เหงือกอักเสบเกิดจากคราบพลัคที่สะสมบริเวณขอบเหงือก หากไม่ทำความสะอาดออกอย่างสม่ำเสมอ เหงือกจะบวมแดงและมีเลือดออกง่ายเมื่อแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน ในผู้สูงอายุความเสี่ยงนี้สูงขึ้นจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งความสามารถแปรงฟันเองที่ลดลงจากมือสั่นหรือแรงบีบมือน้อยลง และปากแห้งจากการใช้ยาหลายชนิดซึ่งทำให้คราบพลัคสะสมง่ายขึ้นกว่าเดิม

หากปล่อยเหงือกอักเสบไว้โดยไม่ดูแล อาจลุกลามเป็นโรคปริทันต์ที่ทำลายกระดูกรองรับฟันและนำไปสู่ฟันโยกหรือเสียฟันได้ในระยะยาว จุดสำคัญคือเหงือกอักเสบระยะแรกยังเป็นภาวะที่ย้อนกลับได้ หากดูแลความสะอาดช่องปากอย่างถูกวิธีตั้งแต่ต้น

ผู้สูงอายุหลายคนแปรงฟันไม่ทั่วถึงไม่ใช่เพราะไม่ใส่ใจ แต่เพราะแรงบีบมือลดลงหรือมือสั่นจนควบคุมแปรงได้ยาก การเลือกแปรงสีฟันด้ามใหญ่ขึ้นหรือมีด้ามจับที่กระชับมือ ช่วยให้ควบคุมทิศทางแปรงได้ดีขึ้นโดยไม่ต้องออกแรงมาก หากมือสั่นมากจนแปรงเองไม่ทั่วถึง ผู้ดูแลอาจต้องช่วยแปรงฟันบางส่วน โดยยังให้ผู้สูงอายุแปรงส่วนที่ทำเองได้ก่อนเสมอ เพื่อรักษาความเป็นอิสระไว้ให้มากที่สุด

เทคนิคแปรงฟันที่เหมาะกับเหงือกอักเสบคือแปรงเบามือเป็นวงกลมเล็ก ๆ ตรงขอบเหงือก ไม่ใช่ถูแรงไปมาซึ่งอาจทำให้เหงือกบวมมากขึ้น ควรแปรงอย่างน้อยวันละสองครั้งและใช้เวลาให้ทั่วถึงทุกซี่ฟัน โดยเฉพาะด้านในที่มักถูกมองข้าม

คราบพลัคที่สะสมในซอกฟันเป็นจุดที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง การใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันขนาดเล็กช่วยลดคราบพลัคบริเวณนี้ได้ดีกว่าแปรงฟันอย่างเดียว แต่สำหรับผู้สูงอายุที่มือไม่ถนัดใช้ไหมขัดฟัน อุปกรณ์ที่มีด้ามจับสำเร็จรูปอาจใช้งานได้ง่ายกว่า

หากผู้สูงอายุมีฟันปลอมบางส่วนหรือสะพานฟัน ควรทำความสะอาดรอบ ๆ จุดยึดเป็นพิเศษ เพราะเป็นจุดที่คราบพลัคสะสมง่ายและมักถูกมองข้ามเมื่อแปรงฟันตามปกติ

ยาบางชนิดที่ผู้สูงอายุใช้ประจำ เช่น ยาความดันบางกลุ่มหรือยาที่มีผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน อาจทำให้เหงือกบวมหรือโตผิดปกติได้ ในขณะที่ยาอีกหลายกลุ่มอาจทำให้ปากแห้งซึ่งเพิ่มความเสี่ยงเหงือกอักเสบทางอ้อม การรวบรวมรายการยาทั้งหมดที่ใช้อยู่และแจ้งทันตแพทย์เมื่อไปตรวจ ช่วยให้ประเมินได้ครบถ้วนกว่าการมองแค่เทคนิคแปรงฟัน

ผู้สูงอายุที่มีโรคเบาหวานร่วมด้วยมักมีความเสี่ยงเหงือกอักเสบสูงกว่าคนทั่วไป เพราะระดับน้ำตาลในเลือดที่ควบคุมได้ไม่ดีส่งผลต่อการหายของเนื้อเยื่อเหงือก การดูแลช่องปากในกลุ่มนี้จึงควรทำควบคู่กับการดูแลโรคประจำตัวอย่างต่อเนื่อง