สูงวัยไทย

หมอนสามเหลี่ยมช่วยพลิกตัวผู้ป่วยติดเตียงเอียง 30 องศาอย่างไร

หมอนสามเหลี่ยมใช้ดันหลังให้ผู้ป่วยนอนตะแคงเอียงราว 30 องศา เพื่อไม่ให้น้ำหนักลงกระดูกสะโพกตรง ๆ อ่านวิธีวาง ข้อจำกัด และกรณีที่ไม่ควรใช้เอง

13 นาทีในการอ่าน

เผยแพร่เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026

An adult resting peacefully on a bed with soft gray bedding, captured in an indoor setting.

รูปภาพโดย Nicola Barts / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • หมอนสามเหลี่ยมคือลิ่มโฟมที่สอดไว้ด้านหลังผู้ป่วยให้ตัวเอียงตะแคงราว 30 องศา ไม่ใช่ตะแคงเต็มข้าง เป้าหมายคือให้น้ำหนักลงบริเวณเนื้อก้นกับสีข้าง แทนที่จะกดบนปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้างตรง ๆ
  • ใช้ได้ดีเมื่อมีคนสองคนช่วยกันจัดท่า และคนดูแลตรวจผิวหนังทุกครั้งหลังพลิก ถ้าผู้ป่วยเพิ่งผ่าตัดกระดูกสะโพก มีไหล่อ่อนแรงจากอัมพาตครึ่งซีก หรือหมอสั่งงดท่าบางท่า ให้ทำตามที่ทีมรักษากำหนดก่อน
  • หมอนลิ่มเพียงอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีหมอนคั่นระหว่างเข่ากับข้อเท้า และยกส้นเท้าให้ลอย จึงจะเป็นท่าที่ครบ

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับลูกหลานหรือผู้ดูแลที่พลิกตัวผู้ป่วยติดเตียงเองที่บ้าน ซึ่งผู้ป่วยทำกิจวัตรประจำวันเองไม่ได้ และอยากรู้ว่าหมอนลิ่มช่วยตรงไหน วางอย่างไร และข้อควรระวังคืออะไร
  • ไม่เหมาะกับผู้ที่มีแผลกดทับบริเวณสะโพกข้างเดียวกับด้านที่จะนอนทับ หรือผู้ที่แพทย์กำหนดท่านอนเฉพาะ เพราะต้องให้พยาบาลประเมินท่าเอง

สิ่งที่ควรรู้

ทำไมต้องเอียงแค่ 30 องศา ไม่ตะแคงเต็มข้าง

ถ้านอนตะแคงเต็ม 90 องศา น้ำหนักตัวจะไปกองที่ปุ่มกระดูกด้านข้างของสะโพกที่เรียกว่า trochanter ซึ่งมีเนื้อหุ้มบาง ผิวหนังตรงนี้เป็นจุดที่เกิดแผลกดทับได้บ่อยในผู้ที่ผอม เมื่อเอียงเพียงราว 30 องศา น้ำหนักจะย้ายไปที่เนื้อก้นกับกล้ามเนื้อด้านหลังที่หนากว่า แรงกดต่อพื้นที่จึงเบากว่า

ชื่อท่าในภาษาพยาบาลคือ 30 degree lateral tilt แนวทางการป้องกันแผลกดทับหลายฉบับเอ่ยถึงท่านี้ แต่ไม่ได้แปลว่าท่าเดียวเหมาะกับทุกคน ผู้ป่วยที่หายใจลำบากหรือมีสายอาหารบางแบบอาจต้องเปลี่ยนองศาตามที่ทีมสั่ง

หมอนสามเหลี่ยมต่างจากหมอนธรรมดาอย่างไร

หมอนข้างหรือหมอนนุ่มยุบตัวเมื่อโดนน้ำหนัก ผู้ป่วยจึงกลิ้งกลับมานอนหงายได้เองหรือไหลลงมาตามเวลา ลิ่มโฟมมีรูปทรงและความหนาแน่นคงที่ ยังรับน้ำหนักได้เมื่อวางหนุนหลัง มุมที่ลิ่มทำไว้จึงใกล้เคียงกับ 30 องศามากกว่า

