การไอขณะกินไม่ได้แปลว่าอันตรายเสมอไป ร่างกายทุกวัยมีกลไกไอเพื่อปกป้องหลอดลมเมื่อมีเศษอาหารหรือน้ำลายพลัดหลงเข้าไปผิดทาง สิ่งที่ต้องแยกให้ออกคือความถี่และรูปแบบ ถ้าไอเป็นครั้งคราวเฉพาะเมื่อกินเร็วหรือพูดคุยระหว่างกินแล้วหายเป็นปกติทันที มักไม่ใช่ปัญหาเชิงโครงสร้าง แต่ถ้าไอเกิดขึ้นเกือบทุกมื้อ ไอหลายครั้งต่อหนึ่งคำ หรือไอตามหลังการกลืนทุกครั้งอย่างสม่ำเสมอ นั่นบ่งบอกว่ากล้ามเนื้อและจังหวะการกลืนเริ่มไม่สอดคล้องกันจริง

ในทางเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ การเปลี่ยนแปลงของการกลืนตามวัยที่ยังไม่ถึงขั้นเป็นโรคเรียกว่าภาวะกลืนเปลี่ยนตามวัย ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อคอหอยและกล่องเสียงที่ทำงานช้าลงเล็กน้อย ประกอบกับภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัยหรือ sarcopenia ที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่กล้ามเนื้อขาแต่ลามไปถึงกล้ามเนื้อที่ใช้กลืนด้วย ทำให้แรงบีบไล่อาหารลงหลอดอาหารอ่อนลงกว่าเดิม

สิ่งที่ผู้ดูแลมักไม่รู้คือผู้สูงอายุบางคนสำลักแบบเงียบ คือมีอาหารหรือน้ำลายลงหลอดลมแต่ไม่ไอเลย เพราะปฏิกิริยาไอที่เคยไวลดความไวลงตามวัยหรือจากโรคทางระบบประสาทบางชนิด กรณีนี้อันตรายกว่าคนที่ไอเสียงดังเสียอีก เพราะครอบครัวจะไม่รู้ตัวว่ามีการสำลักเกิดขึ้นจนกว่าจะเริ่มมีไข้ต่ำ ๆ ซ้ำ ๆ หรือเหนื่อยง่ายผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุ

สัญญาณอื่นที่ควรจับตาควบคู่กับเสียงไอคือเสียงพูดเปลี่ยนเป็นแบบแหบขุ่นคล้ายมีน้ำค้างในคอทันทีหลังกลืน ต้องกลืนซ้ำหลายครั้งกว่าจะหมดหนึ่งคำ มีเศษอาหารค้างในกระพุ้งแก้ม หรือเริ่มหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดโดยไม่บอกเหตุผล ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นข้อมูลที่ควรจดไว้บอกผู้เชี่ยวชาญ

ก่อนจะกังวลว่าเป็นโรคร้ายแรง ควรตรวจปัจจัยแวดล้อมง่าย ๆ ก่อน เพราะหลายครั้งสาเหตุอยู่ที่วิธีกิน ไม่ใช่ตัวโรค เช่น ท่านั่งที่เอนหลังเกินไปทำให้แรงโน้มถ่วงพาน้ำและอาหารไหลเร็วกว่าจังหวะกลืน การพูดคุยหรือดูโทรทัศน์ระหว่างกินที่ทำให้สมองแบ่งความสนใจจากการกลืนไปที่เรื่องอื่น หรือฟันปลอมที่หลวมจนบดเคี้ยวไม่ละเอียดพอ

ยาบางกลุ่มที่ผู้สูงอายุใช้อยู่ก็มีผลข้างเคียงทำให้ปากแห้งหรือกล้ามเนื้อคออ่อนแรงเล็กน้อย โดยเฉพาะเมื่อใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือภาวะที่เรียกว่า polypharmacy การนำยาทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวนพร้อมกันจึงช่วยตัดปัจจัยนี้ออกได้โดยไม่ต้องเดาเอง

การกินอาหารด้วยตัวเองจัดเป็นหนึ่งใน ADL หรือกิจวัตรประจำวันพื้นฐานที่บ่งบอกความสามารถโดยรวมของผู้สูงอายุ เมื่อการกินเริ่มมีปัญหา มักกระทบเป็นลูกโซ่ต่อทั้งปริมาณอาหารที่กินได้ น้ำหนักตัว และอารมณ์ เพราะมื้ออาหารไม่ได้เป็นแค่เรื่องโภชนาการแต่ยังเป็นเวลาทางสังคมของครอบครัวด้วย

ถ้าปล่อยให้ไอขณะกินต่อเนื่องโดยไม่ปรับอะไรเลย ผู้สูงอายุหลายคนจะเริ่มกินน้อยลงโดยไม่รู้ตัวเพราะกลัวไอต่อหน้าคนอื่นหรือกลัวสำลัก ซึ่งนำไปสู่ความเสี่ยงขาดสารอาหารและน้ำหนักลดในระยะยาวถ้าไม่ได้รับการดูแลตั้งแต่ต้น