สูงวัยไทย
หมอนสามเหลี่ยมช่วยพลิกตัวผู้ป่วยติดเตียงเอียง 30 องศาอย่างไร
พิมพ์เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026
หมอนสามเหลี่ยมช่วยพลิกตัวผู้ป่วยติดเตียงเอียง 30 องศาอย่างไร
หมอนสามเหลี่ยมใช้ดันหลังให้ผู้ป่วยนอนตะแคงเอียงราว 30 องศา เพื่อไม่ให้น้ำหนักลงกระดูกสะโพกตรง ๆ อ่านวิธีวาง ข้อจำกัด และกรณีที่ไม่ควรใช้เอง
เผยแพร่เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026

รูปภาพโดย Nicola Barts / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- หมอนสามเหลี่ยมคือลิ่มโฟมที่สอดไว้ด้านหลังผู้ป่วยให้ตัวเอียงตะแคงราว 30 องศา ไม่ใช่ตะแคงเต็มข้าง เป้าหมายคือให้น้ำหนักลงบริเวณเนื้อก้นกับสีข้าง แทนที่จะกดบนปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้างตรง ๆ
- ใช้ได้ดีเมื่อมีคนสองคนช่วยกันจัดท่า และคนดูแลตรวจผิวหนังทุกครั้งหลังพลิก ถ้าผู้ป่วยเพิ่งผ่าตัดกระดูกสะโพก มีไหล่อ่อนแรงจากอัมพาตครึ่งซีก หรือหมอสั่งงดท่าบางท่า ให้ทำตามที่ทีมรักษากำหนดก่อน
- หมอนลิ่มเพียงอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีหมอนคั่นระหว่างเข่ากับข้อเท้า และยกส้นเท้าให้ลอย จึงจะเป็นท่าที่ครบ
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับลูกหลานหรือผู้ดูแลที่พลิกตัวผู้ป่วยติดเตียงเองที่บ้าน ซึ่งผู้ป่วยทำกิจวัตรประจำวันเองไม่ได้ และอยากรู้ว่าหมอนลิ่มช่วยตรงไหน วางอย่างไร และข้อควรระวังคืออะไร
- ไม่เหมาะกับผู้ที่มีแผลกดทับบริเวณสะโพกข้างเดียวกับด้านที่จะนอนทับ หรือผู้ที่แพทย์กำหนดท่านอนเฉพาะ เพราะต้องให้พยาบาลประเมินท่าเอง
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมต้องเอียงแค่ 30 องศา ไม่ตะแคงเต็มข้าง
ถ้านอนตะแคงเต็ม 90 องศา น้ำหนักตัวจะไปกองที่ปุ่มกระดูกด้านข้างของสะโพกที่เรียกว่า trochanter ซึ่งมีเนื้อหุ้มบาง ผิวหนังตรงนี้เป็นจุดที่เกิดแผลกดทับได้บ่อยในผู้ที่ผอม เมื่อเอียงเพียงราว 30 องศา น้ำหนักจะย้ายไปที่เนื้อก้นกับกล้ามเนื้อด้านหลังที่หนากว่า แรงกดต่อพื้นที่จึงเบากว่า
ชื่อท่าในภาษาพยาบาลคือ 30 degree lateral tilt แนวทางการป้องกันแผลกดทับหลายฉบับเอ่ยถึงท่านี้ แต่ไม่ได้แปลว่าท่าเดียวเหมาะกับทุกคน ผู้ป่วยที่หายใจลำบากหรือมีสายอาหารบางแบบอาจต้องเปลี่ยนองศาตามที่ทีมสั่ง
หมอนสามเหลี่ยมต่างจากหมอนธรรมดาอย่างไร
หมอนข้างหรือหมอนนุ่มยุบตัวเมื่อโดนน้ำหนัก ผู้ป่วยจึงกลิ้งกลับมานอนหงายได้เองหรือไหลลงมาตามเวลา ลิ่มโฟมมีรูปทรงและความหนาแน่นคงที่ ยังรับน้ำหนักได้เมื่อวางหนุนหลัง มุมที่ลิ่มทำไว้จึงใกล้เคียงกับ 30 องศามากกว่า
