ปรอทเป็นโลหะที่เป็นของเหลวที่อุณหภูมิห้อง และระเหยกลายเป็นไอได้เรื่อย ๆ แม้ไม่มีใครแตะ ไอปรอทไม่มีสีและไม่มีกลิ่น จึงบอกไม่ได้ด้วยประสาทสัมผัสว่ายังมีอยู่ในห้องหรือไม่ อากาศร้อนอย่างห้องในบ้านไทยตอนบ่ายทำให้ระเหยเร็วขึ้น องค์การอนามัยโลกระบุว่าทางที่ปรอทเข้าสู่ร่างกายได้มากที่สุดในเหตุแบบนี้คือการหายใจเอาไอเข้าไป

ลูกปรอทกลิ้งได้เร็วกว่าที่ตาเห็น และหลบเข้าไปอยู่ตามร่องยาแนวกระเบื้อง รอยต่อไม้ปาร์เกต์ ใต้ตู้ หรือในใยพรม จุดเหล่านี้ทำให้ห้องหนึ่งห้องมีไอปรอทค้างอยู่ได้หลายวัน ถึงพื้นผิวจะดูสะอาดแล้ว ส่วนเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้สูงอายุที่มีโรคปอดเรื้อรังเป็นกลุ่มที่ควรอยู่ห่างจากห้องที่เกิดเหตุเป็นพิเศษ

ปรอทวัดไข้หนึ่งอันมีปรอทอยู่น้อย การเก็บอย่างถูกวิธีจึงทำได้เองที่บ้านในกรณีส่วนใหญ่ แต่ปริมาณน้อยไม่ได้แปลว่าไม่ต้องระวัง สิ่งที่ทำให้เรื่องเล็กกลายเป็นเรื่องใหญ่มักไม่ใช่ตัวปรอท แต่เป็นวิธีเก็บที่ผิด เช่น ดูดฝุ่นทันทีเพราะอยากให้จบเร็ว

เครื่องดูดฝุ่นดูเป็นทางออกที่เร็วที่สุด แต่มอเตอร์ของมันอุ่นและพ่นลมออกมา ไอปรอทจึงถูกพัดออกมากับอากาศ และตัวเครื่องเองกลายเป็นของปนเปื้อนที่ต้องทิ้ง ไม้กวาดก็ผิดด้วยเหตุผลต่างกัน คือปลายขนแปรงตีลูกปรอทให้แตกเป็นเม็ดเล็กจนเกือบมองไม่เห็นและติดเข้าไปในเส้นขนแปรง

ผ้าที่เปื้อนปรอท เช่น ผ้าปูเตียงที่ผู้สูงอายุวัดไข้แล้วทำแตกตอนนอนอยู่ ห้ามใส่เครื่องซักผ้า เพราะปรอทจะกระจายไปปนเปื้อนเครื่องและเสื้อผ้าชิ้นอื่น ให้ใส่ถุงปิดปากแน่นแล้วส่งทิ้งพร้อมของเสียอันตราย รองเท้าที่เหยียบลูกปรอทก็เช่นกัน เดินออกไปนอกห้องแล้วลูกปรอทจะตามไปตกอยู่ตามทางเดิน

อีกข้อที่พลาดบ่อยคือเปิดแอร์หรือพัดลมเพดานเพื่อ “ไล่กลิ่น” ทั้งที่ปรอทไม่มีกลิ่น ระบบที่หมุนเวียนอากาศในบ้านจะพาไอปรอทไปทุกห้อง สิ่งที่ถูกคือเปิดหน้าต่างให้อากาศไหลออกนอกบ้านและปิดประตูห้องกั้นไว้ ส่วนการเทปรอทลงท่อระบายน้ำนั้นไม่ควรทำเด็ดขาด เพราะปรอทหนักและไปตกค้างในท่อ

พื้นกระเบื้องเรียบเป็นพื้นที่เก็บง่ายที่สุด ลูกปรอทกลิ้งอยู่บนผิวให้เห็นชัดเมื่อส่องไฟฉายต่ำ ๆ จากด้านข้างจะเห็นประกายวาว ส่วนร่องยาแนวต้องใช้ขอบกระดาษแข็งบาง ๆ รีดไล่ลูกปรอทออกมา ไม่ใช้ปลายนิ้วหรือไม้จิ้มฟัน