อย่างไรก็ตาม ลิ่มแต่ละอันมีความสูงและความหนาไม่เท่ากัน ผู้ป่วยตัวเล็กอาจเอียงเกิน ผู้ป่วยตัวใหญ่อาจเอียงไม่ถึง ให้ตรวจโดยวางมือบนแผ่นหลังของผู้ป่วยแล้วดูว่าเอียงจากแนวนอนราวหนึ่งในสามของมุมฉาก ไม่ต้องใช้ไม้โปรแทรกเตอร์ แต่ดูด้วยตาและลองเลื่อนปรับ

จัดท่าตะแคงเอียงให้ครบ ไม่ใช่แค่ดันหลัง

หลังสอดลิ่มแล้ว ให้ยกแขนบนวางพักบนหมอน เพื่อไม่ให้ไหล่ดึงลำตัวหมุนกลับ วางหมอนใบเล็กระหว่างเข่ากับระหว่างข้อเท้า เพราะกระดูกเข่าสองข้างที่ชนกันก็กดผิวได้ ใต้น่องวางหมอนยาวเพื่อให้ส้นเท้าลอยพ้นเตียง ส้นเท้าเป็นอีกจุดที่แผลเกิดบ่อย

ตรวจว่าศีรษะวางพอดี ไม่ถูกดันเอียงไปข้างเดียว และใบหูที่นอนทับไม่ถูกพับ ผ้าปูต้องเรียบ ไม่มีรอยยับใต้ลำตัว

ดึงตัวขึ้นหรือยกตัว ลดแรงเฉือนเมื่อพลิก

ท่าที่หลายครอบครัวทำคือดึงผ้าปูเตียงลากผู้ป่วยไปมา ผิวหนังจึงถูกเสียดสีกับผ้า ถ้ามีผ้าสไลด์ (แผ่นผ้าลื่นสองชั้น) ใช้แผ่นนี้ช่วยเลื่อนตัวโดยไม่ลากผิว หรือใช้ผ้าขวางเตียงที่พับเป็นแผ่นรองใต้ลำตัวแล้วช่วยกันยกพลิกด้วยสองคน

อย่าลืมว่าผู้ป่วยบางรายมีผิวบางจากภาวะเปราะบาง เกิดรอยถลอกหรือฟกช้ำง่ายเมื่อโดนจับแรง ให้จับที่ผ้าแทนผิว และเล็มเล็บผู้ดูแลให้สั้น

ตรวจผิวหนังหลังพลิกด้วยการกดรอยแดง

หลังพลิกทุกครั้ง ให้เปิดดูบริเวณที่เพิ่งออกจากการกด ถ้ามีรอยแดง ให้ใช้นิ้วกดเบา ๆ ที่รอยแดงแล้วปล่อย ถ้าผิวซีดลงแล้วกลับแดงภายในไม่นานถือว่าเป็นปฏิกิริยาปกติหลังถูกกด ถ้ากดแล้วยังแดงเท่าเดิมไม่ซีด เรียกว่ารอยแดงที่กดไม่จาง เป็นสัญญาณเตือนของผิวที่เริ่มเสียหาย ให้หลีกเลี่ยงการนอนทับด้านนั้นและแจ้งพยาบาล

ผู้ป่วยผิวคล้ำอาจเห็นรอยแดงยาก ให้ใช้การคลำร่วมด้วย ผิวที่อุ่นกว่าบริเวณรอบ แข็ง บวม หรือเจ็บเมื่อกดคือสัญญาณที่ควรรายงาน

กรณีที่หมอนลิ่มไม่ควรใช้เองโดยไม่ถามทีมแพทย์

หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกบางวิธี แพทย์จะห้ามนอนทับด้านผ่าตัด หรือห้ามไขว้ขา ต้องมีหมอนคั่นกลางขาตามที่ทีมกำหนด ลิ่มที่ผู้ดูแลเลือกเองอาจทำให้ขาบิดไปตำแหน่งที่ห้าม ผู้ป่วยอัมพาตครึ่งซีกที่ไหล่ด้านอ่อนแรง การนอนทับไหล่ข้างนั้นหรือดึงแขนเวลาพลิกอาจทำให้ไหล่เจ็บและหลุดได้

