คนวัยหนุ่มสาวที่ข้อเท้าพลิก ส่วนใหญ่เป็นเอ็นยึดข้อเท้าด้านนอกถูกดึงหรือฉีกบางส่วน ผู้สูงอายุมีอีกเรื่องที่ต้องคิดคือกระดูกบางลง เมื่อข้อเท้าบิดด้วยแรงเท่ากัน กระดูกอาจหักหรือร้าวก่อนที่เอ็นจะฉีก อาการภายนอกคือบวม ช้ำ เจ็บ เหมือนกันจนแยกด้วยตาไม่ได้

อีกข้อหนึ่งคือผู้สูงอายุบางคนบอกว่าเจ็บไม่มาก เพราะการรับรู้ความเจ็บลดลง โดยเฉพาะคนที่เป็นเบาหวานมานานจนปลายประสาทเสื่อม เจ็บน้อยไม่ได้แปลว่าบาดเจ็บน้อย ครอบครัวจึงควรดูจากสิ่งที่ตาเห็นและสิ่งที่เท้าทำได้ ไม่ใช่ฟังแค่คำว่าไม่เจ็บมาก

ข้อเท้าพลิกครั้งหนึ่งยังเป็นสัญญาณเตือนเรื่องการทรงตัวด้วย กรมการแพทย์และ WHO ต่างชี้ว่าการหกล้มครั้งหนึ่งเพิ่มโอกาสที่จะล้มซ้ำ ถ้าข้อเท้าพลิกบ่อยโดยไม่มีเหตุชัด ให้บอกแพทย์ เพราะอาจเกี่ยวกับกล้ามเนื้อขาอ่อนแรง รองเท้า การใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันที่ทำให้มึน หรือความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าตอนลุกยืน

ที่คลินิกหรือโรงพยาบาล ทีมอาจให้ทำแบบทดสอบ Timed Up and Go คือลุกจากเก้าอี้ เดินสามเมตร แล้วกลับมานั่ง เพื่อดูความมั่นคงในการเดิน และถามว่ากิจวัตรประจำวันขั้นพื้นฐานหรือ ADL เช่น อาบน้ำ เข้าห้องน้ำ ลุกจากเตียง ยังทำเองได้เหมือนก่อนบาดเจ็บหรือไม่ ผู้ดูแลควรสังเกตและจดไว้ก่อนไปพบแพทย์

แพทย์ห้องฉุกเฉินใช้หลักที่เรียกว่า Ottawa ankle rules เพื่อตัดสินว่าข้อเท้าที่บาดเจ็บควรเอกซเรย์หรือไม่ ใจความคือดูสองอย่าง อย่างแรกคือกดแล้วเจ็บเป็นจุดที่กระดูกรอบตาตุ่มด้านในหรือด้านนอก หรือกระดูกที่ขอบเท้าด้านนอกและกลางเท้า อย่างที่สองคือลงน้ำหนักแล้วก้าวไม่ได้ติดกันสี่ก้าว ทั้งทันทีหลังเกิดเหตุและตอนอยู่ต่อหน้าแพทย์

ครอบครัวไม่ต้องจำกฎนี้ทั้งหมด แต่จำภาพรวมได้ว่าเจ็บเป็นจุดบนกระดูกแปลว่าต้องเอกซเรย์ ส่วนเจ็บทั่วข้อแต่เดินได้ยังพอสังเกตที่บ้านได้ ผู้ดูแลลองใช้ปลายนิ้วกดเบา ๆ ตามแนวกระดูกรอบข้อเท้าแล้วดูสีหน้าผู้สูงอายุ ถ้าสะดุ้งหรือหดเท้าหนีที่จุดเดียวซ้ำ ๆ ให้ถือว่ามีจุดกดเจ็บ

สัญญาณอื่นที่ควรเอกซเรย์แม้กฎข้างบนไม่ชัดคือ ข้อเท้าดูบิดเบี้ยวผิดรูป บวมเร็วจนผิวตึงเป็นมัน มีรอยฟกช้ำลามถึงฝ่าเท้าหรือนิ้วเท้าในวันแรก ได้ยินเสียงแกรกตอนเกิดเหตุ หรือผ่านไปสองถึงสามวันแล้วยังลงน้ำหนักไม่ได้ ในผู้สูงอายุที่ล้มแล้วมีเลือดออกใต้ผิวมาก ให้นึกถึงยาต้านการแข็งตัวของเลือดด้วย

ผ้ารัดข้อเท้าแบบยืดมีหน้าที่หลักสามอย่าง คือประคองข้อไม่ให้พลิกซ้ำ กดเบา ๆ ไม่ให้น้ำคั่งในเนื้อเยื่อจนบวมมาก และเตือนผู้ใส่ให้ระวังเท้าข้างนั้น มันไม่ได้ทำให้เอ็นที่ฉีกติดเร็วขึ้น และไม่ได้ทดแทนการเอกซเรย์หรือเฝือกที่แพทย์สั่ง

ผ้ารัดมีหลายแบบ แบบม้วนยืดช่วยปรับแรงรัดได้ตามที่พัน แบบสวมเป็นถุงใส่ง่ายสำหรับมือที่อ่อนแรงแต่ปรับไม่ได้ แบบมีแถบตีนตุ๊กแกและแผ่นเสริมข้างตาตุ่มช่วยประคองมากกว่า ข้อควรตรวจคือขนาดต้องวัดรอบข้อเท้าและเทียบกับตารางขนาดข้างกล่อง และวัสดุต้องไม่ทำให้ผิวบางของผู้สูงอายุถลอก

ผ้ารัดเหมาะกับช่วงที่แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดบอกว่ายังเดินได้ แต่เอ็นยังไม่แข็งแรง ถ้ากระดูกร้าวหรือเอ็นฉีกมาก แพทย์อาจให้ใช้เฝือกหรือเครื่องพยุงชนิดแข็งแทน การพันผ้าเองทับไปอาจบังไม่ให้ผู้ดูแลเห็นอาการบวมที่เพิ่มขึ้น

ผู้สูงอายุที่หลอดเลือดแดงที่ขาตีบ มักมีอาการเท้าเย็น เดินแล้วปวดน่อง หรือแผลหายช้า การพันผ้ารัดให้แน่นอาจซ้ำเติมการไหลเวียนที่ไม่ดีอยู่แล้ว กลุ่มนี้ควรให้แพทย์ตรวจชีพจรที่หลังเท้าก่อนว่าพันผ้าได้หรือไม่

ผู้ที่เป็นเบาหวานและปลายเท้าชา ไม่รู้สึกเมื่อผ้ารัดแน่นเกินไป และไม่รู้สึกเมื่อผิวถูกเสียดสี ต้องให้ผู้ดูแลถอดผ้าออกมาดูผิวทุกวัน ส่วนผู้ที่มีเท้าบวมน้ำจากหัวใจหรือไต การรัดอาจกดจนผิวถลอกหรือเป็นรอย ควรปรึกษาแพทย์ที่ดูแลโรคนั้นก่อน

ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมอาจดึงผ้าออกเอง หรือไม่บอกว่าเจ็บ เพราะสื่อสารไม่ถนัด ผู้ดูแลจึงต้องคอยดูท่าเดิน สีหน้า และการเลี่ยงลงน้ำหนักเท้าข้างนั้นแทนการถามอย่างเดียว