สูงวัยไทย
ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงอย่างปลอดภัย เลือกวิธีและอุปกรณ์ให้เหมาะกับสภาพร่างกาย
พิมพ์เมื่อ 15 กันยายน 2026
ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงอย่างปลอดภัย เลือกวิธีและอุปกรณ์ให้เหมาะกับสภาพร่างกาย
เปรียบเทียบการย้ายตัวด้วยแรงคน เข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อนตัว และเครื่องยกไฟฟ้า พร้อมเกณฑ์เลือกตามความสามารถทรงตัวของผู้สูงอายุติดเตียง
เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ถ้าผู้ป่วยพอช่วยออกแรงเองได้บ้างและตัวไม่หนักมาก การย้ายตัวด้วยแรงคนร่วมกับเทคนิคที่ถูกต้องก็เพียงพอ
- ถ้าผู้ป่วยตัวหนักหรือขยับเองไม่ได้เลย ควรใช้เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อนตัวช่วยลดแรงที่หลังผู้ดูแล
- ถ้าผู้ดูแลมีคนเดียวและผู้ป่วยตัวหนักมาก เครื่องยกผู้ป่วยแบบไฟฟ้าหรือแบบไฮดรอลิกเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดแม้ราคาจะสูงกว่า
- ความปลอดภัยของผู้ดูแลสำคัญพอ ๆ กับความปลอดภัยของผู้ป่วย เพราะถ้าผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลทั้งระบบจะหยุดชะงักทันที
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้ดูแลที่ต้องย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปรถเข็นหรือเก้าอี้เป็นประจำทุกวันและกังวลเรื่องอาการปวดหลังของตัวเอง
- เหมาะกับครอบครัวที่กำลังพิจารณาซื้ออุปกรณ์ช่วยย้ายตัวแต่ไม่แน่ใจว่าจำเป็นต้องซื้อเครื่องยกไฟฟ้าราคาสูงหรือใช้เข็มขัดพยุงตัวก็พอ
- ไม่ครอบคลุมการย้ายตัวผู้ป่วยหลังผ่าตัดสะโพกหรือกระดูกสันหลังโดยตรง ซึ่งต้องปฏิบัติตามคำแนะนำแพทย์ผ่าตัดเฉพาะราย
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมการย้ายตัวจึงเสี่ยงทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล
การย้ายตัวจากเตียงเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนท่าจากนอนเป็นนั่งหรือยืนอย่างรวดเร็ว ผู้สูงอายุหลายคนมีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) ทำให้หน้ามืดหรือเป็นลมได้ทันทีที่ลุกขึ้น หากไม่ได้ให้เวลาปรับตัวก่อนย้ายจริง
ในขณะเดียวกัน ผู้ดูแลที่ต้องยกหรือพยุงน้ำหนักตัวผู้ป่วยซ้ำ ๆ ทุกวันมีความเสี่ยงบาดเจ็บที่หลังและไหล่สะสม การเลือกวิธีย้ายตัวจึงต้องคำนึงถึงทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่แค่ความปลอดภัยของผู้ป่วยอย่างเดียว
เปรียบเทียบวิธีและอุปกรณ์ย้ายตัว
การย้ายตัวด้วยแรงคนอาศัยเทคนิคจับสะโพกและไหล่พร้อมกัน ให้ผู้ป่วยช่วยออกแรงเท่าที่ทำได้ เหมาะกับผู้ป่วยตัวไม่หนักและพอทรงตัวนั่งได้ชั่วครู่
เข็มขัดพยุงตัวช่วยให้ผู้ดูแลจับตัวผู้ป่วยได้มั่นคงขึ้นโดยไม่ต้องดึงที่แขนหรือเสื้อผ้า ลดความเสี่ยงทั้งข้อเคล็ดของผู้ป่วยและอาการปวดหลังของผู้ดูแล เหมาะกับผู้ป่วยที่พอยืนพยุงได้บ้าง
