คนวัยทำงานมักมีเพื่อนสามกลุ่มหลัก คือเพื่อนที่ทำงาน เพื่อนสมัยเรียน และเพื่อนของครอบครัวหรือเพื่อนบ้าน ในจำนวนนี้ กลุ่มเพื่อนที่ทำงานมักเป็นกลุ่มที่เจอกันบ่อยที่สุดในแต่ละสัปดาห์ เพราะมีเวลาและสถานที่นัดพบตามธรรมชาติอยู่แล้วคือที่ทำงานเอง

เมื่อเลิกทำงานประจำ จุดนัดพบตามธรรมชาตินั้นหายไปทันที การจะเจอเพื่อนกลุ่มนี้ต่อจึงต้องอาศัยความตั้งใจนัดหมายเอง ซึ่งในความเป็นจริง ทั้งสองฝ่ายมักไม่มีจังหวะตรงกันเพราะอีกฝ่ายยังทำงานอยู่ และภายในหนึ่งถึงสองปี ความถี่ในการเจอกันมักลดลงมากอย่างเห็นได้ชัด

สิ่งที่ครอบครัวและตัวคนก่อนเกษียณเองมักเข้าใจผิดคือคิดว่า พอมีเวลาว่างมากขึ้นแล้วชีวิตทางสังคมจะดีขึ้นเองโดยอัตโนมัติ แต่ในทางปฏิบัติ เวลาว่างที่ไม่มีโครงสร้างรองรับกลับทำให้บางคนอยู่บ้านมากขึ้นและเจอคนน้อยลงกว่าตอนทำงานเสียอีก

ในทางสุขภาพจิตผู้สูงอายุ มีสองคำที่ความหมายต่างกันแต่คนทั่วไปมักใช้ปนกัน คำแรกคือภาวะอยู่ตามลำพังทางสังคม หมายถึงจำนวนครั้งที่ได้พบปะพูดคุยกับคนอื่นน้อยลงจริง ๆ ส่วนอีกคำคือความเหงา ซึ่งเป็นความรู้สึกส่วนตัวว่าขาดความสัมพันธ์ที่มีความหมาย แม้บางคนจะพบคนไม่มากแต่ก็ไม่รู้สึกเหงาเลยก็มี ในขณะที่บางคนพบคนบ่อยแต่ยังรู้สึกโดดเดี่ยวอยู่ดี

คนบางแบบอยู่คนเดียวได้อย่างสบายใจโดยธรรมชาติ ไม่จำเป็นต้องมีเพื่อนกลุ่มใหญ่หรือกิจกรรมสังคมถี่ ๆ และไม่ได้แปลว่ามีปัญหาสุขภาพจิต สิ่งที่ต้องเฝ้าระวังจริง ๆ คือช่วงที่ความรู้สึกเปลี่ยนไปจากเดิมของคนคนนั้นเอง เช่น จากที่เคยชอบคุยโทรศัพท์กับเพื่อนทุกสัปดาห์ กลายเป็นไม่อยากรับสายใครเลย หรือจากที่เคยออกไปข้างนอกได้ปกติ กลายเป็นเลี่ยงไม่อยากเจอใครแม้แต่คนในบ้าน

การเปลี่ยนแปลงที่เร็วและต่างจากปกติของคนนั้นเอง คือสัญญาณที่สำคัญกว่าตัวเลขจำนวนเพื่อนหรือความถี่ในการเข้าสังคม

การได้ยินเสื่อมตามวัย หรือที่เรียกในทางการแพทย์ว่า presbycusis เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆ ตามอายุ ทำให้การแยกเสียงพูดออกจากเสียงรบกวนรอบข้างทำได้ยากขึ้น โดยเฉพาะในวงสนทนากลุ่มที่มีหลายคนพูดพร้อมกันหรือมีเสียงในร้านอาหารดัง ๆ

ปัญหาคือคนที่การได้ยินเริ่มแย่ลงมักไม่รู้ตัวว่านี่คือสาเหตุ จะรู้สึกแค่ว่าคุยกับกลุ่มเพื่อนแล้วเหนื่อยกว่าเดิม ตามบทสนทนาไม่ทัน ต้องถามซ้ำบ่อย จนรู้สึกอายและเริ่มปฏิเสธนัดกลุ่มไปเอง ทั้งที่จริงแล้วอยากไปร่วมอยู่ แต่กลไกที่แท้จริงคือหูฟังลำบากขึ้น ไม่ใช่ไม่อยากเข้าสังคม

จุดนี้สำคัญมากสำหรับคนก่อนเกษียณ เพราะถ้าตรวจพบและจัดการได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ เช่น ตรวจการได้ยินและใช้เครื่องช่วยฟังเมื่อจำเป็น จะช่วยให้ยังร่วมวงสังคมได้ต่อโดยไม่ต้องถอยห่างไปเพราะความอาย

การรักษาความสัมพันธ์มีต้นทุนแฝงที่คนมักไม่ได้นับไว้ตอนวางแผนเกษียณ เช่น ค่าเดินทางไปหาเพื่อนที่ย้ายไปอยู่ต่างจังหวัด ค่าสมาชิกชมรมหรือกิจกรรม ค่าอาหารเมื่อนัดเจอกัน หรือค่าใช้จ่ายเวลามีงานแต่งงานลูกเพื่อนหรืองานศพที่ต้องไปร่วม

เมื่อรายได้ลดลงหลังเกษียณ หลายคนเลือกตัดงบส่วนนี้ก่อนเป็นอันดับแรกเพราะคิดว่าไม่จำเป็นเท่าค่ารักษาพยาบาลหรือค่าใช้จ่ายในบ้าน แต่ผลที่ตามมาคือวงสังคมยิ่งบางลงในช่วงที่ต้องการที่พึ่งทางใจมากที่สุด การกันงบก้อนเล็ก ๆ ไว้สำหรับเรื่องนี้ตั้งแต่ต้น จึงเป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนการเงินก่อนเกษียณที่มักถูกมองข้าม

เวลาก็เช่นกัน คนที่ยังทำงานมักคิดว่าเมื่อเกษียณแล้วจะมีเวลาไปเยี่ยมเพื่อนหรือเข้าร่วมกิจกรรมมากขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่ในทางปฏิบัติ ถ้าไม่ได้ตั้งกิจวัตรใหม่ไว้ล่วงหน้า เวลาว่างมักถูกใช้ไปกับความเฉื่อยชาในบ้านมากกว่าการออกไปพบคน