พื้นไม้ที่มีรอยต่อและพรมขนสั้นเก็บยากกว่ามาก เพราะลูกปรอทหลุดลงไปลึกกว่าที่ต้องเห็น ถ้าเป็นพรมผืนเล็ก หลายแนวทางแนะนำให้ตัดหรือม้วนส่วนที่เกิดเหตุใส่ถุงปิดสนิทส่งเป็นของเสียอันตราย ไม่ใช่เอาไปซัก ถ้าเป็นพรมปูทั้งห้องหรือพื้นไม้เก่าที่เก็บไม่หมด ควรโทรถามเทศบาลหรือสำนักงานเขตก่อนทำเอง

ที่นอนเป็นกรณีที่คนไม่ค่อยนึกถึง ปรอทวัดไข้แตกใต้รักแร้ตอนผู้สูงอายุนอนอยู่เกิดขึ้นได้จริง ลูกปรอทหลุดลงในรอยพับของผ้าปูหรือเข้าไปในที่นอน การเก็บทำได้ยากและไอปรอทอยู่ใกล้ใบหน้าคนนอนมาก ให้ย้ายผู้สูงอายุไปนอนห้องอื่นก่อน แล้วค่อยปรึกษาหน่วยงานท้องถิ่นว่าที่นอนต้องทิ้งหรือไม่

ปรอทวัดไข้ดิจิตอลใช้เซนเซอร์ไฟฟ้าแทนปรอท จึงไม่มีสารพิษให้หกถ้าตกพื้น หน้าจอใหญ่อ่านง่ายกว่าขีดเล็ก ๆ บนแท่งแก้ว มีเสียงบี๊บเมื่อวัดเสร็จ ไม่ต้องจับเวลาเอง และไม่ต้องสะบัดลงก่อนวัด ซึ่งเป็นช่วงที่ปรอทแก้วหลุดมือบ่อยที่สุด ผู้สูงอายุที่มือสั่นหรือมือเปียกเหงื่อสะบัดแท่งแก้วแล้วกระเด็นหลุดเป็นเรื่องที่เห็นกันบ่อยในบ้านที่ยังใช้แบบเก่า

ข้อตกลงมินามาตะว่าด้วยปรอทซึ่งมีหลายประเทศร่วมลงนาม กำหนดให้เลิกผลิต นำเข้า และส่งออกเครื่องวัดอุณหภูมิที่ใส่ปรอทภายในปี 2563 (ค.ศ. 2020) องค์การอนามัยโลกก็ส่งเสริมให้สถานพยาบาลเลิกใช้ปรอทมาหลายปีแล้ว ปรอทแก้วที่ค้างอยู่ตามบ้านจึงเป็นของเก่าที่หยุดมีของใหม่มาแทน

ปรอทดิจิตอลมีจุดที่ต้องรู้ไว้เช่นกัน แบตเตอรี่อ่อนอาจทำให้ค่าเพี้ยน ค่าที่ได้จากรักแร้อาจต่างจากปรอทแก้วเล็กน้อย จึงควรใช้เครื่องเดียวกันและวิธีเดียวกันทุกครั้งเมื่อจะดูแนวโน้มว่าไข้ขึ้นหรือลง และต้องไม่ลืมว่าผู้สูงอายุบางคนติดเชื้อแล้วไข้ไม่สูงมากหรือไม่มีไข้เลย อาการแสดงไม่ตรงแบบนี้ทำให้ต้องสังเกตความซึม ความสับสน และการกินน้ำกินข้าวไปพร้อมกับตัวเลขบนหน้าจอ

เครื่องวัดความดันแบบแท่งปรอทที่คุณหมอหรือพยาบาลในครอบครัวเคยใช้ แท่งปรอทในกล่องเก่า และหลอดไฟฟลูออเรสเซนต์รุ่นเก่าบางแบบมีปรอทอยู่ด้วย ปริมาณในเครื่องวัดความดันแบบปรอทมากกว่าในปรอทวัดไข้มาก ถ้าแตกควรถือเป็นเหตุใหญ่และโทรสอบถามหน่วยงานก่อนลงมือเก็บ

ลองเปิดลิ้นชักยา กล่องปฐมพยาบาล และกระเป๋าเดินทางใบเก่าดูสักรอบ ปรอทแก้วที่ยังไม่แตกควรใส่กล่องแข็งหรือขวดฝาปิดสนิทรอส่งทิ้งอย่างถูกต้อง ดีกว่าปล่อยให้อยู่ในกล่องกระดาษใต้ของอื่นที่ใครสักคนอาจหยิบขึ้นมาใช้ตอนไข้ขึ้นกลางดึก