สูงวัยไทย
จัดตารางออกกำลังกายรายสัปดาห์ให้ผู้สูงอายุ เริ่มต้นแบบไหนไม่หักโหมเกินไป
พิมพ์เมื่อ 6 สิงหาคม 2026
จัดตารางออกกำลังกายรายสัปดาห์ให้ผู้สูงอายุ เริ่มต้นแบบไหนไม่หักโหมเกินไป
ตัวอย่างตารางออกกำลังกายรายสัปดาห์สำหรับผู้สูงอายุ แบ่งวันฝึกกำลัง วันฝึกการทรงตัว วันพักฟื้น พร้อมหลักการปรับตารางตามระดับความสามารถและสัญญาณร่างกาย
ตรวจสอบล่าสุด 6 สิงหาคม 2026

รูปภาพโดย Bich Tran / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ตารางรายสัปดาห์ที่แนะนำแบ่งเป็นวันฝึกกำลังกล้ามเนื้อ 2-3 วัน วันฝึกการทรงตัว 2-3 วัน และวันพักฟื้นอย่างน้อย 1-2 วัน โดยไม่จำเป็นต้องออกกำลังกายหนักทุกวันติดต่อกัน
- หลักการสำคัญคือเริ่มจากความหนักที่ทำได้สบายก่อน แล้วค่อยเพิ่มทีละน้อยเมื่อร่างกายปรับตัวได้ ไม่ใช่เริ่มจากตารางเต็มรูปแบบทันทีซึ่งเสี่ยงบาดเจ็บและอาจทำให้ล้มเลิกเพราะเหนื่อยเกินไป
- ตารางนี้เป็นตัวอย่างทั่วไปที่ปรับได้ตามความสามารถของแต่ละคน ไม่ใช่สูตรตายตัวที่ทุกคนต้องทำเหมือนกัน ผู้ที่มีภาวะเปราะบางหรือโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดก่อนเริ่มตารางที่มีความหนักเพิ่มขึ้น
- การฝึกกำลังกล้ามเนื้อสม่ำเสมอช่วยชะลอภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัย (sarcopenia) ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความสามารถทำกิจวัตรประจำวัน (ADL) เช่น การลุกจากเก้าอี้หรือเดินขึ้นบันได
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้สูงอายุและครอบครัวที่เริ่มออกกำลังกายบ้างแล้วแต่ยังไม่มีตารางที่ชัดเจน ต้องการโครงสร้างรายสัปดาห์ที่ทำตามได้จริง
- เหมาะกับผู้ดูแลที่ต้องการเข้าใจหลักการจัดสมดุลระหว่างวันฝึกและวันพัก เพื่อไม่ให้หักโหมจนเสี่ยงบาดเจ็บหรือเหนื่อยล้าเกินไป
- ไม่เหมาะกับผู้ที่เพิ่งออกจากโรงพยาบาลหรือมีภาวะเฉียบพลัน ซึ่งควรให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดออกแบบตารางเฉพาะบุคคลก่อน
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมไม่ควรออกกำลังกายหนักทุกวันติดต่อกัน
กล้ามเนื้อต้องการเวลาพักฟื้นหลังฝึกกำลัง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่การซ่อมแซมกล้ามเนื้อใช้เวลานานกว่าคนอายุน้อย หากฝึกกำลังกล้ามเนื้อกลุ่มเดียวกันหนักทุกวันโดยไม่พัก อาจทำให้กล้ามเนื้อล้าสะสมและเพิ่มความเสี่ยงบาดเจ็บแทนที่จะช่วยเสริมความแข็งแรง การจัดวันพักฟื้นสลับกับวันฝึกจึงเป็นส่วนสำคัญของตารางที่ยั่งยืน
วันพักฟื้นไม่ได้แปลว่านั่งเฉย ๆ ทั้งวัน แต่หมายถึงวันที่เคลื่อนไหวเบา ๆ เช่น เดินเล่นในบ้านหรือทำกิจวัตรประจำวันตามปกติ โดยไม่ฝึกท่าที่ต้องออกแรงหนักหรือทรงตัวซับซ้อน
ทำไมต้องแยกวันฝึกกำลังกับวันฝึกการทรงตัว
การฝึกกำลังกล้ามเนื้อและการฝึกการทรงตัวใช้กลไกร่างกายต่างกัน การฝึกกำลังเน้นสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเพื่อชะลอภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (sarcopenia) ส่วนการฝึกการทรงตัวเน้นระบบประสาทและการควบคุมร่างกายเพื่อลดความเสี่ยงหกล้ม การแยกวันฝึกทั้งสองประเภทช่วยให้ร่างกายโฟกัสได้เต็มที่ในแต่ละวัน แทนการรวมทุกอย่างไว้ในเซสชันเดียวจนเหนื่อยเกินไป
