สูงวัยไทย

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงอย่างปลอดภัย เลือกวิธีและอุปกรณ์ให้เหมาะกับสภาพร่างกาย

เปรียบเทียบการย้ายตัวด้วยแรงคน เข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อนตัว และเครื่องยกไฟฟ้า พร้อมเกณฑ์เลือกตามความสามารถทรงตัวของผู้สูงอายุติดเตียง

10 นาทีในการอ่าน

เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

Caregiver assisting elderly woman in a wheelchair through a retirement home corridor.

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • ถ้าผู้ป่วยพอช่วยออกแรงเองได้บ้างและตัวไม่หนักมาก การย้ายตัวด้วยแรงคนร่วมกับเทคนิคที่ถูกต้องก็เพียงพอ
  • ถ้าผู้ป่วยตัวหนักหรือขยับเองไม่ได้เลย ควรใช้เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อนตัวช่วยลดแรงที่หลังผู้ดูแล
  • ถ้าผู้ดูแลมีคนเดียวและผู้ป่วยตัวหนักมาก เครื่องยกผู้ป่วยแบบไฟฟ้าหรือแบบไฮดรอลิกเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดแม้ราคาจะสูงกว่า
  • ความปลอดภัยของผู้ดูแลสำคัญพอ ๆ กับความปลอดภัยของผู้ป่วย เพราะถ้าผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลทั้งระบบจะหยุดชะงักทันที

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับผู้ดูแลที่ต้องย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปรถเข็นหรือเก้าอี้เป็นประจำทุกวันและกังวลเรื่องอาการปวดหลังของตัวเอง
  • เหมาะกับครอบครัวที่กำลังพิจารณาซื้ออุปกรณ์ช่วยย้ายตัวแต่ไม่แน่ใจว่าจำเป็นต้องซื้อเครื่องยกไฟฟ้าราคาสูงหรือใช้เข็มขัดพยุงตัวก็พอ
  • ไม่ครอบคลุมการย้ายตัวผู้ป่วยหลังผ่าตัดสะโพกหรือกระดูกสันหลังโดยตรง ซึ่งต้องปฏิบัติตามคำแนะนำแพทย์ผ่าตัดเฉพาะราย

สิ่งที่ควรรู้

ทำไมการย้ายตัวจึงเสี่ยงทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล

การย้ายตัวจากเตียงเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนท่าจากนอนเป็นนั่งหรือยืนอย่างรวดเร็ว ผู้สูงอายุหลายคนมีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) ทำให้หน้ามืดหรือเป็นลมได้ทันทีที่ลุกขึ้น หากไม่ได้ให้เวลาปรับตัวก่อนย้ายจริง

ในขณะเดียวกัน ผู้ดูแลที่ต้องยกหรือพยุงน้ำหนักตัวผู้ป่วยซ้ำ ๆ ทุกวันมีความเสี่ยงบาดเจ็บที่หลังและไหล่สะสม การเลือกวิธีย้ายตัวจึงต้องคำนึงถึงทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่แค่ความปลอดภัยของผู้ป่วยอย่างเดียว

เปรียบเทียบวิธีและอุปกรณ์ย้ายตัว

การย้ายตัวด้วยแรงคนอาศัยเทคนิคจับสะโพกและไหล่พร้อมกัน ให้ผู้ป่วยช่วยออกแรงเท่าที่ทำได้ เหมาะกับผู้ป่วยตัวไม่หนักและพอทรงตัวนั่งได้ชั่วครู่

เข็มขัดพยุงตัวช่วยให้ผู้ดูแลจับตัวผู้ป่วยได้มั่นคงขึ้นโดยไม่ต้องดึงที่แขนหรือเสื้อผ้า ลดความเสี่ยงทั้งข้อเคล็ดของผู้ป่วยและอาการปวดหลังของผู้ดูแล เหมาะกับผู้ป่วยที่พอยืนพยุงได้บ้าง

กระดานเลื่อนตัว (transfer board) ใช้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างเตียงกับรถเข็น ให้ผู้ป่วยเลื่อนตัวไปตามกระดานโดยไม่ต้องยกทั้งตัว เหมาะกับผู้ป่วยที่นั่งทรงตัวได้แต่ยืนไม่ได้

เครื่องยกผู้ป่วยแบบไฟฟ้าหรือไฮดรอลิกยกน้ำหนักตัวผู้ป่วยทั้งหมดด้วยเครื่องจักร เหมาะกับผู้ป่วยตัวหนักมากที่ขยับเองไม่ได้เลย และผู้ดูแลมีจำกัดจำนวน แม้ราคาสูงแต่ลดความเสี่ยงบาดเจ็บของผู้ดูแลได้มากที่สุด

