แผลกดทับเกิดจากแรงสามอย่างที่ทำงานร่วมกัน คือแรงกดที่กดเนื้อเยื่อระหว่างปุ่มกระดูกกับพื้นผิวจนเลือดไปเลี้ยงไม่พอ แรงเฉือนที่เกิดเมื่อผิวหนังติดอยู่กับผ้าปูแต่โครงกระดูกด้านในไหลไปอีกทาง และความชื้นที่ทำให้ผิวหนังเปื่อยยุ่ยจนทนแรงเสียดสีได้น้อยลง ที่นอนลมจัดการได้ดีกับแรงแรกเท่านั้น ส่วนแรงเฉือนและความชื้นยังต้องแก้ด้วยวิธีจัดท่า วิธีเลื่อนตัว และการดูแลความสะอาดตามปกติ

ที่นอนลมแบบสลับแรงดันทำงานโดยสูบลมเข้าเซลล์บางแถวและปล่อยลมออกจากอีกแถวสลับกันเป็นรอบ ทำให้จุดที่รับน้ำหนักเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ผิวหนังจึงมีช่วงที่เลือดกลับมาเลี้ยงได้ ส่วนแบบกระจายแรงดันคงที่จะเน้นการจมตัวลงในวัสดุเพื่อเพิ่มพื้นที่สัมผัสแทนการสลับรอบ ทั้งสองแบบมีข้อดีต่างกัน และการเลือกควรมาจากการประเมินความเสี่ยงโดยพยาบาลหรือแพทย์ ไม่ใช่จากการเดาว่าแบบไหนดูดีกว่า

สิ่งที่ที่นอนลมไม่เคยทำได้เลยคือบอกว่าผิวหนังของผู้สูงอายุกำลังเป็นอย่างไร การตรวจผิวหนังทุกครั้งที่เปลี่ยนท่าหรือทำความสะอาดจึงยังจำเป็น โดยเฉพาะจุดที่กระดูกยื่นออกมา ได้แก่ ก้นกบ ปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้าง ส้นเท้า ข้อเท้าด้านนอก หัวไหล่ ใบหู และท้ายทอย จุดหลังสุดนี้มักถูกลืมทั้งที่พบรอยกดได้บ่อยในคนที่นอนหงายนาน

ส้นเท้ามีพื้นที่สัมผัสเล็กมากเมื่อเทียบกับน้ำหนักขาทั้งข้าง และมีชั้นไขมันรองรับบางกว่าบริเวณอื่น เลือดที่ไปเลี้ยงปลายเท้าก็มักลดลงอยู่แล้วในผู้สูงอายุที่มีโรคหลอดเลือดหรือเบาหวาน ทำให้แผลที่ส้นเท้าเกิดเร็วและหายช้ากว่าที่หลายคนคิด และเป็นจุดที่ที่นอนลมช่วยได้จำกัดที่สุดเพราะแรงกดกระจุกอยู่ในพื้นที่เล็กเกินกว่าที่เซลล์ลมจะกระจายได้ดี

แนวทางที่ใช้กันคือการยกส้นเท้าให้ลอยพ้นพื้นผิว โดยใช้หมอนหรือผ้าห่มพับรองใต้น่องตลอดแนว ให้น้ำหนักของขากระจายไปที่น่องแทนที่จะลงที่ส้นเท้า ข้อควรระวังคืออย่าหนุนใต้เข่าอย่างเดียวจนเข่างอค้างนาน เพราะทำให้ข้อเข่าตึงและกดเส้นเลือดด้านหลังเข่า ควรให้ผู้ดูแลที่ได้รับการสอนหรือพยาบาลเยี่ยมบ้านช่วยดูท่าที่เหมาะกับสภาพขาของแต่ละคนอย่างน้อยครั้งแรก

จุดสังเกตในบ้านคือรอยแดงหรือรอยม่วงคล้ำที่ส้นเท้าหรือข้อเท้าด้านนอก ผิวที่รู้สึกแข็งหรือนิ่มผิดปกติเมื่อเทียบกับอีกข้าง และอุณหภูมิที่ต่างกันชัดเจนระหว่างสองข้าง ควรจดวันที่พบไว้และถ่ายภาพในแสงเดียวกันทุกครั้งเพื่อให้เปรียบเทียบได้จริงเวลาไปพบทีมดูแล

ปั๊มของที่นอนลมส่วนใหญ่มีปุ่มหรือหน้าปัดปรับความแข็ง โดยอ้างอิงจากน้ำหนักตัวผู้ใช้ตามคู่มือของแต่ละเครื่อง ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือตั้งไว้แข็งที่สุดเพราะรู้สึกว่ามั่นคงดีและกลัวยุบถึงพื้น ผลที่ได้คือผิวหนังถูกกดแน่นขึ้นและจุดที่กระดูกยื่นรับแรงมากกว่าเดิม ในทางกลับกัน ถ้าตั้งนิ่มเกินไปจนตัวจมถึงฐาน แรงกดก็จะไปลงที่โครงเตียงโดยตรงเช่นกัน

เมื่อน้ำหนักตัวของผู้สูงอายุเปลี่ยนไป เช่น ผอมลงจากการกินได้น้อย หรือบวมขึ้นจากโรคประจำตัว การตั้งค่าเดิมอาจไม่เหมาะอีกต่อไป จึงควรทบทวนการตั้งค่าเป็นระยะ ไม่ใช่ตั้งครั้งเดียวตอนติดตั้งแล้วไม่แตะอีกเลย และควรจดวันที่ปรับค่าไว้เพื่อให้ผู้ดูแลคนอื่นรู้ว่าค่าปัจจุบันมาจากอะไร

