WHO เรียกชุดนี้ว่า Five Moments of Hand Hygiene เดิมเขียนไว้สำหรับโรงพยาบาล แต่แนวทางของ WHO สำหรับการดูแลที่บ้านก็ใช้โครงเดียวกัน เพียงแต่ที่บ้านไม่มีอ่างล้างมือติดข้างเตียง ผู้ดูแลจึงต้องวางแผนว่าจะวางเจลไว้ตรงไหน และจะเดินไปล้างมือที่ไหนตอนไหน

จังหวะแรกคือก่อนแตะตัวผู้ป่วย เช่น ก่อนพลิกตัว ก่อนจับแขนช่วยลุกนั่ง จังหวะที่สองคือก่อนทำสิ่งที่ต้องสะอาดเป็นพิเศษ เช่น ก่อนต่อสายให้อาหาร ก่อนดูดเสมหะ ก่อนเปิดแผลกดทับ จังหวะที่สามคือหลังเสี่ยงสัมผัสของเหลวจากร่างกาย ซึ่งรวมอุจจาระ ปัสสาวะ เสมหะ น้ำลาย และเลือด

จังหวะที่สี่คือหลังแตะตัวผู้ป่วย และจังหวะที่ห้าคือหลังจับของรอบตัวผู้ป่วย เช่น ราวเตียง รีโมต ขวดน้ำ ที่ปรับหัวเตียง สองจังหวะหลังคนมักลืม เพราะรู้สึกว่าไม่ได้ทำอะไรสกปรก ทั้งที่ราวเตียงคือจุดที่มือผู้ป่วย มือผู้ดูแล และมือคนที่แวะมาเยี่ยมจับซ้ำทุกวัน

หลักที่ CDC และ WHO ตรงกันคือ ถ้ามือไม่เปื้อนให้เห็น แอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อบนมือได้เร็วและทำได้ทันที ผู้ดูแลที่ทำงานทั้งวันจึงควรใช้เป็นหลัก แต่ถ้ามือเปื้อนอุจจาระ เสมหะ เลือด หรืออาหารเหนียวติดมือ ต้องล้างด้วยสบู่และน้ำก่อน เพราะสิ่งสกปรกบดบังไม่ให้แอลกอฮอล์สัมผัสผิวมือ

อีกกรณีที่ต้องใช้สบู่คือเมื่อผู้ป่วยท้องเสีย เพราะเชื้อที่ก่อโรคท้องเสียบางชนิด เช่น Clostridioides difficile ซึ่งพบบ่อยขึ้นหลังผู้สูงอายุเพิ่งได้ยาปฏิชีวนะ สร้างสปอร์ที่แอลกอฮอล์ฆ่าไม่ได้ผลดี การล้างด้วยสบู่ช่วยชะสปอร์ออกทางกายภาพ ผู้ดูแลที่ไม่แน่ใจว่าท้องเสียจากเชื้ออะไร ให้ถือว่าต้องล้างด้วยสบู่ไปก่อน

ตารางสั้น ๆ ที่ใช้ได้ที่บ้านคือ มือแห้งและสะอาดดูด้วยตา ใช้แอลกอฮอล์ มือเปื้อน มือเปียกจากของเหลว หรือเพิ่งจัดการกับอุจจาระ ใช้สบู่และน้ำ ผู้ป่วยท้องเสียอยู่ ใช้สบู่และน้ำทุกครั้งตลอดช่วงนั้น

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยคือกดหนึ่งครั้งแล้วถูแป๊บเดียว ปริมาณที่พอควรคือให้เต็มอุ้งมือหนึ่งข้างพอเปียกทั่วทั้งสองมือ ถูหลังมือ ซอกนิ้ว ปลายนิ้ว และหัวแม่มือ จนแห้งเอง ซึ่งตามแนวทางของ WHO ใช้เวลาประมาณ 20 ถึง 30 วินาที ถ้ามือแห้งก่อนครบเวลา ให้เติมอีกหนึ่งครั้ง