เกณฑ์เลือกตามสภาพร่างกายและจำนวนผู้ดูแล

ควรประเมินความสามารถทรงตัวของผู้ป่วยร่วมกับนักกายภาพบำบัดก่อนเลือกวิธี เพราะความสามารถทรงตัวเปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงเวลาของวันและสภาพร่างกายที่แย่ลงหรือดีขึ้น

หากผู้ดูแลมีเพียงคนเดียวและผู้ป่วยตัวหนักมาก การลงทุนซื้อเครื่องยกผู้ป่วยแม้ราคาสูงอาจคุ้มค่ากว่าความเสี่ยงบาดเจ็บที่หลังของผู้ดูแลในระยะยาว

การย้ายตัวในสถานการณ์ต่างกันของแต่ละวัน

การย้ายตัวตอนเช้าหลังตื่นนอนมักมีความเสี่ยงหน้ามืดสูงกว่าช่วงอื่นของวัน เพราะร่างกายเพิ่งพักผ่อนนอนราบมานาน ควรให้เวลาปรับตัวนานกว่าปกติในช่วงนี้ ส่วนการย้ายตัวไปห้องน้ำอาจต้องเร่งรีบกว่าปกติเมื่อผู้ป่วยปวดปัสสาวะกะทันหัน แต่ยังต้องคงขั้นตอนความปลอดภัยทุกอย่างไว้เช่นเดิม ไม่ควรรีบจนข้ามขั้นตอนตรวจสอบล้อล็อกหรือพื้นที่รอบเตียง

A caregiver assists a senior adult in a wheelchair at a nursing home in Prague, Czech Republic.

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

ขั้นตอนเตรียมตัวก่อนย้ายตัวทุกครั้ง

ให้ผู้ป่วยนั่งขอบเตียงพักปรับตัวสักครู่ก่อนย้ายไปรถเข็นหรือยืน เพื่อลดความเสี่ยงหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า

ตรวจสอบว่ารถเข็นหรือเก้าอี้ที่จะย้ายไปล็อกล้อแน่นแล้ว และพื้นที่รอบเตียงไม่มีสิ่งกีดขวางที่อาจทำให้สะดุดล้ม

  • ใส่รองเท้าหรือรองเท้าแตะกันลื่นให้ผู้ป่วยก่อนย้ายตัวทุกครั้งที่ต้องยืนหรือก้าวเท้า
  • อธิบายทุกขั้นตอนให้ผู้ป่วยฟังก่อนเริ่มเพื่อลดความตกใจและให้ผู้ป่วยช่วยออกแรงได้ถูกจังหวะ

ขั้นตอนย้ายตัวด้วยเทคนิคที่ถูกต้อง

ใช้เข่างอและหลังตรงเมื่อต้องออกแรงพยุง ไม่ก้มหลังยกน้ำหนัก เพื่อลดความเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลเอง

หากใช้กระดานเลื่อนตัว ให้ผู้ป่วยเลื่อนตัวไปตามกระดานทีละน้อยแทนการดันครั้งเดียว และผู้ดูแลคอยประคองไม่ให้เอนไปด้านข้าง

  • หยุดพักทันทีหากผู้ป่วยบ่นว่าหน้ามืดหรือเวียนหัวระหว่างย้ายตัว
  • ตรวจสอบตำแหน่งนั่งให้มั่นคงหลังย้ายตัวเสร็จก่อนปล่อยมือ

ขั้นตอนตัดสินใจลงทุนอุปกรณ์เพิ่มเติม

หากผู้ดูแลเริ่มมีอาการปวดหลังหรือไหล่จากการย้ายตัวผู้ป่วยซ้ำ ๆ ทุกวัน ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องเทคนิคหรืออุปกรณ์เพิ่มเติมก่อนที่จะบาดเจ็บสะสมมากขึ้น

สอบถามหน่วยงานท้องถิ่นเรื่องการยืมเครื่องยกผู้ป่วยก่อนตัดสินใจซื้อขาด เพราะเป็นอุปกรณ์ที่มีราคาสูงและอาจใช้ร่วมกันในชุมชนได้