ผู้ที่ต้องยกหัวสูงเพื่อกันสำลักหรือหายใจ การเอียงตัวมากไปอาจทำให้หัวตก ควรถามนักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลสำหรับท่าที่ปลอดภัยของคนนั้น

From above attractive smiling female in jeans and casual sweater resting with eyes closed on cozy bed in daylight

รูปภาพโดย Oleja Titoff / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

เตรียมของและแบ่งงานก่อนพลิก

ล็อกล้อเตียงและปรับเตียงให้ราบหรือต่ำที่สุดเท่าที่ผู้ป่วยทนได้ เตรียมหมอนลิ่ม หมอนเล็กสองใบ หมอนยาวหนึ่งใบ และผ้าสไลด์หรือผ้ารองถ้ามี บอกผู้ป่วยก่อนว่ากำลังจะพลิก แม้ผู้ป่วยจะไม่ตอบ

  • ล็อกล้อเตียง
  • เตรียมหมอนคั่นเข่าและหมอนรองน่อง
  • ตัดสินใจว่าใครจับไหล่ ใครจับสะโพก

พลิกตัวและสอดหมอนสามเหลี่ยมที่หลัง

ย้ายตัวผู้ป่วยมาขอบเตียงฝั่งตรงข้ามด้านที่จะหันหา จากนั้นพลิกให้ตะแคงแล้วสอดลิ่มด้านที่สูงไว้ติดหลัง ส่วนที่บางชิดเตียง ค่อย ๆ ปล่อยตัวผู้ป่วยพิงลิ่มให้เอียงราว 30 องศา ถ้าผู้ป่วยหนักมาก อย่าฝืนยกคนเดียว

  • ตรวจว่าสะโพกด้านล่างไม่ได้ถูกทับเต็มกระดูก
  • จัดแขนล่างไม่ให้ถูกทับ
  • ดึงผ้าปูใต้ลำตัวให้เรียบ

ใส่หมอนคั่นและลอยส้นเท้า แล้วบันทึกเวลา

วางหมอนระหว่างเข่าและข้อเท้า ใต้น่องรองหมอนให้ส้นเท้าลอย เมื่อจัดเสร็จให้เอามือสอดใต้ส้นดูว่าลอยจริง บันทึกเวลาและท่าที่นอน เพื่อให้ผู้ดูแลอีกคนรู้ว่าครั้งถัดไปต้องเปลี่ยนเป็นด้านใด

  • จดเวลาที่พลิก
  • จดสภาพผิวหนังสั้น ๆ
  • ถ้ากล้ามเนื้อเกร็งหรือเจ็บให้แจ้งพยาบาล

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • อย่าลากผู้ป่วยบนผ้าปูเตียงแล้วเรียกว่าพลิกตัว
  • อย่าให้ผู้ป่วยนอนตะแคงทับกระดูกสะโพกโดยตรงนาน ๆ
  • อย่าลืมคั่นหมอนระหว่างเข่าและข้อเท้า
  • อย่าใช้หมอนลิ่มแทนการเปลี่ยนท่าตามเวลา
  • อย่าใช้เองโดยไม่ถามทีมแพทย์ถ้าผ่าตัดสะโพกหรือไหล่อ่อนแรง

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 หากผู้ป่วยหายใจลำบากหลังจัดท่า ริมฝีปากเขียว หมดสติ หรือสำลักอาหารและหายใจไม่ออก
  • ไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อสถานพยาบาลวันนี้ หากแผลกดทับมีหนอง กลิ่น เปลี่ยนสี มีไข้ หรือผู้ป่วยสับสนกะทันหัน
  • นัดพยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดภายในไม่กี่วัน หากพบรอยแดงกดไม่จาง ผิวพอง ผู้ป่วยร้องเมื่อพลิก หรือไหล่บวม
  • เฝ้าสังเกตและจดบันทึกเวลาพลิก สภาพผิว และท่าที่ผู้ป่วยสบายที่สุด ไว้เล่าให้ทีมฟังในครั้งต่อไป