กระดานเลื่อนตัว (transfer board) ใช้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างเตียงกับรถเข็น ให้ผู้ป่วยเลื่อนตัวไปตามกระดานโดยไม่ต้องยกทั้งตัว เหมาะกับผู้ป่วยที่นั่งทรงตัวได้แต่ยืนไม่ได้
เครื่องยกผู้ป่วยแบบไฟฟ้าหรือไฮดรอลิกยกน้ำหนักตัวผู้ป่วยทั้งหมดด้วยเครื่องจักร เหมาะกับผู้ป่วยตัวหนักมากที่ขยับเองไม่ได้เลย และผู้ดูแลมีจำกัดจำนวน แม้ราคาสูงแต่ลดความเสี่ยงบาดเจ็บของผู้ดูแลได้มากที่สุด
เกณฑ์เลือกตามสภาพร่างกายและจำนวนผู้ดูแล
ควรประเมินความสามารถทรงตัวของผู้ป่วยร่วมกับนักกายภาพบำบัดก่อนเลือกวิธี เพราะความสามารถทรงตัวเปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงเวลาของวันและสภาพร่างกายที่แย่ลงหรือดีขึ้น
หากผู้ดูแลมีเพียงคนเดียวและผู้ป่วยตัวหนักมาก การลงทุนซื้อเครื่องยกผู้ป่วยแม้ราคาสูงอาจคุ้มค่ากว่าความเสี่ยงบาดเจ็บที่หลังของผู้ดูแลในระยะยาว
การย้ายตัวในสถานการณ์ต่างกันของแต่ละวัน
การย้ายตัวตอนเช้าหลังตื่นนอนมักมีความเสี่ยงหน้ามืดสูงกว่าช่วงอื่นของวัน เพราะร่างกายเพิ่งพักผ่อนนอนราบมานาน ควรให้เวลาปรับตัวนานกว่าปกติในช่วงนี้ ส่วนการย้ายตัวไปห้องน้ำอาจต้องเร่งรีบกว่าปกติเมื่อผู้ป่วยปวดปัสสาวะกะทันหัน แต่ยังต้องคงขั้นตอนความปลอดภัยทุกอย่างไว้เช่นเดิม ไม่ควรรีบจนข้ามขั้นตอนตรวจสอบล้อล็อกหรือพื้นที่รอบเตียง

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ขั้นตอนเตรียมตัวก่อนย้ายตัวทุกครั้ง
ให้ผู้ป่วยนั่งขอบเตียงพักปรับตัวสักครู่ก่อนย้ายไปรถเข็นหรือยืน เพื่อลดความเสี่ยงหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
ตรวจสอบว่ารถเข็นหรือเก้าอี้ที่จะย้ายไปล็อกล้อแน่นแล้ว และพื้นที่รอบเตียงไม่มีสิ่งกีดขวางที่อาจทำให้สะดุดล้ม
- ใส่รองเท้าหรือรองเท้าแตะกันลื่นให้ผู้ป่วยก่อนย้ายตัวทุกครั้งที่ต้องยืนหรือก้าวเท้า
- อธิบายทุกขั้นตอนให้ผู้ป่วยฟังก่อนเริ่มเพื่อลดความตกใจและให้ผู้ป่วยช่วยออกแรงได้ถูกจังหวะ
ขั้นตอนย้ายตัวด้วยเทคนิคที่ถูกต้อง
ใช้เข่างอและหลังตรงเมื่อต้องออกแรงพยุง ไม่ก้มหลังยกน้ำหนัก เพื่อลดความเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลเอง
หากใช้กระดานเลื่อนตัว ให้ผู้ป่วยเลื่อนตัวไปตามกระดานทีละน้อยแทนการดันครั้งเดียว และผู้ดูแลคอยประคองไม่ให้เอนไปด้านข้าง
- หยุดพักทันทีหากผู้ป่วยบ่นว่าหน้ามืดหรือเวียนหัวระหว่างย้ายตัว
- ตรวจสอบตำแหน่งนั่งให้มั่นคงหลังย้ายตัวเสร็จก่อนปล่อยมือ
ขั้นตอนตัดสินใจลงทุนอุปกรณ์เพิ่มเติม
หากผู้ดูแลเริ่มมีอาการปวดหลังหรือไหล่จากการย้ายตัวผู้ป่วยซ้ำ ๆ ทุกวัน ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องเทคนิคหรืออุปกรณ์เพิ่มเติมก่อนที่จะบาดเจ็บสะสมมากขึ้น
สอบถามหน่วยงานท้องถิ่นเรื่องการยืมเครื่องยกผู้ป่วยก่อนตัดสินใจซื้อขาด เพราะเป็นอุปกรณ์ที่มีราคาสูงและอาจใช้ร่วมกันในชุมชนได้