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • อย่ารีบย้ายตัวผู้ป่วยทันทีที่ลุกจากนอนโดยไม่ให้เวลาปรับตัวนั่งพักก่อน เพราะเสี่ยงหน้ามืดและล้มได้ง่าย
  • อย่าก้มหลังยกน้ำหนักผู้ป่วยด้วยแรงหลังอย่างเดียว ควรใช้เข่างอและกล้ามเนื้อขาช่วยแทนเพื่อลดความเสี่ยงบาดเจ็บหลัง
  • อย่าฝืนย้ายตัวผู้ป่วยตัวหนักด้วยแรงคนเดียวหากรู้สึกว่าเกินกำลัง ควรขอแรงคนที่สองหรือใช้อุปกรณ์ช่วยแทน
  • อย่าลืมล็อกล้อรถเข็นหรือเก้าอี้ก่อนเริ่มย้ายตัวทุกครั้ง เพราะรถเข็นที่เลื่อนขณะย้ายตัวเป็นสาเหตุการล้มที่พบบ่อย

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • หากผู้ป่วยหน้ามืด เป็นลม หรือล้มระหว่างย้ายตัวจนศีรษะกระแทก ให้โทร 1669 ทันทีและอย่าพยายามยกขึ้นเองจนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง
  • หากผู้ป่วยบ่นปวดข้อหรือกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่องหลังการย้ายตัวหลายครั้ง ควรติดต่อสถานพยาบาลภายในวันเดียวกันเพื่อตรวจว่ามีการบาดเจ็บซ่อนอยู่หรือไม่
  • หากผู้ดูแลเริ่มปวดหลังหรือไหล่เรื้อรังจากการย้ายตัวผู้ป่วยเอง ควรนัดพบนักกายภาพบำบัดภายในสัปดาห์นี้เพื่อเรียนเทคนิคหรือปรับอุปกรณ์
  • หากยังไม่มีปัญหาเฉพาะหน้า ให้เฝ้าสังเกตและบันทึกความสามารถทรงตัวของผู้ป่วยทุกครั้งที่ย้ายตัวเพื่อติดตามแนวโน้ม

เช็กลิสต์สรุป

  • ให้ผู้ป่วยนั่งพักปรับตัวก่อนย้ายทุกครั้งเพื่อลดความเสี่ยงหน้ามืด
  • ล็อกล้อรถเข็นหรือเก้าอี้ก่อนเริ่มย้ายตัวเสมอ
  • ใช้เข่างอและหลังตรงเมื่อออกแรงพยุงผู้ป่วย
  • ประเมินความสามารถทรงตัวร่วมกับนักกายภาพบำบัดเป็นระยะ
  • พิจารณาเข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อนตัวหากผู้ป่วยตัวหนัก
  • สอบถามหน่วยงานท้องถิ่นเรื่องการยืมเครื่องยกผู้ป่วยก่อนซื้อขาด

คำถามที่พบบ่อย

ต้องรอนานแค่ไหนก่อนย้ายตัวหลังลุกจากนอน

ควรให้ผู้ป่วยนั่งขอบเตียงพักปรับตัวอย่างน้อย 1-2 นาทีก่อนย้ายไปรถเข็นหรือยืน เพื่อลดความเสี่ยงหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หากผู้ป่วยเวียนหัวควรรอนานขึ้นหรือให้กลับไปนอนก่อน

เข็มขัดพยุงตัวจำเป็นแค่ไหน

เข็มขัดพยุงตัวช่วยให้ผู้ดูแลจับตัวผู้ป่วยได้มั่นคงขึ้นโดยไม่ต้องดึงที่แขนหรือเสื้อผ้า เหมาะกับผู้ป่วยที่พอยืนพยุงได้บ้าง หากผู้ป่วยยืนไม่ได้เลยอาจต้องพิจารณากระดานเลื่อนตัวหรือเครื่องยกแทน

เครื่องยกผู้ป่วยราคาสูงคุ้มค่าไหม

หากผู้ดูแลมีคนเดียวและผู้ป่วยตัวหนักมากจนขยับเองไม่ได้เลย เครื่องยกผู้ป่วยช่วยลดความเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลได้มากในระยะยาว ควรสอบถามหน่วยงานท้องถิ่นเรื่องการยืมก่อนตัดสินใจซื้อขาด

ทำไมต้องล็อกล้อรถเข็นก่อนย้ายตัว

รถเข็นที่ไม่ได้ล็อกล้ออาจเลื่อนหนีขณะผู้ป่วยกำลังนั่งลง ทำให้ผู้ป่วยเสียหลักและล้มได้ ควรตรวจสอบว่าล็อกล้อแน่นทุกครั้งก่อนเริ่มย้ายตัว