อย่างไรก็ตาม ลิ่มแต่ละอันมีความสูงและความหนาไม่เท่ากัน ผู้ป่วยตัวเล็กอาจเอียงเกิน ผู้ป่วยตัวใหญ่อาจเอียงไม่ถึง ให้ตรวจโดยวางมือบนแผ่นหลังของผู้ป่วยแล้วดูว่าเอียงจากแนวนอนราวหนึ่งในสามของมุมฉาก ไม่ต้องใช้ไม้โปรแทรกเตอร์ แต่ดูด้วยตาและลองเลื่อนปรับ
จัดท่าตะแคงเอียงให้ครบ ไม่ใช่แค่ดันหลัง
หลังสอดลิ่มแล้ว ให้ยกแขนบนวางพักบนหมอน เพื่อไม่ให้ไหล่ดึงลำตัวหมุนกลับ วางหมอนใบเล็กระหว่างเข่ากับระหว่างข้อเท้า เพราะกระดูกเข่าสองข้างที่ชนกันก็กดผิวได้ ใต้น่องวางหมอนยาวเพื่อให้ส้นเท้าลอยพ้นเตียง ส้นเท้าเป็นอีกจุดที่แผลเกิดบ่อย
ตรวจว่าศีรษะวางพอดี ไม่ถูกดันเอียงไปข้างเดียว และใบหูที่นอนทับไม่ถูกพับ ผ้าปูต้องเรียบ ไม่มีรอยยับใต้ลำตัว
ดึงตัวขึ้นหรือยกตัว ลดแรงเฉือนเมื่อพลิก
ท่าที่หลายครอบครัวทำคือดึงผ้าปูเตียงลากผู้ป่วยไปมา ผิวหนังจึงถูกเสียดสีกับผ้า ถ้ามีผ้าสไลด์ (แผ่นผ้าลื่นสองชั้น) ใช้แผ่นนี้ช่วยเลื่อนตัวโดยไม่ลากผิว หรือใช้ผ้าขวางเตียงที่พับเป็นแผ่นรองใต้ลำตัวแล้วช่วยกันยกพลิกด้วยสองคน
อย่าลืมว่าผู้ป่วยบางรายมีผิวบางจากภาวะเปราะบาง เกิดรอยถลอกหรือฟกช้ำง่ายเมื่อโดนจับแรง ให้จับที่ผ้าแทนผิว และเล็มเล็บผู้ดูแลให้สั้น
ตรวจผิวหนังหลังพลิกด้วยการกดรอยแดง
หลังพลิกทุกครั้ง ให้เปิดดูบริเวณที่เพิ่งออกจากการกด ถ้ามีรอยแดง ให้ใช้นิ้วกดเบา ๆ ที่รอยแดงแล้วปล่อย ถ้าผิวซีดลงแล้วกลับแดงภายในไม่นานถือว่าเป็นปฏิกิริยาปกติหลังถูกกด ถ้ากดแล้วยังแดงเท่าเดิมไม่ซีด เรียกว่ารอยแดงที่กดไม่จาง เป็นสัญญาณเตือนของผิวที่เริ่มเสียหาย ให้หลีกเลี่ยงการนอนทับด้านนั้นและแจ้งพยาบาล
ผู้ป่วยผิวคล้ำอาจเห็นรอยแดงยาก ให้ใช้การคลำร่วมด้วย ผิวที่อุ่นกว่าบริเวณรอบ แข็ง บวม หรือเจ็บเมื่อกดคือสัญญาณที่ควรรายงาน
กรณีที่หมอนลิ่มไม่ควรใช้เองโดยไม่ถามทีมแพทย์
หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกบางวิธี แพทย์จะห้ามนอนทับด้านผ่าตัด หรือห้ามไขว้ขา ต้องมีหมอนคั่นกลางขาตามที่ทีมกำหนด ลิ่มที่ผู้ดูแลเลือกเองอาจทำให้ขาบิดไปตำแหน่งที่ห้าม ผู้ป่วยอัมพาตครึ่งซีกที่ไหล่ด้านอ่อนแรง การนอนทับไหล่ข้างนั้นหรือดึงแขนเวลาพลิกอาจทำให้ไหล่เจ็บและหลุดได้
ผู้ที่ต้องยกหัวสูงเพื่อกันสำลักหรือหายใจ การเอียงตัวมากไปอาจทำให้หัวตก ควรถามนักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลสำหรับท่าที่ปลอดภัยของคนนั้น

รูปภาพโดย Oleja Titoff / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
เตรียมของและแบ่งงานก่อนพลิก
ล็อกล้อเตียงและปรับเตียงให้ราบหรือต่ำที่สุดเท่าที่ผู้ป่วยทนได้ เตรียมหมอนลิ่ม หมอนเล็กสองใบ หมอนยาวหนึ่งใบ และผ้าสไลด์หรือผ้ารองถ้ามี บอกผู้ป่วยก่อนว่ากำลังจะพลิก แม้ผู้ป่วยจะไม่ตอบ
