวณที่ทำความสะอาดยากอยู่แล้ว หากทำความสะอาดฟันปลอมและเหงือกใต้ฟันปลอมไม่ทั่วถึง คราบพลัคจะสะสมเร็วกว่าคนที่ไม่ได้ใส่ฟันปลอม

โรคเรื้อรังบางอย่างที่พบบ่อยในผู้สูงอายุก็เป็นปัจจัยเสี่ยงเพิ่มเติม เช่น เบาหวานที่ควบคุมได้ไม่ดีทำให้ร่างกายต่อสู้กับการติดเชื้อในช่องปากได้ยากขึ้น เหงือกจึงอักเสบง่ายและหายช้ากว่าคนที่ควบคุมน้ำตาลในเลือดได้ดี ครอบครัวที่ดูแลผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานจึงควรใส่ใจสุขภาพช่องปากเป็นพิเศษควบคู่ไปกับการควบคุมระดับน้ำตาล ไม่ใช่มองแยกจากกันเป็นคนละเรื่อง

หากเหงือกอักเสบไม่ได้รับการดูแลต่อเนื่องเป็นเวลานาน การอักเสบจะลุกลามลึกลงไปทำลายเนื้อเยื่อและกระดูกที่รองรับฟัน กลายเป็นโรคปริทันต์ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ผู้สูงอายุสูญเสียฟันมากกว่าฟันผุเสียอีก อาการที่บ่งบอกว่าลุกลามไปถึงขั้นนี้ ได้แก่ เหงือกร่นจนเห็นรากฟัน ฟันเริ่มโยก หรือมีหนองไหลออกมาตามขอบเหงือกเมื่อกดเบา ๆ

จุดที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือผู้สูงอายุที่มีภาวะสับสนเฉียบพลันหรือความจำถดถอยจนดูแลความสะอาดช่องปากด้วยตัวเองได้ไม่ทั่วถึง เหงือกอักเสบในกลุ่มนี้มักลุกลามเร็วกว่าปกติเพราะไม่มีใครแปรงฟันแทนอย่างสม่ำเสมอ ครอบครัวจึงควรเข้าไปช่วยดูแลความสะอาดช่องปากโดยตรงแทนการปล่อยให้ทำเองทั้งหมด

งานวิจัยด้านสุขภาพผู้สูงอายุยังพบความเชื่อมโยงระหว่างสุขภาพช่องปากที่ไม่ดีกับความเสี่ยงต่อโรคปอดอักเสบจากการสำลักในผู้สูงอายุที่มีปัญหาการกลืนร่วมด้วย เพราะแบคทีเรียจากช่องปากที่อักเสบเรื้อรังอาจถูกสำลักลงไปในทางเดินหายใจได้ง่ายกว่าคนที่มีสุขภาพช่องปากดี การดูแลเหงือกให้แข็งแรงจึงไม่ได้ส่งผลแค่ต่อฟันเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับสุขภาพโดยรวมของผู้สูงอายุด้วย