กลโกงหลอกลงทุนไม่ได้สุ่มเป้าหมาย แต่เลือกกลุ่มที่มีเงินก้อนพร้อมใช้ เช่น เงินบำนาญ เงินก้อนจากการขายที่ดิน หรือเงินออมหลังเกษียณ และมักเป็นกลุ่มที่ตัดสินใจเรื่องเงินคนเดียวมากขึ้นเมื่อคู่ชีวิตเสียชีวิตหรือแยกกันอยู่กับลูกหลาน ความโดดเดี่ยวทางสังคมทำให้ข้อความ “ดูแลเป็นพิเศษ” จากคนแปลกหน้าในกลุ่มไลน์รู้สึกอบอุ่นและน่าเชื่อถือกว่าที่ควรจะเป็น

การจัดการเงินและการตัดสินใจทางการเงินถือเป็นหนึ่งใน IADL หรือกิจวัตรประจำวันที่ซับซ้อน (Instrumental Activities of Daily Living) ซึ่งอาศัยความสามารถในการประมวลผลข้อมูลหลายชั้นพร้อมกัน เมื่ออายุมากขึ้น ความเร็วในการประมวลผลข้อมูลใหม่อาจช้าลงตามธรรมชาติ ทำให้การตรวจจับความไม่สมเหตุสมผลของข้อเสนอ เช่น ผลตอบแทน 20% ต่อเดือนโดยไม่มีความเสี่ยง ทำได้ยากขึ้นภายใต้แรงกดดันเรื่องเวลา

สิ่งที่ครอบครัวมักเข้าใจผิดคือคิดว่าพ่อแม่ “ไม่รู้เรื่องเทคโนโลยี” จึงจะตกเป็นเหยื่อ แต่ในความเป็นจริงผู้สูงอายุที่มีการศึกษาดีและเคยลงทุนมาก่อนก็ตกเป็นเหยื่อได้ไม่น้อยกว่ากัน เพราะมิจฉาชีพใช้ความมั่นใจเดิมของเหยื่อในการลงทุนมาเป็นจุดอ่อน ไม่ใช่ความไม่รู้

รูปแบบแรกคือกลุ่มไลน์หรือเฟซบุ๊กที่อ้างว่าเป็น “กูรูการลงทุน” หรือ “ผู้เชี่ยวชาญหุ้น” ส่งกราฟและตัวเลขกำไรทุกวัน ชวนให้โอนเงินเข้าแอปหรือเว็บที่ไม่ใช่แพลตฟอร์มซื้อขายจริง ในช่วงแรกระบบจะแสดงตัวเลขกำไรปลอมให้ถอนได้จริงเป็นก้อนเล็ก เพื่อสร้างความเชื่อใจก่อนเชิญชวนให้ลงทุนก้อนใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ จนสุดท้ายถอนเงินไม่ได้

รูปแบบที่สองคือแชร์ลูกโซ่แบบดั้งเดิมที่มาในคราบใหม่ เช่น ชวนลงทุนสินค้าเกษตรล่วงหน้า ทองคำ หรือสกุลเงินดิจิทัลผ่านคนรู้จักในวงสังคมเดียวกัน เช่น เพื่อนวัดหรือเพื่อนบ้าน ซึ่งทำให้ความน่าเชื่อถือสูงกว่าคนแปลกหน้า แต่โครงสร้างยังคงเป็นการเอาเงินคนใหม่มาจ่ายผลตอบแทนให้คนเก่า

รูปแบบที่สามคือแอปพลิเคชันลงทุนปลอมที่เลียนแบบหน้าตาแพลตฟอร์มจริง มีบริการ “ที่ปรึกษาส่วนตัว” คอยตอบแชทตลอดเวลาเพื่อสร้างความรู้สึกได้รับการดูแลเป็นพิเศษ ซึ่งเป็นจุดที่ผู้สูงอายุที่รู้สึกโดดเดี่ยวมักผูกพันทางใจกับ “ที่ปรึกษา” คนนั้นจนยากจะเชื่อครอบครัวเมื่อถูกเตือน

การลงทุนที่ถูกกฎหมายทุกประเภทมีความเสี่ยงอยู่เสมอ และผลตอบแทนที่สูงมักมาพร้อมความเสี่ยงที่สูงตามไปด้วย ไม่มีการลงทุนใดที่รับประกันกำไรคงที่โดยปราศจากความเสี่ยงใด ๆ ถ้าข้อเสนอบอกว่า “การันตีกำไรแน่นอน” หรือ “ไม่มีทางขาดทุน” นั่นคือสัญญาณอันตรายที่ชัดเจนที่สุด ไม่ว่าผู้ชักชวนจะดูน่าเชื่อถือเพียงใด

อีกจุดที่ต้องระวังคือโครงสร้างที่ต้องหาสมาชิกใหม่ต่อเนื่องเพื่อให้ระบบอยู่รอด หรือมีการจ่ายผลตอบแทนจากเงินของสมาชิกใหม่แทนที่จะมาจากกำไรธุรกิจจริง ซึ่งเป็นลักษณะของแชร์ลูกโซ่ที่ผิดกฎหมาย