ความโศกเศร้าจากการสูญเสียคู่ชีวิตเป็นกระบวนการธรรมชาติที่มักมีทั้งช่วงเศร้าหนักและช่วงที่พอทำใจได้สลับกันไป ต่างจากภาวะซึมเศร้าที่มักมีอาการต่อเนื่องสม่ำเสมอ เช่น ไม่สนใจสิ่งใดเลย เบื่ออาหารต่อเนื่อง หรือรู้สึกไร้ค่าอย่างรุนแรง

การแยกแยะภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) ออกจากความเศร้าก็สำคัญ เพราะผู้สูงอายุบางรายอาจมีอาการสับสนหรือความจำแย่ลงชั่วคราวจากความเครียดรุนแรง ซึ่งควรได้รับการประเมินโดยแพทย์เพื่อแยกจากภาวะสมองเสื่อมที่แท้จริง

การสูญเสียคู่ชีวิตมักกระทบกิจวัตรประจำวัน (ADL) และกิจกรรมเชิงเครื่องมือ (IADL) โดยตรง เช่น ฝ่ายที่เคยพึ่งพาคู่สมรสในการทำอาหารหรือจัดการเรื่องเงินอาจรู้สึกสับสนหรือทำไม่เป็นเลย

ควรประเมินว่าผู้สูงอายุที่เหลืออยู่สามารถดูแลตัวเองด้านพื้นฐาน เช่น กินยาตามเวลา อาบน้ำ และจัดการเรื่องเงินได้หรือไม่ หากทำไม่ได้ควรมีคนช่วยสอนหรือช่วยจัดการชั่วคราว

ช่วงแรก (1-3 เดือน): เน้นการอยู่เป็นเพื่อน ช่วยจัดการเรื่องเอกสารและธุระจำเป็น และรับฟังโดยไม่เร่งให้ 'ทำใจได้แล้ว'

ช่วงกลาง (3-6 เดือน): ชวนเข้าร่วมกลุ่มเพื่อนสูงวัยหรือกิจกรรมชุมชนเพื่อสร้างการเชื่อมต่อทางสังคมใหม่ โดยไม่บังคับ

ช่วงหลัง 6 เดือน: หากยังมีอาการโศกเศร้ารุนแรงต่อเนื่อง แยกตัว หรือทำกิจวัตรประจำวันไม่ได้ตามปกติ ควรพบนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์เพื่อประเมินภาวะโศกเศร้าเรื้อรังผิดปกติ (prolonged grief)

งานด้านสุขภาพผู้สูงอายุพบว่าช่วงหลังสูญเสียคู่ชีวิตเป็นช่วงที่มีความเสี่ยงต่อสุขภาพกายเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัวอยู่แล้ว เพราะความเครียดจากการสูญเสียอาจทำให้ละเลยการกินยาตามเวลา หรือลืมนัดพบแพทย์ที่เคยมีคู่สมรสช่วยเตือน

ครอบครัวควรช่วยตรวจสอบว่าผู้สูงอายุที่เหลืออยู่ยังกินยาตามแผนการรักษาเดิมหรือไม่ โดยเฉพาะในช่วง 1-2 เดือนแรกที่การจัดการชีวิตประจำวันอาจยังสับสนอยู่จากการที่เคยแบ่งหน้าที่กับคู่สมรส

ผู้สูงอายุที่สูญเสียคู่ชีวิตมักต้องเรียนรู้ทำสิ่งที่ไม่เคยทำมาก่อน เช่น ฝ่ายที่ไม่เคยทำอาหารต้องหัดทำอาหารเอง หรือฝ่ายที่ไม่เคยจัดการเรื่องเงินต้องเรียนรู้การจ่ายบิลและดูแลบัญชี การช่วยสอนอย่างค่อยเป็นค่อยไปโดยไม่ทำแทนทั้งหมด ช่วยสร้างความมั่นใจและลดความรู้สึกไร้ทางสู้ในระยะยาว

ในช่วงที่ผู้สูงอายุเผชิญความเครียดรุนแรงจากการสูญเสีย บางรายอาจแสดงอาการสับสนเฉียบพลัน (delirium) เช่น สับสนเรื่องเวลาหรือสถานที่ พูดจาไม่ปะติดปะต่อ ซึ่งต่างจากความเศร้าตามธรรมชาติที่ไม่กระทบการรับรู้ต่อสิ่งแวดล้อม หากพบอาการสับสนเฉียบพลันควรพาไปพบแพทย์ทันทีเพื่อตรวจหาสาเหตุทางกาย เช่น การติดเชื้อหรือภาวะขาดน้ำ ซึ่งพบได้บ่อยในผู้สูงอายุที่ดูแลตัวเองน้อยลงช่วงหลังสูญเสีย

การประเมินกิจวัตรประจำวัน (ADL) และกิจกรรมเชิงเครื่องมือ (IADL) เป็นระยะยังช่วยให้ครอบครัวเห็นภาพชัดเจนว่าผู้สูงอายุที่เหลืออยู่สามารถดูแลตัวเองได้มากน้อยเพียงใดในแต่ละช่วงของกระบวนการโศกเศร้า และควรปรับระดับความช่วยเหลือให้เหมาะสมกับความสามารถที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลา หากพบว่าความสามารถถดถอยลงต่อเนื่องแทนที่จะค่อย ๆ ฟื้นตัว ควรแจ้งแพทย์เพื่อประเมินอย่างละเอียดมากขึ้น การจดบันทึกวันที่พบอาการและลักษณะอาการอย่างเป็นระบบจะช่วยให้แพทย์แยกแยะได้ง่ายขึ้นว่าเป็นความเศร้าตามธรรมชาติที่ค่อย ๆ ดีขึ้น หรือเป็นสัญญาณของภาวะซึมเศร้าที่ต้องได้รับการดูแลเฉพาะทาง