ปรากฏการณ์ที่เรียกกันว่า sundowning คืออาการสับสน กระสับกระส่าย หรือก้าวร้าวที่มักเด่นช่วงเย็นถึงค่ำ สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่เป็นที่ทราบ แต่มีปัจจัยร่วมหลายอย่างที่ผู้ดูแลสังเกตได้ เช่น ความเหนื่อยสะสมตลอดวัน นาฬิกาชีวิตที่รวนเพราะสมองส่วนควบคุมรอบหลับตื่นเสื่อม แสงธรรมชาติลดลง และบ้านที่เงียบจนเสียงเล็ก ๆ ฟังน่ากลัว

ในมุมการมองเห็น ผู้สูงอายุทั่วไปปรับสายตาจากสว่างเป็นมืดได้ช้าลง และเห็นความต่างของสีในที่สลัวแย่ลง เมื่อมีสมองเสื่อมร่วมด้วย สมองแปลผลภาพผิดง่ายขึ้น เงาของผ้าม่านบนผนังอาจกลายเป็นคนยืน เสื้อผ้าที่แขวนหลังประตูอาจดูเหมือนคนแปลกหน้า ผู้ป่วยจึงไม่ได้โกหก ตอนเขาบอกว่ามีคนอยู่ในห้อง สิ่งที่เห็นเป็นภาพจริงในมุมมองของเขา

ผู้ดูแลมักเห็นรูปแบบเดียวกันซ้ำ เช่น เริ่มเดินวนตั้งแต่บ่ายแก่ ถามถึงพ่อแม่ที่เสียไปแล้ว หรือเก็บของใส่กระเป๋า เพราะอยากกลับบ้านเดิม การจดเวลาที่เริ่มกระสับกระส่ายและสิ่งที่เกิดก่อนหน้า (แขกมา ทีวีดัง ไม่ได้งีบกลางวัน) ช่วยให้เห็นว่าแสงเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาหรือไม่

กระจกบานใหญ่ในห้องนอนหรือห้องน้ำ เมื่อมืดจะสะท้อนร่างผู้ป่วยเองและห้องหลังเขา บางคนไม่จำใบหน้าตัวเองในกระจกและคิดว่ามีคนแปลกหน้าตามเข้ามา ถ้าสังเกตเห็นว่าผู้ป่วยตกใจหรือคุยกับกระจก ให้ลองคลุมกระจกด้วยผ้าตอนค่ำ หรือย้ายกระจกออกจากห้องที่เขาอยู่ตอนกลางคืน

หน้าต่างกระจกที่ไม่มีผ้าม่านก็ทำให้ตัวเองสะท้อนเป็นเงาในความมืดข้างนอก ผ้าม่านหนาปิดก่อนค่ำจึงช่วยได้ไม่น้อยกว่าไฟ ส่วนไฟกลางคืนควรติดให้แสงตกที่พื้นและผนังทางเดิน ไม่ส่องตรงไปที่หน้าต่างหรือกระจก ใช้ดวงเล็กหลายจุดแทนดวงใหญ่จุดเดียว เพราะดวงใหญ่จุดเดียวสร้างเงายาวทอดข้ามห้อง

สิ่งของที่สร้างรูปทรงน่าสงสัยในความมืด เช่น เสื้อคลุมที่ห้อยบนตะขอ ต้นไม้ในกระถางข้างประตู ตุ๊กตาบนตู้ ควรเก็บเข้าที่ก่อนค่ำ ลองเดินห้องนอนตอนปิดไฟหลักแล้วเปิดแต่ไฟสลัว มองจากเตียงที่ผู้ป่วยนอนจริง จะเห็นเองว่ารูปทรงไหนที่ดูเหมือนคน

จุดที่ควรมีไฟสลัวคือทางจากเตียงไปห้องน้ำ ตัวห้องน้ำเอง และประตูห้องนอน เพื่อให้ผู้ป่วยตื่นมาแล้วเห็นว่าห้องคือห้องเดิม ไฟควรอยู่ระดับต่ำใกล้พื้นเพื่อไม่ส่องเข้าตาโดยตรง สีไฟอุ่นเหมาะกับกลางคืนมากกว่าสีขาวจัด แต่ถ้าผู้ป่วยสายตาแย่ลงมากจากต้อกระจก ไฟสลัวเกินไปอาจทำให้เห็นสิ่งกีดขวางไม่ชัด ลองเดินทดสอบเองและปรับ

ไฟที่เปิดตลอดคืนเหมาะกับผู้ป่วยที่ตื่นแล้วต้องเห็นห้องเดิมทันที ส่วนไฟเซนเซอร์เปิดเมื่อมีการเคลื่อนไหวเหมาะกับผู้ที่ลุกบ่อย แต่บางคนตกใจเมื่อไฟติดเอง จึงควรลองดูปฏิกิริยา เหตุผลที่ไม่มีคำตอบเดียวคือผู้ป่วยแต่ละคนกลัวสิ่งไม่เหมือนกัน

ขอบเขตของไฟกลางคืนต้องบอกให้ชัด ไฟไม่ได้ทำให้หลับได้ ไม่ลดอาการหลงทิศในตอนที่ผู้ป่วยตื่นเต็มตา และไม่แก้อาการหลอนที่มาจากโรคหรือยา ถ้าปรับไฟและกิจวัตรแล้วสองถึงสามสัปดาห์ยังไม่ดีขึ้นเลย ควรแจ้งแพทย์ ไม่ควรซื้อไฟเพิ่มไปเรื่อย ๆ

ผู้ป่วยที่ได้รับแสงธรรมชาติตอนเช้าและตอนบ่ายมักหลับกลางคืนดีขึ้น เพราะแสงช่วยตั้งนาฬิกาชีวิต การนั่งระเบียงหรือเดินสวนครึ่งชั่วโมงเป็นเรื่องง่ายที่ทำได้ทุกวัน ส่วนการนอนกลางวันนานเกินไป ทำให้กลางคืนตื่น ถ้าต้องงีบ ควรให้สั้นและเสร็จก่อนบ่ายแก่

ช่วงเย็นควรลดสิ่งกระตุ้น ปิดทีวีข่าวที่มีเสียงดังและภาพรุนแรง ไม่รับแขกใหม่ เก็บงานบ้านที่ต้องเดินวุ่นวาย ให้ผู้ป่วยได้ทำกิจกรรมเบา ๆ ที่คุ้นเคย เช่น พับผ้า คัดถั่ว ฟังเพลงเก่า และเปิดไฟในห้องที่อยู่ก่อนฟ้าเริ่มมืด เวลาอาหารเย็นและเข้านอนควรคงที่ทุกวัน

กาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลังหลังเที่ยง และการดื่มน้ำมากช่วงค่ำจนต้องตื่นเข้าห้องน้ำหลายครั้ง ล้วนทำให้กลางคืนวุ่น ปรับเรื่องเหล่านี้ได้โดยไม่ต้องใช้ยา และถ้าแพทย์เป็นผู้สั่งยาช่วยนอนหรือยาลดอาการ ครอบครัวควรถามถึงผลข้างเคียงด้านการทรงตัวและความสับสนเสมอ เพราะผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดไวต่อยาออกฤทธิ์กดระบบประสาทเป็นพิเศษ