ผู้สูงอายุที่นอนโรงพยาบาลมักถูกปรับยาไปพอสมควร มียาใหม่ที่เริ่มเพื่อรักษาโรคที่ทำให้เข้าโรงพยาบาล ยาเดิมบางตัวถูกหยุดหรือเปลี่ยนขนาด ขณะที่บ้านยังมียาเก่าอยู่ตู้เดิม เมื่อกลับบ้านจึงมียาสองชุดซ้อนกัน กินซ้ำหรือกินยาที่แพทย์สั่งหยุดแล้วเป็นความผิดพลาดที่เกิดได้จริง

ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) เสี่ยงยาซ้ำกลุ่มและปฏิกิริยาระหว่างยามากกว่าคนทั่วไป ผลข้างเคียงมักแสดงไม่ตรงแบบ เช่นไม่ได้บอกว่าเวียนหัว แต่ซึมลงหรือล้มบ่อยขึ้น จึงต้องสังเกตความเปลี่ยนแปลงของกิจวัตรประจำวันในสัปดาห์แรกอย่างใกล้ชิด

ช่วงนี้ผู้ดูแลมักเหนื่อยที่สุดด้วย ต้องจัดห้อง นัดตรวจ และดูแลอาหาร ถ้ามีสมุดจดและเภสัชกรช่วยเทียบยา จะลดโอกาสผิดพลาดที่มาจากความล้า

ขอรายการยากลับบ้านที่พิมพ์ชัด และขอให้ระบุว่าตัวไหนเป็นยาใหม่ ตัวไหนปรับ ตัวไหนหยุด ถามว่ายาเดิมที่บ้านตัวไหนยังกินต่อได้ ตัวไหนห้ามกิน และถ้าไม่แน่ใจให้นำยาเก่าทุกตัวมาให้เภสัชกรดูได้ที่โรงพยาบาลหรือร้านยาใกล้บ้านภายในวันสองวันแรก

ถามเรื่องที่คนมักลืม คือยาไหนต้องกินก่อน-หลังอาหาร ยาไหนห้ามกินร่วมกัน ถ้าลืมกินควรทำอย่างไร ยาไหนห้ามหยุดเอง และผลข้างเคียงที่ควรแจ้งทันที ให้ฟังคำตอบแล้วจดตามที่ได้ยิน ไม่ต้องจำ

ถามนัดครั้งถัดไป ยาที่ต้องเจาะเลือดหรือวัดค่าตาม และสถานที่โทรหาถ้าสงสัยตอนกลางคืน เบอร์โทรของหอผู้ป่วยหรือห้องยาเป็นข้อมูลที่ควรได้ติดมือกลับบ้าน

เทยาทั้งหมดที่มีในบ้านวางบนโต๊ะ รวมยาสามัญ ยาลดไข้ ยาหม้อ ยาสมุนไพร และอาหารเสริม ถ่ายภาพฉลากทุกชิ้น แล้วเอาไปให้เภสัชกรดูพร้อมรายการจากโรงพยาบาล ผู้ดูแลหลายครอบครัวเพิ่งรู้ตอนนั้นว่าที่บ้านมียาชนิดเดียวกันสองยี่ห้อในชื่อต่างกัน

ยาที่หยุดแล้วให้แยกใส่ถุงเขียนกำกับว่าหยุด ไม่ทิ้งทันทีจนกว่าเภสัชกรยืนยัน เพราะบางตัวแพทย์อาจกลับมาให้ใหม่ ยาหมดอายุและยาที่ไม่ใช้ ให้นำไปทิ้งตามจุดรับยาเสื่อมสภาพของโรงพยาบาลหรือร้านยาที่รับ

ยาที่ต้องเก็บในตู้เย็น ยาฉีดหรือปากกาฉีดอินซูลิน ยาพ่น ยาหยอดตา ยาอมใต้ลิ้นที่เสื่อมเมื่อโดนอากาศ และยาที่มีฉลากบอกให้เก็บในขวดเดิมไม่ควรลงกล่องยาแบบช่องรายวัน ยาแผงที่ห่อกันความชื้นไว้ก็เช่นกัน ถ้านำออกจากแผงนานจะเสื่อมคุณภาพ

ยาที่แพทย์สั่งแบบปรับขนาดตามค่าตรวจ เช่นยาต้านการแข็งตัวของเลือดบางชนิด ผู้ดูแลต้องถามเภสัชกรให้ชัดก่อนจัดลงกล่อง เพราะตารางอาจเปลี่ยนตามผลเลือดเป็นรอบ ๆ

ยาที่เม็ดแตกง่ายหรือตัดแบ่งครึ่ง ให้ให้เภสัชกรแบ่งให้ที่ห้องยา ถ้าทำเองต้องรู้ว่าเม็ดนั้นแบ่งได้จริง

กล่องยารายสัปดาห์แบ่งช่องเช้ากลางวันเย็นก่อนนอน เหมาะกับคนที่กินยาหลายเวลาและมีผู้ดูแลจัดให้ ช่องใหญ่และฝาเปิดง่ายสำคัญกับมือที่ไม่ค่อยมีแรง ตัวหนังสือบนช่องควรอ่านได้ในแสงห้องปกติ ถ้าผู้สูงอายุมองเห็นไม่ชัด ให้เขียนเพิ่มด้วยปากกาหนา

สำหรับสัปดาห์แรก ผู้ดูแลควรเป็นคนจัดกล่องยาเองและตรวจซ้ำกับรายการ ไม่ปล่อยให้ผู้สูงอายุจัดเอง แม้เดิมท่านเคยจัดได้ เพราะรายการใหม่ทำให้จำผิดง่าย คนที่เริ่มมีอาการหลงลืมควรมีคนดูแลการกินยาจริง ๆ ไม่ใช่แค่ให้กล่อง

กล่องยาไม่เหมาะกับทุกครอบครัว ถ้ากินยาวันละหนึ่งสองตัวและไม่ได้ลืม ถุงยาเดิมพร้อมฉลากอาจชัดกว่า และถ้าผู้สูงอายุกลืนยากหรือต้องบดยา ให้ถามเภสัชกรเรื่องรูปแบบยาที่เหมาะก่อนซื้ออุปกรณ์ใด ๆ

จดตามคำที่เห็นจริง ไม่ต้องตีความ เช่นง่วงกว่าเดิม ล้มหรือเกือบล้ม เบื่ออาหาร ท้องเสีย ผื่นขึ้น ปัสสาวะน้อย สับสนมากขึ้น หรือวัดความดันได้ต่างจากเดิมมาก ผลข้างเคียงในผู้สูงอายุไม่ค่อยแสดงตามตำรา ข้อมูลจากสมุดจดทำให้แพทย์ปรับยาได้เร็วขึ้น

ถ้าสงสัยว่าอาการเกิดจากยา อย่าหยุดยาเอง โทรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ที่ดูแลก่อน ยกเว้นเข้าข่ายฉุกเฉินที่ต้องโทร 1669