เมื่อลุกจากท่านอนกะทันหัน เลือดอาจไหลลงขาชั่วครู่ก่อนที่ร่างกายจะปรับความดันโลหิตทัน เกิดภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า ทำให้หน้ามืดวูบในจังหวะที่กำลังก้าวเดินพอดี ซึ่งต่างจากอาการวิงเวียนทั่วไปที่ไม่สัมพันธ์กับการเปลี่ยนท่า

มวลกล้ามเนื้อขาที่ลดลงตามวัย หรือภาวะ sarcopenia ทำให้การทรงตัวและการดันตัวลุกจากเตียงไม่มั่นคงเท่าเดิม เมื่อรวมกับความเร่งรีบเพราะปวดปัสสาวะ จึงกลายเป็นจังหวะที่เสี่ยงเซมากกว่าการเดินปกติทั่วไปในบ้าน

แสงน้อยตอนกลางคืนทำให้มองไม่เห็นขอบพื้น ธรณีประตู หรือของกีดขวางชัดเจน ประกอบกับสายตายาวตามวัยที่ปรับตัวกับความมืดได้ช้าลง ทำให้สมองประเมินระยะและความสูงของพื้นผิวผิดพลาดได้ง่ายกว่าตอนกลางวัน

ระยะทางที่ไกลเกินไปหรือมีจุดเลี้ยวหลายจุดก็เพิ่มความเสี่ยง เพราะยิ่งเดินนานและเลี้ยวบ่อย โอกาสที่ร่างกายจะเสียการทรงตัวระหว่างทางก็ยิ่งสูงขึ้นตามไปด้วย

การเดินตอนกลางคืนต่างจากกลางวันตรงที่ร่างกายเพิ่งตื่นจากการนอน สมองยังไม่ประมวลผลข้อมูลรอบตัวเต็มที่ ขณะเดียวกันความเร่งรีบเพราะปวดปัสสาวะทำให้ก้าวเดินเร็วขึ้นโดยไม่ทันระวังจุดเสี่ยง ปัจจัยเหล่านี้รวมกันจึงทำให้ช่วงเวลานี้อันตรายกว่าการเดินในบ้านตอนกลางวันมาก

หากมีภาวะปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนหรือที่เรียกว่า nocturia ร่วมด้วย จำนวนครั้งที่ต้องเดินเส้นทางนี้ในแต่ละคืนก็ยิ่งเพิ่มขึ้น ทำให้ความเสี่ยงสะสมมากกว่าคนที่ลุกเพียงครั้งเดียวต่อคืน

หากปรับแสงสว่าง พื้นผิว และราวจับแล้ว แต่ยังเซหรือเกือบล้มบ่อยเหมือนเดิม ควรสงสัยว่ามีปัจจัยทางร่างกายที่ยังไม่ได้รับการประเมิน เช่น ผลข้างเคียงของยาหลายชนิดที่กินร่วมกัน หรือภาวะเปราะบางที่ทำให้ร่างกายฟื้นตัวจากความไม่มั่นคงได้ช้าลง

การจดว่าเซบ่อยขึ้นเมื่อไหร่ หลังกินยาตัวไหน หรือหลังลุกเร็วแค่ไหน จะช่วยให้แพทย์ประเมินได้ตรงจุดกว่าการเล่าเพียงว่าเซตอนกลางคืนเฉย ๆ

หากสังเกตว่าผู้สูงอายุเดินช้าลงชัดเจนหรือลุกจากเก้าอี้ยากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่ใช่แค่ตอนกลางคืน แพทย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุอาจใช้การประเมินมาตรฐาน เช่น Timed Up and Go เพื่อวัดความเสี่ยงหกล้มโดยรวม ไม่ใช่ดูเฉพาะเส้นทางไปห้องน้ำอย่างเดียว

การประเมินแบบนี้ช่วยแยกได้ว่าอาการเซมาจากปัญหาการทรงตัวทั่วไป หรือเป็นปัญหาเฉพาะช่วงกลางคืนที่สัมพันธ์กับความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าเท่านั้น ซึ่งส่งผลต่อแนวทางดูแลที่แตกต่างกัน หากผลประเมินพบว่ามีความเสี่ยงสูง ครอบครัวควรร่วมมือกับทีมสหวิชาชีพเพื่อวางแผนดูแลระยะยาว ไม่ใช่แก้เฉพาะจุดเป็นครั้งคราว