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่ารีบย้ายตัวผู้ป่วยทันทีที่ลุกจากนอนโดยไม่ให้เวลาปรับตัวนั่งพักก่อน เพราะเสี่ยงหน้ามืดและล้มได้ง่าย
- อย่าก้มหลังยกน้ำหนักผู้ป่วยด้วยแรงหลังอย่างเดียว ควรใช้เข่างอและกล้ามเนื้อขาช่วยแทนเพื่อลดความเสี่ยงบาดเจ็บหลัง
- อย่าฝืนย้ายตัวผู้ป่วยตัวหนักด้วยแรงคนเดียวหากรู้สึกว่าเกินกำลัง ควรขอแรงคนที่สองหรือใช้อุปกรณ์ช่วยแทน
- อย่าลืมล็อกล้อรถเข็นหรือเก้าอี้ก่อนเริ่มย้ายตัวทุกครั้ง เพราะรถเข็นที่เลื่อนขณะย้ายตัวเป็นสาเหตุการล้มที่พบบ่อย
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- หากผู้ป่วยหน้ามืด เป็นลม หรือล้มระหว่างย้ายตัวจนศีรษะกระแทก ให้โทร 1669 ทันทีและอย่าพยายามยกขึ้นเองจนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง
- หากผู้ป่วยบ่นปวดข้อหรือกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่องหลังการย้ายตัวหลายครั้ง ควรติดต่อสถานพยาบาลภายในวันเดียวกันเพื่อตรวจว่ามีการบาดเจ็บซ่อนอยู่หรือไม่
- หากผู้ดูแลเริ่มปวดหลังหรือไหล่เรื้อรังจากการย้ายตัวผู้ป่วยเอง ควรนัดพบนักกายภาพบำบัดภายในสัปดาห์นี้เพื่อเรียนเทคนิคหรือปรับอุปกรณ์
- หากยังไม่มีปัญหาเฉพาะหน้า ให้เฝ้าสังเกตและบันทึกความสามารถทรงตัวของผู้ป่วยทุกครั้งที่ย้ายตัวเพื่อติดตามแนวโน้ม
เช็กลิสต์สรุป
- ให้ผู้ป่วยนั่งพักปรับตัวก่อนย้ายทุกครั้งเพื่อลดความเสี่ยงหน้ามืด
- ล็อกล้อรถเข็นหรือเก้าอี้ก่อนเริ่มย้ายตัวเสมอ
- ใช้เข่างอและหลังตรงเมื่อออกแรงพยุงผู้ป่วย
- ประเมินความสามารถทรงตัวร่วมกับนักกายภาพบำบัดเป็นระยะ
- พิจารณาเข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อนตัวหากผู้ป่วยตัวหนัก
- สอบถามหน่วยงานท้องถิ่นเรื่องการยืมเครื่องยกผู้ป่วยก่อนซื้อขาด
คำถามที่พบบ่อย
ต้องรอนานแค่ไหนก่อนย้ายตัวหลังลุกจากนอน
ควรให้ผู้ป่วยนั่งขอบเตียงพักปรับตัวอย่างน้อย 1-2 นาทีก่อนย้ายไปรถเข็นหรือยืน เพื่อลดความเสี่ยงหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หากผู้ป่วยเวียนหัวควรรอนานขึ้นหรือให้กลับไปนอนก่อน
เข็มขัดพยุงตัวจำเป็นแค่ไหน
เข็มขัดพยุงตัวช่วยให้ผู้ดูแลจับตัวผู้ป่วยได้มั่นคงขึ้นโดยไม่ต้องดึงที่แขนหรือเสื้อผ้า เหมาะกับผู้ป่วยที่พอยืนพยุงได้บ้าง หากผู้ป่วยยืนไม่ได้เลยอาจต้องพิจารณากระดานเลื่อนตัวหรือเครื่องยกแทน
เครื่องยกผู้ป่วยราคาสูงคุ้มค่าไหม
หากผู้ดูแลมีคนเดียวและผู้ป่วยตัวหนักมากจนขยับเองไม่ได้เลย เครื่องยกผู้ป่วยช่วยลดความเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลได้มากในระยะยาว ควรสอบถามหน่วยงานท้องถิ่นเรื่องการยืมก่อนตัดสินใจซื้อขาด
ทำไมต้องล็อกล้อรถเข็นก่อนย้ายตัว
รถเข็นที่ไม่ได้ล็อกล้ออาจเลื่อนหนีขณะผู้ป่วยกำลังนั่งลง ทำให้ผู้ป่วยเสียหลักและล้มได้ ควรตรวจสอบว่าล็อกล้อแน่นทุกครั้งก่อนเริ่มย้ายตัว
กระดานเลื่อนตัวใช้กับใครได้บ้าง