- ล็อกล้อเตียง
- เตรียมหมอนคั่นเข่าและหมอนรองน่อง
- ตัดสินใจว่าใครจับไหล่ ใครจับสะโพก
พลิกตัวและสอดหมอนสามเหลี่ยมที่หลัง
ย้ายตัวผู้ป่วยมาขอบเตียงฝั่งตรงข้ามด้านที่จะหันหา จากนั้นพลิกให้ตะแคงแล้วสอดลิ่มด้านที่สูงไว้ติดหลัง ส่วนที่บางชิดเตียง ค่อย ๆ ปล่อยตัวผู้ป่วยพิงลิ่มให้เอียงราว 30 องศา ถ้าผู้ป่วยหนักมาก อย่าฝืนยกคนเดียว
- ตรวจว่าสะโพกด้านล่างไม่ได้ถูกทับเต็มกระดูก
- จัดแขนล่างไม่ให้ถูกทับ
- ดึงผ้าปูใต้ลำตัวให้เรียบ
ใส่หมอนคั่นและลอยส้นเท้า แล้วบันทึกเวลา
วางหมอนระหว่างเข่าและข้อเท้า ใต้น่องรองหมอนให้ส้นเท้าลอย เมื่อจัดเสร็จให้เอามือสอดใต้ส้นดูว่าลอยจริง บันทึกเวลาและท่าที่นอน เพื่อให้ผู้ดูแลอีกคนรู้ว่าครั้งถัดไปต้องเปลี่ยนเป็นด้านใด
- จดเวลาที่พลิก
- จดสภาพผิวหนังสั้น ๆ
- ถ้ากล้ามเนื้อเกร็งหรือเจ็บให้แจ้งพยาบาล
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
IKEA อิเกีย ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน แบบบาง 3 ฟุต 90 x 200 ซม.TAGELSÄV ทอเกลเซฟ
IKEAผ้ารองกันเปื้อนที่นอนกันน้ำ ล้อมรอบทั้งหมด ผ้าปูที่นอนกันลื่น TPU 100%กันไรฝุ่น ปัสสาวะหลักฐาน 3ฟุต/5ฟุต/6ฟุต/6.5ฟุต
ผ้ารองกันเปื้อนที่นอนโรงแรม ซึมซับคราบ ของเหลวได้ดี (ไม่กันน้ำ) แบรนด์บ้านมิลิน
ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน รัดมุม360° ล้อมรอบทั้งหมด ผ้าปูที่นอนกันลื่น กันไรฝุ่น ผ้าปู 3ฟุต/3.5ฟุต/5ฟุต/6ฟุต/6.5ฟุต
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าลากผู้ป่วยบนผ้าปูเตียงแล้วเรียกว่าพลิกตัว
- อย่าให้ผู้ป่วยนอนตะแคงทับกระดูกสะโพกโดยตรงนาน ๆ
- อย่าลืมคั่นหมอนระหว่างเข่าและข้อเท้า
- อย่าใช้หมอนลิ่มแทนการเปลี่ยนท่าตามเวลา
- อย่าใช้เองโดยไม่ถามทีมแพทย์ถ้าผ่าตัดสะโพกหรือไหล่อ่อนแรง
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หากผู้ป่วยหายใจลำบากหลังจัดท่า ริมฝีปากเขียว หมดสติ หรือสำลักอาหารและหายใจไม่ออก
- ไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อสถานพยาบาลวันนี้ หากแผลกดทับมีหนอง กลิ่น เปลี่ยนสี มีไข้ หรือผู้ป่วยสับสนกะทันหัน
- นัดพยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดภายในไม่กี่วัน หากพบรอยแดงกดไม่จาง ผิวพอง ผู้ป่วยร้องเมื่อพลิก หรือไหล่บวม
- เฝ้าสังเกตและจดบันทึกเวลาพลิก สภาพผิว และท่าที่ผู้ป่วยสบายที่สุด ไว้เล่าให้ทีมฟังในครั้งต่อไป
เช็กลิสต์สรุป
- ล็อกล้อเตียงก่อนพลิกทุกครั้ง
- ใช้ผ้าสไลด์หรือผ้ารองแทนการลากผ้าปู
