ผู้สูงอายุจำนวนมากเคยมีบทบาทชัดเจนในบ้าน เช่น เป็นคนตัดสินใจเรื่องเงิน เป็นคนทำอาหารหลัก หรือเป็นคนดูแลหลาน เมื่อบทบาทเหล่านี้ถูกลูกหลานรับไปทำแทนด้วยความหวังดี ผู้สูงอายุอาจรู้สึกว่าตนเองไม่จำเป็นอีกต่อไป ทั้งที่ยังทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐานอย่าง ADL ได้เองเป็นส่วนใหญ่

ความรู้สึกไร้บทบาทนี้ต่างจากความเหงาทั่วไป เพราะแม้จะมีคนในบ้านอยู่ด้วยตลอดเวลา ผู้สูงอายุก็ยังรู้สึกโดดเดี่ยวได้หากไม่มีใครขอความเห็นหรือให้ทำอะไรที่รู้สึกว่ามีความหมาย

สายตายาวตามวัยหรือ presbyopia ที่ค่อย ๆ แย่ลง ทำให้กิจกรรมที่ต้องมองใกล้ เช่น อ่านหนังสือหรือเย็บผ้า ทำได้ยากขึ้นจนเลิกทำไปเงียบ ๆ โดยไม่มีใครรู้ว่าสาเหตุคือสายตา ไม่ใช่ความสนใจที่หายไป เช่นเดียวกับภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัยหรือ sarcopenia ที่ทำให้กิจกรรมที่ต้องยืนหรือก้มนาน เช่น ทำสวน กลายเป็นเรื่องเหนื่อยเกินไป

เมื่อกิจกรรมที่เคยชอบหายไปทีละอย่าง สิ่งที่เหลือมักเป็นการนั่งดูโทรทัศน์ซึ่งไม่ต้องใช้ความคิดหรือปฏิสัมพันธ์กับใคร พฤติกรรมนี้เรียกได้ว่าเป็นวงจรที่ยิ่งอยู่นิ่งยิ่งเบื่อ ยิ่งเบื่อยิ่งไม่อยากลุกทำอะไร

ความเหงาที่ค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อมีคนมาคุยด้วยหรือมีกิจกรรมทำ ต่างจากภาวะซึมเศร้าที่ยังรู้สึกหมดความหมายแม้มีคนอยู่ด้วยและมีสิ่งที่เคยชอบให้ทำ สัญญาณที่ควรสังเกตคือกินได้น้อยลงหรือมากขึ้นผิดปกติ นอนไม่หลับหรือหลับมากเกินไป พูดถึงตัวเองในแง่ลบบ่อยขึ้น หรือไม่สนใจแม้แต่สิ่งที่เคยชอบที่สุด

ครอบครัวไทยมักเข้าใจว่าอารมณ์เศร้าในผู้สูงอายุเป็นเรื่องปกติของวัยที่ต้องทนเอง แต่ความจริงคือภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุรักษาได้ และการปล่อยไว้นานมักทำให้ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันถดถอยเร็วขึ้นตามไปด้วย

หากสาเหตุคือการสูญเสียบทบาท ควรมอบหมายงานเล็ก ๆ ที่ยังทำได้จริงและมีผลลัพธ์ให้เห็น เช่น ให้เป็นคนดูแลต้นไม้ในบ้าน หรือให้ช่วยตัดสินใจเรื่องเมนูอาหารประจำสัปดาห์ หากสาเหตุคือข้อจำกัดทางร่างกาย ควรปรับรูปแบบกิจกรรมเดิมให้เบาลงแทนการเลิกทำไปเลย เช่น เปลี่ยนจากอ่านหนังสือเล่มเป็นฟังหนังสือเสียง