เหมาะกับผู้ป่วยที่นั่งทรงตัวได้แต่ยืนเองไม่ได้ ใช้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างเตียงกับรถเข็นให้ผู้ป่วยเลื่อนตัวไปตามกระดานโดยไม่ต้องยกทั้งตัว
ผู้ดูแลควรทำอย่างไรถ้าเริ่มปวดหลังจากการย้ายตัวผู้ป่วยทุกวัน
ควรนัดพบนักกายภาพบำบัดเพื่อเรียนเทคนิคยกที่ถูกต้องหรือประเมินว่าจำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเพิ่มเติมหรือไม่ ไม่ควรฝืนทำต่อจนบาดเจ็บสะสมรุนแรง
การย้ายตัวตอนเช้าต่างจากช่วงอื่นของวันอย่างไร แล้วถ้าปวดปัสสาวะกะทันหันควรทำอย่างไร
การย้ายตัวตอนเช้าหลังตื่นนอนมีความเสี่ยงหน้ามืดสูงกว่าช่วงอื่น เพราะร่างกายเพิ่งพักผ่อนนอนราบมานาน ควรให้เวลาปรับตัวนั่งพักนานกว่าปกติก่อนย้ายตัวจริง ส่วนกรณีปวดปัสสาวะกะทันหัน ควรยังคงทำตามขั้นตอนความปลอดภัยทุกอย่าง เช่น ล็อกล้อรถเข็นและตรวจพื้นที่รอบเตียงให้เรียบร้อยก่อน แม้จะต้องรีบก็ไม่ควรข้ามขั้นตอนเหล่านี้เพราะเสี่ยงล้มได้ง่ายกว่าปกติ
สรุป
- การเลือกวิธีย้ายตัวขึ้นอยู่กับความสามารถทรงตัวของผู้ป่วยและจำนวนผู้ดูแลที่มี ไม่ใช่แค่ความสะดวกในการทำครั้งเดียว
- อุปกรณ์อย่างเข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อนตัว และเครื่องยกผู้ป่วยช่วยลดความเสี่ยงบาดเจ็บได้ทั้งสองฝ่ายเมื่อเลือกให้เหมาะกับสถานการณ์
- ความปลอดภัยของผู้ดูแลสำคัญพอ ๆ กับผู้ป่วย เพราะถ้าผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลทั้งระบบอาจหยุดชะงัก
แหล่งข้อมูล
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็นอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย
แนวทางย้ายผู้สูงอายุออกจากเตียงไปยังเก้าอี้หรือรถเข็นอย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงหกล้มและบาดเจ็บหลังของผู้ดูแล พร้อมสัญญาณที่บอกว่าควรขอผู้เชี่ยวชาญประเมิน

จุดพลาดเงียบ ๆ ที่ทำให้การย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงเสี่ยงกว่าที่ครอบครัวคิด
รวมข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำโดยไม่รู้ตัวเวลาพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียง ตั้งแต่วิธีจับตัวไปจนถึงสภาพแวดล้อมรอบเตียง พร้อมสัญญาณที่ควรขอความช่วยเหลือ

เช็กลิสต์ย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียง ตรวจก่อน ระหว่าง และหลังทุกครั้ง
เช็กลิสต์ตรวจความปลอดภัยการย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็น แบ่งเป็นสิ่งที่ต้องตรวจก่อนเริ่ม สัญญาณระหว่างย้ายตัวที่ต้องหยุดทันที และสิ่งที่ต้องตรวจหลังย้ายตัวเสร็จ

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้ เมื่อยังพอลงน้ำหนักขาได้บ้าง ต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัย
เมื่อผู้สูงอายุยังพอยืนและลงน้ำหนักขาได้บางส่วน การย้ายจากเตียงไปเก้าอี้ต่างจากการยกทั้งตัว คู่มือนี้แนะนำการจัดตำแหน่งเก้าอี้ ท่ายืนหมุนตัว และสัญญาณที่บอกว่าถึงเวลาต้องขอผู้เชี่ยวชาญประเมินก่อนทำต่อ