เช็กลิสต์สรุป

  • ล็อกล้อเตียงก่อนพลิกทุกครั้ง
  • ใช้ผ้าสไลด์หรือผ้ารองแทนการลากผ้าปู
  • สอดลิ่มให้เอียงราว 30 องศา ไม่ตะแคงเต็มข้าง
  • คั่นหมอนระหว่างเข่าและข้อเท้า
  • ยกส้นเท้าให้ลอย
  • กดทดสอบรอยแดงทุกครั้งหลังพลิก
  • ถามทีมแพทย์ก่อนถ้าผ่าตัดสะโพกหรือไหล่อ่อนแรง
  • จดเวลาพลิกและด้านที่นอน

คำถามที่พบบ่อย

หมอนสามเหลี่ยมกับหมอนข้างธรรมดาต่างกันอย่างไร

ต่างที่ความคงรูป ลิ่มโฟมรับน้ำหนักแล้วยังคงมุมเอียงที่ตั้งไว้ ส่วนหมอนข้างยุบง่ายจนผู้ป่วยกลิ้งกลับหรือเอียงไม่พอ นอกจากนี้ลิ่มมีด้านลาดเรียบเหมาะกับการหนุนหลัง แต่ไม่ได้แทนหมอนคั่นเข่าที่ยังต้องมี

ทำไมต้องเอียงราว 30 องศา ไม่ตะแคงเต็ม 90 องศา

เพราะการตะแคงเต็มข้างทำให้น้ำหนักกดบนปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้างที่มีเนื้อบาง เสี่ยงแผลกดทับ การเอียงราว 30 องศาย้ายน้ำหนักไปที่เนื้อก้นและกล้ามเนื้อด้านหลังที่หนากว่า แต่ผู้ป่วยบางรายต้องใช้องศาอื่นตามที่ทีมแพทย์กำหนด

ใช้หมอนสามเหลี่ยมได้ไหมถ้าผู้ป่วยเพิ่งผ่าตัดสะโพก

ควรถามศัลยแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดก่อน เพราะบางวิธีผ่าตัดมีข้อห้ามเรื่องท่านอนทับ การไขว้ขา หรือการบิดสะโพก การจัดท่าด้วยลิ่มที่ไม่ตรงข้อกำหนดอาจทำให้ข้อสะโพกเสี่ยงเคลื่อน

ต้องพลิกตัวทุกกี่ชั่วโมงเมื่อใช้หมอนลิ่ม

ความถี่ขึ้นกับสภาพผิวและพื้นที่นอนของผู้ป่วยแต่ละคน ควรให้พยาบาลกำหนดช่วงเวลาที่เหมาะ เพราะผู้ป่วยผิวบางหรือนอนบนที่นอนธรรมดาอาจต้องพลิกถี่กว่าผู้ที่ใช้ที่นอนลดแรงกด หมอนลิ่มไม่ได้ทำให้ยืดเวลาพลิกโดยอัตโนมัติ

เห็นรอยแดงหลังพลิกตัว ต้องกังวลไหม

ถ้ารอยแดงจางหายเมื่อกดแล้วปล่อยและไม่ปรากฏซ้ำ มักเป็นปฏิกิริยาปกติหลังถูกกดชั่วคราว แต่ถ้ารอยแดงกดแล้วไม่ซีด ผิวร้อน แข็ง บวม หรือเจ็บ ให้งดนอนทับด้านนั้นและแจ้งพยาบาลเร็ว

เมื่อไหร่ควรไปหาหมอเกี่ยวกับผิวหนังของผู้ป่วยติดเตียง

ไปเมื่อมีแผลเปิด ผิวพองหรือถลอก มีหนอง กลิ่น หรือขอบแผลดำ รวมถึงเมื่อผู้ป่วยมีไข้หรือซึมลง หากมีอาการหายใจลำบากหรือหมดสติให้โทร 1669 ทันที ถ้าเพียงรอยแดงที่กดไม่จางควรนัดพยาบาลภายในไม่กี่วัน

