เครื่องฟอกอากาศในบ้านส่วนใหญ่มีสามชั้น ชั้นแรกเป็นแผ่นกรองหยาบดักฝุ่นก้อนใหญ่ ขนสัตว์ และเส้นผม ชั้นสองเป็นไส้กรองละเอียดชนิด HEPA จับอนุภาคเล็ก รวมถึงฝุ่น PM2.5 ที่ผ่านชั้นแรกมา ชั้นสามเป็นถ่านกัมมันต์ที่ดูดกลิ่นและก๊าซบางชนิด บางรุ่นมีชั้นเสริมอื่นอีก

ชั้นหยาบอุดตันก่อนเสมอ เพราะรับฝุ่นก่อนใครทั้งหมด ถ้าปล่อยให้อุดตัน ลมไหลผ่านไม่ได้ เครื่องต้องออกแรงมากขึ้นและชั้นละเอียดสกปรกเร็วตามไป จึงควรดูแลชั้นหยาบบ่อยกว่าชั้นอื่น ชั้นถ่านเต็มไปด้วยโมเลกุลที่ดูดไว้แล้ว ไม่เห็นด้วยตา ต้องเปลี่ยนตามเวลาที่ผู้ผลิตระบุหรือเมื่อกลิ่นกลับมา

ผู้ผลิตบางรายระบุว่าชั้นหยาบล้างได้ บางรายให้เปลี่ยนอย่างเดียว ให้อ่านคู่มือก่อนเอาไปล้างด้วยน้ำ เพราะไส้กรอง HEPA ที่เปียกจะเสียและห้ามล้างในเกือบทุกรุ่น

ไฟเตือนส่วนมากทำงานด้วยตัวนับชั่วโมงเปิดเครื่อง ไม่ได้ตรวจสภาพไส้กรอง บ้านที่เปิดเครื่องตลอดวันกับบ้านที่เปิดวันละสามชั่วโมงจึงควรไฟขึ้นไม่พร้อมกัน แต่หากบ้านมีฝุ่นมากหรือเลี้ยงสัตว์ ไส้กรองอุดตันก่อนเวลาที่นับได้ ขณะที่ไฟยังไม่ติด

บางรุ่นมีเซ็นเซอร์ฝุ่นในเครื่องที่แสดงระดับอากาศ ค่านี้บอกคุณภาพอากาศรอบเครื่อง ไม่ได้บอกว่าไส้กรองอุดตันแค่ไหน สัญญาณที่เชื่อถือได้กว่าคือการใช้งานจริง ได้แก่ลมที่ออกอ่อนลง เสียงเครื่องผิดไป หรือค่าฝุ่นในห้องไม่ลดลงทั้งที่ปิดประตูหน้าต่างแล้ว

เมื่อเปลี่ยนไส้กรองแล้ว บางรุ่นต้องกดปุ่มรีเซ็ตตัวนับ ถ้าไม่รีเซ็ต ไฟจะติดค้าง ผู้ดูแลมักคิดว่าเปลี่ยนแล้วไม่หาย ให้ดูวิธีรีเซ็ตในคู่มือ

มองไส้กรองหยาบเทียบกับตอนใหม่ ถ้าสีเทาดำสม่ำเสมอ หรือมีฝุ่นเกาะเป็นแผ่นหนา แสดงว่าอุดตัน ลองวางมือที่ช่องลมออกเทียบกับตอนใหม่ ถ้าลมอ่อนลงชัดเจน แสดงว่าลมผ่านไส้กรองไม่ได้ดีเท่าเดิม

กลิ่นอับหรือกลิ่นเหมือนฝุ่นไหม้ มักมาจากไส้กรองสะสมความชื้นและฝุ่นมานาน หรือชั้นถ่านดูดกลิ่นเต็มแล้ว ห้ามฝืนใช้ต่อ เพราะอากาศที่ออกมาอาจมีกลิ่นกวนผู้ป่วยโรคทางเดินหายใจและแย่ลง

ลองเทียบกับวันที่เครื่องใหม่ ถ้าจำได้ว่าตอนนั้นเปิดแล้วมีเสียงลมชัด แต่ตอนนี้เสียงเบาลงมากทั้งที่ตั้งแรงเท่าเดิม นั่นเป็นสัญญาณง่าย ๆ ที่ผู้ดูแลจับได้โดยไม่ต้องมีเครื่องมือ ผู้ดูแลหลายบ้านจดวันที่เปลี่ยนไว้ในปฏิทินมือถือเพื่อเตือนตัวเองทุกเดือนให้ตรวจชั้นหยาบ

ผู้สูงอายุที่ไอหรือจามมากขึ้นหลังจากเครื่องอยู่นานโดยไม่เปลี่ยนไส้กรอง ควรตรวจเครื่องก่อน แต่ต้องไม่ลืมว่าอาการอาจมีสาเหตุอื่น ถ้าไอต่อเนื่องหรือหอบ ต้องพบแพทย์

จดชื่อรุ่นที่ป้ายหลังหรือใต้เครื่อง และรหัสไส้กรองที่พิมพ์บนกรอบไส้กรองเดิม ถ่ายรูปเก็บไว้ในมือถือ เพราะรหัสบนกล่องที่ทิ้งไปมักหาไม่เจอ เมื่อค้นหาให้ใช้รหัสเต็มของผู้ผลิตเครื่อง ไม่ใช่เพียงคำว่า HEPA ขนาดกลาง

ไส้กรองเทียบเคียงที่ไม่ใช่ของผู้ผลิตอาจถูกกว่า แต่ควรตรวจว่าขนาดและความหนาเท่าของเดิม กรอบแน่นไม่มีช่องว่าง และผู้ขายระบุประสิทธิภาพที่ตรวจสอบได้ ไส้กรองที่หลวมทำให้อากาศไหลอ้อมโดยไม่ถูกกรอง ซึ่งเสียเงินโดยไม่ได้ผล

ถ้าเครื่องเก่ามากและไส้กรองรุ่นนั้นหายากหรือราคาสูงใกล้เคียงเครื่องใหม่ ให้ชั่งว่าควรเปลี่ยนทั้งเครื่องหรือไม่ โดยดูขนาดห้องและค่ากรองที่ต้องการ ตามบทความเรื่องการเลือกเครื่องฟอกอากาศห้องนอนที่เชื่อมไว้