การจัดการเรื่องเงินด้วยตัวเอง เช่น โอนเงิน จ่ายบิล หรือตรวจสอบยอดในแอปธนาคาร จัดเป็นกิจวัตรประจำวันที่ซับซ้อนกว่าการดูแลตัวเองขั้นพื้นฐาน หรือที่เรียกว่า IADL (Instrumental Activities of Daily Living) ซึ่งต่างจาก ADL อย่างการกินอาบแต่งตัว ตรงที่ต้องใช้การตัดสินใจและความจำหลายขั้นตอนพร้อมกัน เมื่อผู้สูงอายุถูกเร่งให้ตัดสินใจเร็วผิดปกติ ความสามารถ IADL นี้จึงเป็นจุดที่มิจฉาชีพเจาะเข้ามาได้ง่าย

ตามแนวทางที่หน่วยงานกำกับดูแลสถาบันการเงินของไทยวางไว้ ธนาคารมีกลไกให้ระงับหรืออายัดเงินปลายทางเป็นการชั่วคราวได้เมื่อได้รับแจ้งเหตุโอนเงินผิดปกติ แต่กลไกนี้จะได้ผลก็ต่อเมื่อแจ้งเร็ว เพราะเงินในบัญชีปลายทางมักถูกโอนต่อหรือถอนออกภายในเวลาไม่นาน ยิ่งปล่อยเวลาผ่านไปนานเท่าไร โอกาสที่เงินจะยังอยู่ในบัญชีปลายทางก็ยิ่งลดลงเท่านั้น รายละเอียดขั้นตอนและเงื่อนไขอาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากธนาคารเจ้าของบัญชีโดยตรง

ผู้สูงอายุจำนวนมากมีภาวะการได้ยินเสื่อมตามวัยหรือ presbycusis ซึ่งทำให้ฟังเสียงพยัญชนะบางตัวและน้ำเสียงเร่งรีบทางโทรศัพท์ได้ไม่ชัดเท่าคนวัยหนุ่มสาว เมื่อคนโทรมาพูดเร็ว ใช้ศัพท์ราชการ และอ้างตำแหน่งเจ้าหน้าที่ ผู้ฟังที่ได้ยินไม่ชัดเจนเต็มร้อยจะยิ่งพึ่งพาน้ำเสียงและความมั่นใจของคู่สนทนาแทนเนื้อหาที่ฟังไม่ทัน ทำให้เชื่อตามได้ง่ายขึ้นโดยไม่ทันตั้งคำถาม

อีกปัจจัยคือความกลัวและความเกรงใจต่อผู้มีอำนาจ เมื่อมิจฉาชีพอ้างว่าเป็นตำรวจ เจ้าหน้าที่ไปรษณีย์ หรือเจ้าหน้าที่กรมสรรพากร แล้วขู่ว่าบัญชีจะถูกอายัดหรือมีคดีความ ผู้สูงอายุหลายคนเลือกทำตามเพื่อให้เรื่องจบเร็วที่สุด มากกว่าจะตั้งคำถามกลับ ซึ่งเป็นปฏิกิริยาความกลัวตามธรรมชาติ ไม่ใช่ความอ่อนต่อโลกหรือความไม่ฉลาด ครอบครัวจึงไม่ควรตำหนิว่า “ทำไมถึงหลงเชื่อง่ายขนาดนี้”

รูปแบบที่พบบ่อยในไทยมีหลายแบบและมักเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ เช่น สายคอลเซ็นเตอร์อ้างเป็นตำรวจ ไปรษณีย์ หรือกรมสรรพากร แจ้งว่ามีพัสดุผิดกฎหมายหรือค้างชำระภาษี แล้วขอให้โอนเงินไปตรวจสอบ, การหลอกให้ติดตั้งแอปปลอมที่อ้างว่าเป็นแอปธนาคารหรือแอปราชการ ซึ่งแอปเหล่านี้มักขอสิทธิ์ควบคุมหน้าจอระยะไกลแล้วโอนเงินออกจากบัญชีจริงโดยเจ้าของเครื่องไม่ทันรู้ตัว, และการที่ไอดี LINE ของคนรู้จักถูกแฮกแล้วส่งข้อความมาขอยืมเงินด่วนโดยอ้างเหตุฉุกเฉิน

อีกรูปแบบที่พบมากขึ้นคือการหลอกผ่าน QR โค้ดปลอมที่แปะทับ QR จริงตามจุดชำระเงิน หรือส่งลิงก์ QR มาทาง SMS ให้กดสแกนเพื่อรับเงินคืนหรือรับสิทธิพิเศษ ซึ่งจริง ๆ แล้วนำไปสู่หน้าเว็บปลอมที่ขอข้อมูลบัญชีหรือรหัสผ่าน ทุกรูปแบบเหล่านี้มีจุดร่วมเดียวกันคือสร้างความเร่งด่วนและความกลัว เพื่อไม่ให้ผู้สูงอายุมีเวลาหยุดคิดหรือปรึกษาคนในครอบครัวก่อน

หลังจากถูกโกงแล้ว มีรูปแบบกลโกงซ้อนที่พบบ่อยคือมีคนโทรมาอ้างว่าเป็นเจ้าหน้าที่ธนาคาร ตำรวจไซเบอร์ หรือทนายความที่ช่วยติดตามเงินคืนให้ได้ แล้วขอให้โอนเงินค่าธรรมเนียม ค่าดำเนินการ หรือค่าปลดล็อกบัญชีก่อน ครอบครัวที่กำลังเสียใจและอยากได้เงินคืนเร็วที่สุดมักตกเป็นเหยื่อรอบสองโดยไม่ทันสังเกต

หน่วยงานหรือธนาคารที่ทำหน้าที่จริงจะไม่มีทางขอให้โอนเงินก่อนเพื่อแลกกับการได้เงินคืน ทุกขั้นตอนที่เกี่ยวกับการอายัดหรือคืนเงินดำเนินการผ่านกระบวนการภายในของธนาคารและกระบวนการยุติธรรมเท่านั้น หากมีใครโทรมาขอให้โอนเงินเพิ่มไม่ว่าด้วยเหตุผลใด ให้วางสายทันทีและตรวจสอบผ่านช่องทางที่ครอบครัวค้นหาเอง ไม่ใช่เบอร์ที่โทรเข้ามา