เรื่องการปูผ้าก็สำคัญไม่แพ้กัน ผ้าปูที่ดึงตึงจนเป็นเปลจะทำให้ที่นอนยุบตามตัวไม่ได้ ผ้ารองซับหลายชั้นซ้อนกันจะทำหน้าที่เหมือนแผ่นแข็งบาง ๆ ที่ขวางการกระจายแรง และผ้ายางกันเปื้อนที่ไม่ระบายอากาศจะสะสมความชื้นจนผิวหนังเปื่อย ทางที่ดีคือใช้ผ้าปูบาง ๆ ปูหลวม ๆ พอ และใช้ผ้ารองซับเฉพาะเท่าที่จำเป็นจริงตามการขับถ่ายของแต่ละคน

ปั๊มควรแขวนไว้ที่ปลายเตียงตามคำแนะนำของผู้ผลิต ไม่ควรวางกับพื้นเพราะช่องดูดอากาศจะดูดฝุ่นและขนสัตว์เข้าไปสะสมจนลมออกอ่อนลงเรื่อย ๆ และไม่ควรเอาผ้าคลุมทับเพราะความร้อนจะระบายไม่ได้ ควรเช็ดช่องระบายอากาศตามระยะที่คู่มือกำหนด และสังเกตว่าเสียงของปั๊มเปลี่ยนไปหรือไม่ เพราะเสียงที่ดังขึ้นหรือทำงานไม่หยุดมักเป็นสัญญาณแรกว่ามีรอยรั่วในระบบ

สายลมที่พับงอ ถูกทับใต้ที่นอน หรือหลุดจากข้อต่อเพียงเล็กน้อย ทำให้บางเซลล์ไม่พองตามรอบโดยที่ไฟสัญญาณอาจยังไม่เตือน ควรเดินไล่ดูสายทั้งเส้นทุกครั้งที่เปลี่ยนผ้าปู และคลำที่นอนทีละช่วงเพื่อดูว่ามีบริเวณไหนที่แฟบค้างผิดปกติหรือไม่ ถ้าพบเซลล์ที่ไม่พองเลยตั้งแต่สองช่องขึ้นไป ควรติดต่อผู้ขายหรือผู้ให้เช่าแทนการปล่อยใช้ต่อ

ที่นอนลมเกือบทุกแบบมีวาล์วหรือปุ่มสำหรับปล่อยลมออกเร็วในกรณีฉุกเฉิน เช่น เมื่อต้องทำการช่วยชีวิตแล้วต้องการพื้นผิวแข็ง ผู้ดูแลทุกคนในบ้านควรรู้ว่าปุ่มนี้อยู่ตรงไหนและใช้อย่างไร ควรถามตั้งแต่วันติดตั้งและทดลองดูตำแหน่งจริง ไม่ใช่มาหาเอาตอนที่ต้องใช้

สัญญาณที่บอกว่ามีอะไรไม่ถูกต้อง ได้แก่ ยังพบรอยแดงที่กดแล้วไม่จางในจุดเดิมซ้ำ ๆ ที่นอนรู้สึกแข็งเหมือนแผ่นกระดานเมื่อกดด้วยฝ่ามือ ตัวผู้สูงอายุไหลไปกองที่ปลายเตียงทุกครั้งที่ยกหัวเตียง ผ้าปูเปียกชื้นตลอดเวลาแม้เพิ่งเปลี่ยน หรือผู้สูงอายุบ่นว่านอนไม่หลับเพราะรู้สึกโคลงตามจังหวะลม อาการสุดท้ายนี้เป็นเรื่องจริงที่ไม่ควรมองข้าม เพราะการนอนไม่พอส่งผลต่อความอยากอาหารและอารมณ์ ซึ่งวนกลับมากระทบความเสี่ยงแผลกดทับอีกทอดหนึ่ง

การจดบันทึกช่วยให้คุยกับทีมดูแลได้ตรงจุดกว่าการบอกว่าดูแลเต็มที่แล้ว ควรจดเวลาที่พลิกตัวแต่ละครั้ง ท่าที่ใช้ จุดที่พบรอยแดงพร้อมวันที่ ปริมาณอาหารและน้ำที่กินได้จริงในแต่ละวัน และจำนวนครั้งที่เปลี่ยนผ้าอ้อม ข้อมูลชุดนี้ทำให้พยาบาลเห็นภาพได้ทันทีว่าปัญหาอยู่ที่พื้นผิว ที่รอบการพลิกตัว ที่ความชื้น หรือที่โภชนาการ

ประเด็นที่ครอบครัวมักเข้าใจผิดอีกข้อคือคิดว่าถ้าผู้สูงอายุยังทำกิจวัตรประจำวันบางอย่างได้เองก็ยังไม่เสี่ยง ความจริงคือคนที่ขยับได้แต่ไม่ค่อยเปลี่ยนท่าเพราะเจ็บหรือเหนื่อย มีความเสี่ยงไม่ต่างจากคนที่ขยับไม่ได้เลยมากนัก โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัยร่วมด้วย ซึ่งทำให้ชั้นกล้ามเนื้อที่เคยรองรับปุ่มกระดูกบางลง