แผลกดทับเกิดเมื่อผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวถูกกดทับระหว่างกระดูกกับพื้นผิวที่นอนหรือเบาะนั่งนานเกินไป จนเลือดไปเลี้ยงบริเวณนั้นไม่พอ เซลล์ผิวหนังจึงเริ่มตายจากภายในก่อนที่ตาจะมองเห็นแผลเปิด แรงกดไม่ใช่ปัจจัยเดียวที่ทำให้เกิดปัญหา แรงเสียดสีเวลาลากตัวบนเตียงและแรงเฉือนเวลาหัวเตียงสูงจนตัวไถลลง ก็ทำให้ชั้นผิวหนังฉีกจากชั้นไขมันข้างใต้ได้เช่นกัน

จุดเสี่ยงสูงสุดคือบริเวณที่มีกระดูกอยู่ใกล้ผิวหนังโดยไม่มีกล้ามเนื้อหรือไขมันรองรับมาก เช่น ก้นกบ สะโพกทั้งสองข้าง ส้นเท้า ข้อศอก ท้ายทอย และใบหูสำหรับคนที่นอนตะแคงบ่อย ผู้สูงอายุที่ผอมลงหรือมีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัย ซึ่งเป็นภาวะที่กล้ามเนื้อและมวลร่างกายลดลงตามอายุจนเนื้อรองกระดูกบางลง จะเสี่ยงมากกว่าคนที่ยังมีมวลกล้ามเนื้อดี เพราะมีเนื้อเยื่อรองรับแรงกดน้อยกว่าตั้งแต่ต้น

การเข้าใจว่าจุดเสี่ยงเปลี่ยนไปตามท่านอนหรือท่านั่งเป็นเรื่องสำคัญ คนที่นอนหงายเสี่ยงที่ก้นกบและส้นเท้า คนที่นอนตะแคงเสี่ยงที่สะโพกและตาตุ่ม ส่วนคนที่นั่งรถเข็นนานเสี่ยงที่กระดูกก้นทั้งสองข้างและข้อศอก ครอบครัวจึงต้องตรวจต่างจุดกันตามท่าที่ผู้สูงอายุอยู่บ่อยที่สุดในแต่ละวัน ยิ่งผู้สูงอายุช่วยเหลือตัวเองในกิจวัตรประจำวันพื้นฐาน หรือ ADL เช่น พลิกตัว ลุกนั่ง ได้น้อยลงเท่าไร ก็ยิ่งต้องพึ่งพาผู้ดูแลในการเปลี่ยนท่าให้มากขึ้นเท่านั้น

บุคลากรทางการแพทย์มักประเมินความเสี่ยงแผลกดทับด้วยแบบประเมินที่มองหลายปัจจัยพร้อมกัน เช่น Braden Scale ซึ่งพยาบาลใช้ให้คะแนนความสามารถในการรับรู้ความรู้สึก ความชื้นของผิวหนัง กิจกรรมที่ทำได้ การเคลื่อนไหว ภาวะโภชนาการ และแรงเสียดสี ครอบครัวไม่จำเป็นต้องให้คะแนนเอง แต่ควรเข้าใจว่าความเสี่ยงไม่ได้ขึ้นกับการนอนนิ่งอย่างเดียว

ผู้สูงอายุที่กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้จะมีผิวหนังเปียกชื้นสะสม ทำให้ผิวเปื่อยและทนแรงกดได้น้อยลง ผู้ที่กินได้น้อยหรือน้ำหนักลดลงต่อเนื่องจะมีโปรตีนไม่พอสร้างและซ่อมแซมผิวหนัง ส่วนผู้ที่รับรู้ความเจ็บปวดลดลงจากโรคเส้นประสาทหรือยาบางชนิดอาจไม่ขยับตัวเองแม้เริ่มเจ็บ เพราะรู้สึกน้อยกว่าปกติ ปัจจัยเหล่านี้ต้องดูแลไปพร้อมกับการพลิกตัว ไม่ใช่แยกจากกันหรือรอให้เกิดปัญหาก่อนค่อยแก้ทีละเรื่อง

แผลกดทับมีการแบ่งระยะตามความลึกของเนื้อเยื่อที่เสียหาย ระยะแรกสุดคือผิวหนังแดงแต่ยังไม่มีแผลเปิด จุดสำคัญที่ต้องแยกให้ออกคือรอยแดงธรรมดาจากการนอนทับจะจางลงภายในไม่กี่นาทีหลังพลิกตัว แต่รอยแดงที่เป็นสัญญาณเตือนแผลกดทับจะไม่จางสีแม้กดด้วยนิ้วแล้วปล่อย หรือยังแดงอยู่นานเกิน 30 นาทีหลังเปลี่ยนท่า

สำหรับผู้สูงอายุผิวคล้ำ รอยแดงอาจสังเกตยากกว่าผิวขาว ครอบครัวควรใช้การสัมผัสร่วมด้วย จุดที่เริ่มมีปัญหามักอุ่นกว่าผิวรอบข้าง แข็งกว่า หรือผู้สูงอายุแสดงสีหน้าไม่สบายเมื่อสัมผัสจุดนั้น แม้จะพูดบอกไม่ได้ชัดเจน โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะสับสนหรือสมองเสื่อมที่สื่อสารความเจ็บปวดเป็นคำพูดได้ยาก การสังเกตปฏิกิริยาทางสีหน้าจึงสำคัญไม่แพ้การมองด้วยตา