สรุป

  • หมอนสามเหลี่ยมช่วยให้ตะแคงเอียงราว 30 องศา เพื่อลดแรงกดบนกระดูกสะโพกด้านข้าง
  • ต้องใช้คู่กับหมอนคั่นเข่า ข้อเท้า และการลอยส้นเท้าจึงจะเป็นท่าที่ครบ
  • ลดแรงเฉือนด้วยผ้าสไลด์หรือผ้ารอง ไม่ลากผิวบนผ้าปู
  • หลังพลิกทุกครั้งให้ตรวจผิวหนังและกดรอยแดงว่าจางหรือไม่
  • กรณีผ่าตัดสะโพก ไหล่อ่อนแรง หรือต้องยกหัว ให้ทำตามที่ทีมรักษากำหนดก่อน

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

ดูหมวดอุปกรณ์ทั้งหมด →

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

บทความที่เกี่ยวข้อง

พลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้ถูกจังหวะและถูกท่า ไม่ใช่แค่ตามนาฬิกา
home-care

พลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้ถูกจังหวะและถูกท่า ไม่ใช่แค่ตามนาฬิกา

วิธีพลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุติดเตียงอย่างปลอดภัย ตั้งแต่การกะความถี่ตามสภาพจริง ตำแหน่งมือที่ถูกต้อง ท่าตะแคง 30 องศา ไปจนถึงเมื่อไรต้องใช้ผ้าปูยกตัวและสองคนช่วย

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 21 นาที
เลือกอุปกรณ์ช่วยพลิกตัวผู้สูงอายุติดเตียงแบบไหนเหมาะกับบ้านคุณ
home-care

เลือกอุปกรณ์ช่วยพลิกตัวผู้สูงอายุติดเตียงแบบไหนเหมาะกับบ้านคุณ

เปรียบเทียบวิธีพลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุติดเตียงแบบใช้แรงคนกับแบบใช้อุปกรณ์ช่วย พร้อมเกณฑ์เลือกให้เหมาะกับแรงผู้ดูแล สภาพร่างกายผู้ป่วย และงบประมาณ

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 10 นาที
จัดตารางพลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้อยู่ได้จริงทั้งกลางวันและกลางคืน
home-care

จัดตารางพลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้อยู่ได้จริงทั้งกลางวันและกลางคืน

วิธีวางระบบพลิกตะแคงผู้สูงอายุติดเตียงให้ยั่งยืน ตั้งแต่กะความถี่ตามความเสี่ยงจริง แบ่งเวรกลางวันกลางคืน ป้องกันหลังผู้ดูแลบาดเจ็บ ไปจนถึงจุดที่ต้องขอประเมินอุปกรณ์เพิ่ม

อัปเดตล่าสุด 4 สิงหาคม 2026อ่าน 16 นาที
เลือกอุปกรณ์จัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียง หมอนรอง เบาะรอง หรือเตียงปรับระดับ
home-care

เลือกอุปกรณ์จัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียง หมอนรอง เบาะรอง หรือเตียงปรับระดับ

เปรียบเทียบหมอนรองตัว เบาะรองท่านอน และเตียงปรับระดับไฟฟ้า พร้อมเกณฑ์เลือกให้เหมาะกับสภาพร่างกาย โรคประจำตัว และงบประมาณของผู้สูงอายุติดเตียง

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 10 นาที
พลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุตรงเวลาทุกครั้งแต่ยังเกิดปัญหา สาเหตุมักมาจากจุดเหล่านี้
home-care

พลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุตรงเวลาทุกครั้งแต่ยังเกิดปัญหา สาเหตุมักมาจากจุดเหล่านี้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อพลิกตะแคงตัวผู้สูงอายุติดเตียง ตั้งแต่มุมตะแคงที่ไม่ถึงจริง การจับผิดจุด ไปจนถึงการฝืนพลิกตัวเมื่อผู้สูงอายุต่อต้านหรือเจ็บ พร้อมวิธีแก้ไข

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 17 นาที