กระดานเลื่อนตัวใช้กับใครได้บ้าง

เหมาะกับผู้ป่วยที่นั่งทรงตัวได้แต่ยืนเองไม่ได้ ใช้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างเตียงกับรถเข็นให้ผู้ป่วยเลื่อนตัวไปตามกระดานโดยไม่ต้องยกทั้งตัว

ผู้ดูแลควรทำอย่างไรถ้าเริ่มปวดหลังจากการย้ายตัวผู้ป่วยทุกวัน

ควรนัดพบนักกายภาพบำบัดเพื่อเรียนเทคนิคยกที่ถูกต้องหรือประเมินว่าจำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเพิ่มเติมหรือไม่ ไม่ควรฝืนทำต่อจนบาดเจ็บสะสมรุนแรง

การย้ายตัวตอนเช้าต่างจากช่วงอื่นของวันอย่างไร แล้วถ้าปวดปัสสาวะกะทันหันควรทำอย่างไร

การย้ายตัวตอนเช้าหลังตื่นนอนมีความเสี่ยงหน้ามืดสูงกว่าช่วงอื่น เพราะร่างกายเพิ่งพักผ่อนนอนราบมานาน ควรให้เวลาปรับตัวนั่งพักนานกว่าปกติก่อนย้ายตัวจริง ส่วนกรณีปวดปัสสาวะกะทันหัน ควรยังคงทำตามขั้นตอนความปลอดภัยทุกอย่าง เช่น ล็อกล้อรถเข็นและตรวจพื้นที่รอบเตียงให้เรียบร้อยก่อน แม้จะต้องรีบก็ไม่ควรข้ามขั้นตอนเหล่านี้เพราะเสี่ยงล้มได้ง่ายกว่าปกติ

สรุป

  • การเลือกวิธีย้ายตัวขึ้นอยู่กับความสามารถทรงตัวของผู้ป่วยและจำนวนผู้ดูแลที่มี ไม่ใช่แค่ความสะดวกในการทำครั้งเดียว
  • อุปกรณ์อย่างเข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อนตัว และเครื่องยกผู้ป่วยช่วยลดความเสี่ยงบาดเจ็บได้ทั้งสองฝ่ายเมื่อเลือกให้เหมาะกับสถานการณ์
  • ความปลอดภัยของผู้ดูแลสำคัญพอ ๆ กับผู้ป่วย เพราะถ้าผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลทั้งระบบอาจหยุดชะงัก

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็นอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย
home-care

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็นอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย

แนวทางย้ายผู้สูงอายุออกจากเตียงไปยังเก้าอี้หรือรถเข็นอย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงหกล้มและบาดเจ็บหลังของผู้ดูแล พร้อมสัญญาณที่บอกว่าควรขอผู้เชี่ยวชาญประเมิน

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 17 นาที
จุดพลาดเงียบ ๆ ที่ทำให้การย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงเสี่ยงกว่าที่ครอบครัวคิด
home-care

จุดพลาดเงียบ ๆ ที่ทำให้การย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงเสี่ยงกว่าที่ครอบครัวคิด

รวมข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำโดยไม่รู้ตัวเวลาพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียง ตั้งแต่วิธีจับตัวไปจนถึงสภาพแวดล้อมรอบเตียง พร้อมสัญญาณที่ควรขอความช่วยเหลือ

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 18 นาที
เช็กลิสต์ย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียง ตรวจก่อน ระหว่าง และหลังทุกครั้ง
home-care

เช็กลิสต์ย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียง ตรวจก่อน ระหว่าง และหลังทุกครั้ง

เช็กลิสต์ตรวจความปลอดภัยการย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็น แบ่งเป็นสิ่งที่ต้องตรวจก่อนเริ่ม สัญญาณระหว่างย้ายตัวที่ต้องหยุดทันที และสิ่งที่ต้องตรวจหลังย้ายตัวเสร็จ

อัปเดตล่าสุด 4 สิงหาคม 2026อ่าน 13 นาที
ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้ เมื่อยังพอลงน้ำหนักขาได้บ้าง ต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัย
home-care

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้ เมื่อยังพอลงน้ำหนักขาได้บ้าง ต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัย

เมื่อผู้สูงอายุยังพอยืนและลงน้ำหนักขาได้บางส่วน การย้ายจากเตียงไปเก้าอี้ต่างจากการยกทั้งตัว คู่มือนี้แนะนำการจัดตำแหน่งเก้าอี้ ท่ายืนหมุนตัว และสัญญาณที่บอกว่าถึงเวลาต้องขอผู้เชี่ยวชาญประเมินก่อนทำต่อ

อัปเดตล่าสุด 5 สิงหาคม 2026อ่าน 15 นาที