ส่วนการเลือกผลิตภัณฑ์ ฉลากควรบอกความเข้มข้นแอลกอฮอล์และมีเลขจดแจ้ง ซึ่ง อย. ใช้ตรวจสอบผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ CDC ระบุความเข้มข้นต่ำสุดไว้ที่ราวร้อยละ 60 ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ขายในไทยมักระบุราวร้อยละ 70 ขึ้นไป ใครอยากอ่านวิธีตรวจฉลากละเอียดกว่านี้ มีบทความแยกไว้ในหัวข้อเรื่องสเปรย์แอลกอฮอล์ ในบทความนี้เน้นเฉพาะว่าจะใช้ตอนไหน

แอลกอฮอล์ติดไฟได้ ที่บ้านที่มีเครื่องผลิตออกซิเจน ธูป เทียน หรือเตาแก๊สอยู่ใกล้ ให้ถูมือจนแห้งสนิทก่อนค่อยไปแตะอุปกรณ์เหล่านั้น และไม่วางขวดไว้ใกล้ความร้อนหรือในรถที่จอดตากแดด

เหตุการณ์ที่ทำให้มือกลับมาปนเปื้อนมากที่สุดในห้องผู้ป่วยติดเตียงคือการเปลี่ยนผ้าอ้อมที่มีอุจจาระ จุดที่พลาดบ่อยคือหลังเช็ดและมัดห่อผ้าอ้อมเก่าเสร็จแล้ว ผู้ดูแลถอดถุงมือ แล้วเอื้อมไปหยิบผ้าอ้อมใหม่หรือครีมจากโต๊ะข้างเตียงเลย มือที่เพิ่งออกจากถุงมือยังไม่สะอาด เพราะถุงมือมีรูเล็กมองไม่เห็นได้ และตอนถอดผิวด้านนอกอาจเฉียดมือ

ลำดับที่ปลอดภัยกว่าคือ เตรียมของใหม่ไว้ใกล้มือให้ครบก่อนเริ่ม เมื่อทำเสร็จและถอดถุงมือแล้ว ล้างมือด้วยสบู่และน้ำก่อนจับของสะอาดอื่น ถ้าห้องน้ำไกล ให้ใช้ทิชชู่หรือผ้าเปียกเช็ดสิ่งเปื้อนบนมือก่อน แล้วค่อยถูแอลกอฮอล์ชั่วคราวเพื่อไปถึงอ่างล้างมือ แต่อย่าถือว่าแอลกอฮอล์ครั้งนั้นแทนการล้างจริง

ผู้ดูแลที่ต้องเปลี่ยนผ้าอ้อมหลายรอบต่อวันมักบ่นว่าล้างจนมือแตก ซึ่งเป็นเหตุผลให้บางคนเลิกล้างไปเสียเลย วิธีแก้คือเลือกสบู่ที่อ่อนต่อผิว เช็ดมือให้แห้งสนิท และทาโลชั่นหลังเสร็จงานแต่ละช่วง โดยยังล้างครบทุกจังหวะ ผิวมือที่แตกเป็นแหล่งเชื้อเอง และทำให้ถุงมือหยิบจับยากขึ้นด้วย

แหวนที่มีร่องหรือหยักและสร้อยข้อมือเป็นที่สะสมของสิ่งสกปรกที่เจลถูไปไม่ถึง แนวทางสำหรับบุคลากรในสถานพยาบาลแนะนำให้ถอดเครื่องประดับข้อมือและนิ้วเวลาปฏิบัติงานดูแลผู้ป่วย ที่บ้านทำได้ง่ายโดยถอดใส่ถ้วยเล็กไว้ที่ประตูห้องผู้ป่วยตอนเริ่มกะ เล็บควรสั้นพอที่ไม่เกี่ยวผิวผู้ป่วยที่บางลงตามวัย และไม่เป็นที่ซ่อนของคราบ

ผิวของผู้สูงอายุที่นอนนานบางและฉีกง่าย เล็บยาวหรือเครื่องประดับที่ขูดผิวเวลาพลิกตัวอาจทำให้เกิดแผลถลอกขนาดเล็ก ซึ่งในผู้ป่วยติดเตียงที่มีภาวะเปราะบางและแผลหายช้า รอยเล็ก ๆ เหล่านี้เป็นทางเข้าของเชื้อได้ง่าย