- สอดลิ่มให้เอียงราว 30 องศา ไม่ตะแคงเต็มข้าง
- คั่นหมอนระหว่างเข่าและข้อเท้า
- ยกส้นเท้าให้ลอย
- กดทดสอบรอยแดงทุกครั้งหลังพลิก
- ถามทีมแพทย์ก่อนถ้าผ่าตัดสะโพกหรือไหล่อ่อนแรง
- จดเวลาพลิกและด้านที่นอน
คำถามที่พบบ่อย
หมอนสามเหลี่ยมกับหมอนข้างธรรมดาต่างกันอย่างไร
ต่างที่ความคงรูป ลิ่มโฟมรับน้ำหนักแล้วยังคงมุมเอียงที่ตั้งไว้ ส่วนหมอนข้างยุบง่ายจนผู้ป่วยกลิ้งกลับหรือเอียงไม่พอ นอกจากนี้ลิ่มมีด้านลาดเรียบเหมาะกับการหนุนหลัง แต่ไม่ได้แทนหมอนคั่นเข่าที่ยังต้องมี
ทำไมต้องเอียงราว 30 องศา ไม่ตะแคงเต็ม 90 องศา
เพราะการตะแคงเต็มข้างทำให้น้ำหนักกดบนปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้างที่มีเนื้อบาง เสี่ยงแผลกดทับ การเอียงราว 30 องศาย้ายน้ำหนักไปที่เนื้อก้นและกล้ามเนื้อด้านหลังที่หนากว่า แต่ผู้ป่วยบางรายต้องใช้องศาอื่นตามที่ทีมแพทย์กำหนด
ใช้หมอนสามเหลี่ยมได้ไหมถ้าผู้ป่วยเพิ่งผ่าตัดสะโพก
ควรถามศัลยแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดก่อน เพราะบางวิธีผ่าตัดมีข้อห้ามเรื่องท่านอนทับ การไขว้ขา หรือการบิดสะโพก การจัดท่าด้วยลิ่มที่ไม่ตรงข้อกำหนดอาจทำให้ข้อสะโพกเสี่ยงเคลื่อน
ต้องพลิกตัวทุกกี่ชั่วโมงเมื่อใช้หมอนลิ่ม
ความถี่ขึ้นกับสภาพผิวและพื้นที่นอนของผู้ป่วยแต่ละคน ควรให้พยาบาลกำหนดช่วงเวลาที่เหมาะ เพราะผู้ป่วยผิวบางหรือนอนบนที่นอนธรรมดาอาจต้องพลิกถี่กว่าผู้ที่ใช้ที่นอนลดแรงกด หมอนลิ่มไม่ได้ทำให้ยืดเวลาพลิกโดยอัตโนมัติ
เห็นรอยแดงหลังพลิกตัว ต้องกังวลไหม
ถ้ารอยแดงจางหายเมื่อกดแล้วปล่อยและไม่ปรากฏซ้ำ มักเป็นปฏิกิริยาปกติหลังถูกกดชั่วคราว แต่ถ้ารอยแดงกดแล้วไม่ซีด ผิวร้อน แข็ง บวม หรือเจ็บ ให้งดนอนทับด้านนั้นและแจ้งพยาบาลเร็ว
เมื่อไหร่ควรไปหาหมอเกี่ยวกับผิวหนังของผู้ป่วยติดเตียง
ไปเมื่อมีแผลเปิด ผิวพองหรือถลอก มีหนอง กลิ่น หรือขอบแผลดำ รวมถึงเมื่อผู้ป่วยมีไข้หรือซึมลง หากมีอาการหายใจลำบากหรือหมดสติให้โทร 1669 ทันที ถ้าเพียงรอยแดงที่กดไม่จางควรนัดพยาบาลภายในไม่กี่วัน
สรุป
- หมอนสามเหลี่ยมช่วยให้ตะแคงเอียงราว 30 องศา เพื่อลดแรงกดบนกระดูกสะโพกด้านข้าง
- ต้องใช้คู่กับหมอนคั่นเข่า ข้อเท้า และการลอยส้นเท้าจึงจะเป็นท่าที่ครบ
- ลดแรงเฉือนด้วยผ้าสไลด์หรือผ้ารอง ไม่ลากผิวบนผ้าปู
- หลังพลิกทุกครั้งให้ตรวจผิวหนังและกดรอยแดงว่าจางหรือไม่
- กรณีผ่าตัดสะโพก ไหล่อ่อนแรง หรือต้องยกหัว ให้ทำตามที่ทีมรักษากำหนดก่อน
อุปกรณ์ที่คนมักหาคู่กับเรื่องนี้
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน 150/180cm ผ้าปูที่นอน พร้อมหมอน 2PC ผ้าปูกันเปื้อน รัดมุม360° เป็นมิตรกับผิว bedsheets