อย่างไรก็ตาม บางวันสามารถรวมทั้งสองประเภทไว้ด้วยกันได้หากความหนักรวมไม่มากเกินไป เช่น ฝึกกำลังขาเบา ๆ ตามด้วยฝึกยืนทรงตัวสั้น ๆ ขึ้นอยู่กับความสามารถของแต่ละคน
หลักการเพิ่มความหนักทีละน้อยแบบปลอดภัย
ควรเริ่มจากความหนักที่ทำได้สบายในสัปดาห์แรก แล้วประเมินว่ารู้สึกอย่างไรหลังฝึกไปแล้วสองสามวัน หากไม่มีอาการปวดหรือเหนื่อยล้าผิดปกติ จึงค่อยเพิ่มจำนวนครั้งหรือระยะเวลาทีละเล็กน้อยในสัปดาห์ถัดไป การเพิ่มความหนักควรทำทีละขั้น ไม่ควรเพิ่มหลายอย่างพร้อมกัน เช่น เพิ่มทั้งจำนวนครั้งและความถี่ในสัปดาห์เดียวกัน
สัญญาณที่บอกว่าเพิ่มความหนักเร็วเกินไป ได้แก่ ปวดกล้ามเนื้อรุนแรงกว่าปกติที่ไม่หายภายในหนึ่งถึงสองวัน รู้สึกเหนื่อยล้าสะสมข้ามวัน หรือเริ่มรู้สึกไม่อยากออกกำลังกายเพราะกลัวความเหนื่อย หากพบสัญญาณเหล่านี้ควรลดความหนักกลับไปยังระดับก่อนหน้าและคงระดับนั้นไว้นานขึ้นก่อนเพิ่มอีกครั้ง
ปรับตารางตามความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน
เป้าหมายสูงสุดของตารางออกกำลังกายรายสัปดาห์ไม่ใช่แค่ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ แต่คือความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน (ADL) เช่น ลุกจากเก้าอี้ เดินขึ้นบันได หรืออาบน้ำแต่งตัวเองได้ ควรเลือกท่าฝึกที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมเหล่านี้โดยตรง เช่น ฝึกลุกนั่งจากเก้าอี้ซ้ำ ๆ เพื่อเสริมความแข็งแรงที่ใช้ในการลุกยืนจริง
ผู้ที่มีข้อจำกัดด้านกิจวัตรประจำวันอย่างซับซ้อน (IADL) เช่น การจัดการยาเองหรือการทำอาหาร ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดเพื่อออกแบบตารางที่เชื่อมโยงกับกิจกรรมเหล่านั้นโดยเฉพาะ แทนการใช้ตารางทั่วไปเพียงอย่างเดียว

รูปภาพโดย beyzahzah / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ขั้นที่ 1: ประเมินความสามารถเริ่มต้นก่อนจัดตาราง
สังเกตว่าปัจจุบันสามารถลุกจากเก้าอี้ เดิน หรือยืนทรงตัวได้นานแค่ไหนโดยไม่เหนื่อยหรือรู้สึกไม่มั่นคง ใช้ข้อมูลนี้เป็นจุดเริ่มต้นของตาราง
ขั้นที่ 2: จัดวันฝึกกำลัง วันฝึกการทรงตัว และวันพักฟื้น
จัดตารางตัวอย่าง เช่น จันทร์ พุธ ศุกร์ ฝึกกำลังกล้ามเนื้อเบา ๆ อังคาร พฤหัสบดี ฝึกการทรงตัวและความยืดหยุ่น เสาร์ อาทิตย์ พักฟื้นหรือเดินเล่นเบา ๆ ปรับวันตามความสะดวกของแต่ละครอบครัว
- วันฝึกกำลัง 2-3 วันต่อสัปดาห์ ไม่ติดต่อกัน
- วันฝึกการทรงตัว 2-3 วันต่อสัปดาห์
- วันพักฟื้นอย่างน้อย 1-2 วันต่อสัปดาห์
ขั้นที่ 3: เริ่มจากความหนักที่ทำได้สบายในสัปดาห์แรก
เลือกจำนวนครั้งและระยะเวลาที่รู้สึกว่าทำได้สบายโดยไม่ฝืน ประเมินความรู้สึกหลังฝึกไปแล้วสองสามวันก่อนตัดสินใจเพิ่มความหนัก
ขั้นที่ 4: เพิ่มความหนักทีละน้อยและปรับตามสัญญาณร่างกาย
หากไม่มีอาการปวดหรือเหนื่อยล้าผิดปกติ ค่อยเพิ่มจำนวนครั้งหรือระยะเวลาทีละเล็กน้อยในสัปดาห์ถัดไป หากพบสัญญาณเพิ่มความหนักเร็วเกินไป ให้ลดกลับไปยังระดับก่อนหน้า
