หลายครอบครัวมองว่าการจัดท่านอนคือเรื่องความสบาย เอาหมอนรองให้พอนอนได้ก็พอ แต่สำหรับผู้สูงอายุที่ลุกเองไม่ได้หรือนอนติดเตียงเป็นส่วนใหญ่ ท่านอนที่ไม่เหมาะสมส่งผลได้หลายระบบพร้อมกัน ทั้งผิวหนังที่เสี่ยงเป็นแผลกดทับ ปอดที่อาจขยายได้ไม่เต็มที่จนหายใจตื้น ข้อต่อที่เริ่มยึดติดถ้าอยู่ท่าเดิมนานเกินไป และความเสี่ยงสำลักถ้าศีรษะอยู่ต่ำเกินไปขณะกินอาหารหรือรับยา

ผิวหนังของผู้สูงอายุบางลงตามวัย ไขมันใต้ผิวหนังที่เคยช่วยกระจายแรงกดก็ลดลงพร้อมกับกล้ามเนื้อที่ฝ่อลง หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (sarcopenia) ทำให้จุดกระดูกที่ยื่นออกมา เช่น สะโพก ก้นกบ และส้นเท้า รับแรงกดโดยตรงมากกว่าคนหนุ่มสาว แผลกดทับจึงเกิดเร็วกว่าที่ครอบครัวคาดไว้ บางครั้งเริ่มเห็นผิวเปลี่ยนสีภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหากไม่มีการเปลี่ยนท่าเลย

จุดที่ต้องเพ่งตรวจต่างกันไปตามท่านอน ท่านอนหงายแรงกดจะอยู่ที่ท้ายทอย สะบักทั้งสองข้าง ข้อศอก ก้นกบ และส้นเท้า ท่าตะแคงแรงกดจะย้ายไปที่ใบหู ไหล่ สะโพก และตาตุ่มด้านข้าง ส่วนท่านั่งครึ่งนอนครึ่งนั่งจะเพิ่มแรงกดที่ก้นกบและอาจเกิดแรงเฉือนบริเวณผิวหนังใต้สะโพกถ้าตัวไถลลงตามที่นอน

การตรวจไม่ใช่แค่มองผ่าน ๆ แต่ควรใช้มือสัมผัสอุณหภูมิผิวเทียบจุดต่อจุด และกดเบา ๆ ดูว่ารอยแดงจางลงภายในเวลาสั้นหรือไม่ ถ้ากดแล้วผิวยังแดงค้างอยู่หลังปล่อยมือ นั่นเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องรีบปรับท่าและลดแรงกดจุดนั้นทันที ไม่ควรรอดูซ้ำในวันถัดไป

หลายบ้านคุ้นเคยกับการยกหัวเตียงให้สูงขึ้นเวลาป้อนอาหารหรือให้ยา แต่การยกเร็วเกินไปในผู้สูงอายุอาจกระตุ้นภาวะความดันโลหิตตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) ทำให้หน้ามืด วิงเวียน หรือรู้สึกจะเป็นลม เพราะระบบหลอดเลือดของผู้สูงอายุปรับตัวตามแรงโน้มถ่วงได้ช้ากว่าคนอายุน้อย

แนวทางที่ปลอดภัยกว่าคือยกหัวเตียงทีละขั้นช้า ๆ สังเกตสีหน้าและอาการทุกครั้งที่ยกสูงขึ้น และหลีกเลี่ยงการคงหัวเตียงสูงเกิน 30 องศานานเกินความจำเป็นโดยไม่มีเหตุผลทางการแพทย์ เพราะนอกจากเสี่ยงเวียนศีรษะแล้วยังเพิ่มแรงเฉือนที่ผิวหนังบริเวณก้นกบเมื่อร่างกายไถลตามแรงโน้มถ่วง

ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม พูดลำบากหลังโรคหลอดเลือดสมอง หรืออ่อนเพลียมากจนไม่มีแรงบ่น อาจไม่สามารถบอกได้ตรง ๆ ว่าท่านอนปัจจุบันทำให้เจ็บ สัญญาณที่ต้องสังเกตแทนคือสีหน้าเกร็ง การถอนหายใจถี่ การผลักมือผู้ดูแลออกเวลาสัมผัสจุดใดจุดหนึ่ง หรือกระสับกระส่ายมากกว่าปกติเวลาจัดท่าซ้ำในตำแหน่งเดิม

หากความกระสับกระส่ายนี้เกิดขึ้นแบบฉับพลันและเปลี่ยนแปลงเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง ร่วมกับสับสนหรือตอบสนองช้าลงกว่าปกติของคนนั้น ควรแยกไว้ในใจว่าอาจไม่ใช่แค่ความไม่สบายจากท่านอน แต่อาจเป็นสัญญาณของภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) ที่ต้องรีบแยกออกจากภาวะสมองเสื่อมเดิมหรือภาวะซึมเศร้า และควรให้แพทย์หรือพยาบาลประเมินโดยเร็ว