ผ้าปูที่นอนกันไรฝุ่น ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน สารต้านจุลินทรีย์ ป้องกันแบคทีเรีย ระบายอากาศ สี่ฤดูทั่วไป
ผ้ารองกันเปื้อน ปลอกป้องกันที่นอน ที่นอน (กันน้ำได้ 100%) 6/5/4/3ฟุต มียางรัดมุม 4ด้าน ผ้าปูที่นอนกันน้ำ
[ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน] ยางยืด 4 มุม เชื่อมต่อที่นอนพร้อมกันเปื้อนในตัว 3.5/5/6/7/8/8.5/9.5/10 ฟุต
Kiss(คิส)
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
แหล่งข้อมูล
- การป้องกันแผลกดทับและการจัดท่าผู้ป่วยที่บ้าน — กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
- คู่มือการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
- แนวทางการดูแลผู้สูงอายุที่เปราะบางและเสี่ยงแผลกดทับ — สมาคมพฤฒาวิทยาและเวชศาสตร์ผู้สูงอายุไทย (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

พลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้ถูกจังหวะและถูกท่า ไม่ใช่แค่ตามนาฬิกา
วิธีพลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุติดเตียงอย่างปลอดภัย ตั้งแต่การกะความถี่ตามสภาพจริง ตำแหน่งมือที่ถูกต้อง ท่าตะแคง 30 องศา ไปจนถึงเมื่อไรต้องใช้ผ้าปูยกตัวและสองคนช่วย

เลือกอุปกรณ์ช่วยพลิกตัวผู้สูงอายุติดเตียงแบบไหนเหมาะกับบ้านคุณ
เปรียบเทียบวิธีพลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุติดเตียงแบบใช้แรงคนกับแบบใช้อุปกรณ์ช่วย พร้อมเกณฑ์เลือกให้เหมาะกับแรงผู้ดูแล สภาพร่างกายผู้ป่วย และงบประมาณ

จัดตารางพลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้อยู่ได้จริงทั้งกลางวันและกลางคืน
วิธีวางระบบพลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้ยั่งยืน ตั้งแต่กะความถี่ตามความเสี่ยงจริง แบ่งเวรกลางวันกลางคืน ป้องกันหลังผู้ดูแลบาดเจ็บ ไปจนถึงจุดที่ต้องขอประเมินอุปกรณ์เพิ่ม

เลือกอุปกรณ์จัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียง หมอนรอง เบาะรอง หรือเตียงปรับระดับ
เปรียบเทียบหมอนรองตัว เบาะรองท่านอน และเตียงปรับระดับไฟฟ้า พร้อมเกณฑ์เลือกให้เหมาะกับสภาพร่างกาย โรคประจำตัว และงบประมาณของผู้สูงอายุติดเตียง

พลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุตรงเวลาทุกครั้งแต่ยังเกิดปัญหา สาเหตุมักมาจากจุดเหล่านี้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อพลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุติดเตียง ตั้งแต่มุมตะแคงที่ไม่ถึงจริง การจับผิดจุด ไปจนถึงการฝืนพลิกตัวเมื่อผู้สูงอายุต่อต้านหรือเจ็บ พร้อมวิธีแก้ไข