ระบบแรกคือระบบทรงตัวในหูชั้นใน ซึ่งมีของเหลวและขนเล็ก ๆ ที่คอยส่งสัญญาณบอกสมองว่าศีรษะกำลังเอียงหรือหมุนไปทางใด ระบบที่สองคือการมองเห็น ที่ช่วยให้สมองรู้ตำแหน่งของร่างกายเทียบกับสิ่งแวดล้อม เช่น ขอบธรณีประตูหรือขั้นบันได ระบบที่สามคือการรับความรู้สึกจากกล้ามเนื้อ เอ็น และข้อต่อที่เท้าและขา ซึ่งบอกสมองว่าพื้นแข็งหรืออ่อน เอียงหรือเรียบ

สมองนำข้อมูลจากทั้งสามระบบมาประมวลผลพร้อมกันแบบเสี้ยววินาที เพื่อสั่งกล้ามเนื้อให้ปรับท่าทางตลอดเวลาโดยที่คนทั่วไปไม่รู้สึกตัว เมื่อระบบหนึ่งอ่อนแอลง สมองจะพึ่งอีกสองระบบมากขึ้นเพื่อชดเชย ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมผู้สูงอายุบางคนทรงตัวแย่ลงชัดเจนในที่มืดหรือบนพื้นนุ่ม ทั้งที่เดินบนพื้นแข็งในที่สว่างได้ปกติ

เมื่ออายุมากขึ้น มวลกล้ามเนื้อจะค่อย ๆ ลดลงตามธรรมชาติ ซึ่งวงการเวชศาสตร์ผู้สูงอายุเรียกภาวะนี้ว่าภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (sarcopenia) กล้ามเนื้อรอบข้อเท้าและสะโพกที่เคยช่วยดึงลำตัวกลับสมดุลได้ทันทีเมื่อเซเล็กน้อยจะทำงานช้าลงและอ่อนแรงลง สายตายาวตามวัย (presbyopia) และการได้ยินเสื่อมตามวัย (presbycusis) ก็มีผลไม่น้อย เพราะการมองเห็นขอบเขตพื้นที่ชัดเจนและการรับรู้เสียงรอบทิศทางช่วยให้สมองประเมินสถานการณ์ได้แม่นยำขึ้น

อีกปัจจัยที่มักถูกมองข้ามคือความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) ซึ่งพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะหลังลุกจากเตียงหรือเก้าอี้เร็วเกินไป อาการหน้ามืดวูบชั่วขณะนี้หากเกิดขึ้นพร้อมกับก้าวเดินพอดีจะยิ่งเพิ่มความเสี่ยงเป็นทวีคูณ นอกจากนี้การใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน (polypharmacy) โดยเฉพาะยานอนหลับ ยาลดความดัน หรือยาแก้แพ้บางชนิด อาจทำให้ง่วงซึมหรือเวียนหัวโดยที่ทั้งผู้สูงอายุและครอบครัวไม่เคยเชื่อมโยงกับการทรงตัว

การเสื่อมตามวัยมักค่อยเป็นค่อยไปเป็นเดือนหรือเป็นปี ในขณะที่การทรงตัวแย่ลงเฉียบพลันภายในไม่กี่วันมักมีสาเหตุอื่นแอบแฝง เช่น การติดเชื้อ ยาที่เพิ่งเปลี่ยน หรือปัญหาระบบประสาท นักกายภาพบำบัดมักใช้การประเมินที่เรียกว่า Timed Up and Go คือให้ลุกจากเก้าอี้ เดินสามเมตร แล้วเดินกลับมานั่ง เพื่อดูความเร็วและความมั่นคงของการเคลื่อนไหวโดยรวม การประเมินแบบนี้ควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่สิ่งที่ครอบครัวควรทำเองแล้วสรุปผลว่าปลอดภัยหรือไม่

ตัวชี้วัดที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวันคือดูว่าการทรงตัวที่แย่ลงเริ่มกระทบกิจวัตรประจำวันพื้นฐาน (ADL) อย่างการเดินไปห้องน้ำหรืออาบน้ำหรือไม่ และกระทบกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้น (IADL) อย่างการออกไปซื้อของหรือไปวัดหรือไม่ หากเริ่มกระทบทั้งสองระดับในเวลาไม่นาน ควรได้รับการประเมินเร็วกว่าที่คิด

การฝึกอย่างสม่ำเสมอช่วยให้กล้ามเนื้อและระบบรับความรู้สึกทำงานประสานกันดีขึ้น และช่วยให้สมองตอบสนองต่อการเซเล็กน้อยได้เร็วขึ้น แต่การฝึกไม่ได้แก้ไขสาเหตุของโรคที่ซ่อนอยู่ และไม่ได้การันตีว่าจะไม่หกล้มอีกเลย ผลจริงขึ้นอยู่กับสาเหตุตั้งต้น ความสม่ำเสมอในการฝึก และปัจจัยแวดล้อมอื่นร่วมด้วย