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าฝึกกำลังกล้ามเนื้อกลุ่มเดียวกันหนักทุกวันติดต่อกันโดยไม่มีวันพักฟื้น
- อย่าเริ่มตารางเต็มรูปแบบทันทีในสัปดาห์แรกโดยไม่ประเมินความสามารถเริ่มต้นก่อน
- อย่าเพิ่มความหนักหลายอย่างพร้อมกันในสัปดาห์เดียว เช่น เพิ่มทั้งจำนวนครั้งและความถี่
- อย่าฝืนทำตามตารางเดิมเมื่อพบสัญญาณเหนื่อยล้าสะสมหรือปวดกล้ามเนื้อผิดปกติ
- อย่าใช้ตารางเดียวกันสำหรับทุกคนโดยไม่ปรับตามความสามารถและข้อจำกัดเฉพาะบุคคล
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที หากระหว่างฝึกตามตารางมีอาการเจ็บแน่นหน้าอก หายใจหอบเหนื่อยรุนแรงผิดปกติ หรือแขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน
- ติดต่อแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดภายในวันเดียวกัน หากปวดกล้ามเนื้อหรือข้อรุนแรงเฉียบพลันหลังเพิ่มความหนักของตาราง
- นัดพบแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดในสัปดาห์นี้ หากรู้สึกว่าตารางปัจจุบันไม่เหมาะกับความสามารถ เช่น เหนื่อยล้าสะสมทุกสัปดาห์ หรือความสามารถทำกิจวัตรประจำวันไม่ดีขึ้นแม้ฝึกตามตารางต่อเนื่องหลายสัปดาห์
- เฝ้าสังเกตและจดบันทึกไว้ หากพบว่าบางวันในตารางรู้สึกหนักกว่าวันอื่นผิดปกติ เพื่อนำไปปรับตารางหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
เช็กลิสต์สรุป
- ประเมินความสามารถเริ่มต้นก่อนจัดตารางรายสัปดาห์
- จัดวันฝึกกำลัง 2-3 วัน วันฝึกการทรงตัว 2-3 วัน และวันพักฟื้น 1-2 วัน
- ไม่ฝึกกล้ามเนื้อกลุ่มเดียวกันหนักติดต่อกันสองวัน
- เริ่มจากความหนักที่ทำได้สบายในสัปดาห์แรก
- เพิ่มความหนักทีละน้อย ไม่เพิ่มหลายอย่างพร้อมกัน
- เลือกท่าฝึกที่เชื่อมโยงกับกิจวัตรประจำวัน เช่น ลุกนั่งจากเก้าอี้
- ปรับตารางทันทีเมื่อพบสัญญาณเหนื่อยล้าสะสมหรือปวดผิดปกติ
คำถามที่พบบ่อย
ต้องออกกำลังกายทุกวันเลยไหมถึงจะได้ผล
ไม่จำเป็น การจัดวันพักฟื้นสลับกับวันฝึกสำคัญพอ ๆ กับการฝึก เพราะกล้ามเนื้อต้องการเวลาซ่อมแซมหลังฝึกกำลัง ตารางที่แนะนำคือฝึกกำลัง 2-3 วัน ฝึกการทรงตัว 2-3 วัน และพักฟื้นอย่างน้อย 1-2 วันต่อสัปดาห์ ซึ่งให้ผลดีกว่าการฝึกหนักทุกวันจนเสี่ยงบาดเจ็บหรือเหนื่อยล้าสะสม
วันพักฟื้นต้องนั่งเฉย ๆ ทั้งวันหรือเปล่า
ไม่ต้อง วันพักฟื้นหมายถึงวันที่งดฝึกท่าที่ต้องออกแรงหนักหรือทรงตัวซับซ้อน แต่ยังเคลื่อนไหวเบา ๆ ได้ตามปกติ เช่น เดินเล่นในบ้านหรือทำกิจวัตรประจำวันทั่วไป การเคลื่อนไหวเบา ๆ ในวันพักฟื้นช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดยังทำงานดีโดยไม่เพิ่มภาระให้กล้ามเนื้อที่กำลังฟื้นตัว
เริ่มออกกำลังกายสัปดาห์แรก ควรหนักแค่ไหน
ควรเริ่มจากความหนักที่ทำได้สบาย ไม่ฝืนจนเหนื่อยมากหรือปวดกล้ามเนื้อรุนแรง เป้าหมายของสัปดาห์แรกคือให้ร่างกายคุ้นเคยกับรูปแบบการฝึกมากกว่าการเห็นผลลัพธ์ทันที เมื่อประเมินแล้วว่าร่างกายรับได้ดีในสัปดาห์แรก จึงค่อยเพิ่มความหนักทีละน้อยในสัปดาห์ถัดไป
รู้ได้อย่างไรว่าเพิ่มความหนักเร็วเกินไป
สัญญาณที่บ่งบอกคือปวดกล้ามเนื้อรุนแรงกว่าปกติที่ไม่หายภายในหนึ่งถึงสองวัน รู้สึกเหนื่อยล้าสะสมข้ามวัน หรือเริ่มรู้สึกไม่อยากออกกำลังกายเพราะกลัวความเหนื่อย หากพบสัญญาณเหล่านี้ควรลดความหนักกลับไปยังระดับก่อนหน้าและคงระดับนั้นไว้นานขึ้นก่อนพิจารณาเพิ่มอีกครั้ง
ทำไมต้องแยกวันฝึกกำลังกับวันฝึกการทรงตัว รวมกันวันเดียวไม่ได้หรือ
รวมกันได้หากความหนักรวมไม่มากเกินไป แต่การแยกวันช่วยให้ร่างกายโฟกัสได้เต็มที่ในแต่ละด้าน เพราะการฝึกกำลังเน้นสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ส่วนการฝึกการทรงตัวเน้นระบบประสาทและการควบคุมร่างกาย หากผู้สูงอายุยังมีความอดทนจำกัด การแยกวันมักทำให้ฝึกได้เต็มประสิทธิภาพมากกว่าการรวมทุกอย่างในเซสชันเดียว
ตารางนี้ใช้ได้กับผู้ที่เพิ่งหกล้มมาก่อนไหม
ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดก่อนใช้ตารางนี้ เพราะผู้ที่เพิ่งหกล้มมาก่อนอาจต้องการการประเมินความเสี่ยงเฉพาะบุคคลและอาจต้องปรับสัดส่วนวันฝึกการทรงตัวให้มากขึ้นกว่าตัวอย่างทั่วไป การเริ่มออกกำลังกายเองโดยไม่ได้รับการประเมินอาจเพิ่มความเสี่ยงหกล้มซ้ำได้
สรุป
- ตารางรายสัปดาห์ที่ปลอดภัยแบ่งเป็นวันฝึกกำลัง 2-3 วัน วันฝึกการทรงตัว 2-3 วัน และวันพักฟื้นอย่างน้อย 1-2 วัน ไม่ฝึกหนักทุกวันติดต่อกัน
- การแยกวันฝึกกำลังกับวันฝึกการทรงตัวช่วยให้ร่างกายโฟกัสได้เต็มที่ในแต่ละวัน และช่วยชะลอภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (sarcopenia)
- ควรเริ่มจากความหนักที่ทำได้สบายและเพิ่มทีละน้อย ไม่เพิ่มหลายอย่างพร้อมกันในสัปดาห์เดียว เพื่อลดความเสี่ยงบาดเจ็บและความเหนื่อยล้าสะสม
- เป้าหมายสูงสุดของตารางคือความสามารถทำกิจวัตรประจำวัน (ADL) ควรเลือกท่าฝึกที่เชื่อมโยงกับกิจกรรมจริง เช่น ลุกจากเก้าอี้หรือเดินขึ้นบันได
แหล่งข้อมูล
- แนวทางส่งเสริมกิจกรรมทางกายในผู้สูงอายุ — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-05)
- การป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ — กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-05)
- Physical activity and older adults — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-05)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

เช็กลิสต์สัญญาณเตือนที่ต้องหยุดออกกำลังกายทันที สำหรับผู้สูงอายุและผู้ดูแล
เช็กลิสต์แยกสัญญาณเตือนขณะออกกำลังกายตามระดับความรุนแรง ให้ผู้สูงอายุและผู้ดูแลตรวจสอบได้เร็วว่าอาการที่พบต้องโทร 1669 ทันที หรือสังเกตอาการต่อได้

รวมท่าออกกำลังกายบนเก้าอี้สำหรับผู้สูงอายุ เลือกฝึกให้ตรงจุดที่ต้องการ
แยกท่าออกกำลังกายบนเก้าอี้ตามจุดประสงค์ เช่น ฝึกขา ฝึกแขนไหล่ ฝึกแกนกลางลำตัว พร้อมเทคนิคการหายใจ จังหวะปลอดภัย และวิธีปรับท่าให้เหมาะกับข้อจำกัดของแต่ละคน

ของใช้ในบ้านแทนอุปกรณ์ออกกำลังกาย ผู้สูงอายุใช้อะไรแทนได้บ้าง
แนะนำของใช้ในบ้านที่นำมาแทนอุปกรณ์ออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุ เช่น ขวดน้ำแทนดัมเบล ผนังแทนบาร์พยุง และวิธีจัดพื้นที่แต่ละจุดในบ้านให้ฝึกได้อย่างปลอดภัย