สูงวัยไทย
ออกกำลังกายบนเก้าอี้เหมาะกับผู้สูงอายุแบบไหน ตัดสินใจอย่างไรก่อนเริ่ม
พิมพ์เมื่อ 15 กันยายน 2026
ออกกำลังกายบนเก้าอี้เหมาะกับผู้สูงอายุแบบไหน ตัดสินใจอย่างไรก่อนเริ่ม
แนวทางตัดสินใจว่าออกกำลังกายบนเก้าอี้เหมาะกับผู้สูงอายุคนไหน ต่างจากออกกำลังกายแบบยืนหรือแบบพื้นอย่างไร พร้อมเกณฑ์เลือกตามความสามารถในการทรงตัวและโรคประจำตัว
เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

รูปภาพโดย Wellness Gallery Catalyst Foundation / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ออกกำลังกายบนเก้าอี้เหมาะกับผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงหกล้มสูง ทรงตัวไม่มั่นคง หรือมีภาวะเปราะบางที่ทำให้ยืนออกกำลังกายนาน ๆ ไม่ไหว เพราะเก้าอี้ช่วยรองรับน้ำหนักตัวตลอดการเคลื่อนไหว
- ผู้ที่ยังยืนและทรงตัวได้ดีอาจไม่จำเป็นต้องพึ่งการออกกำลังกายบนเก้าอี้เป็นหลัก แต่สามารถใช้เป็นทางเลือกในวันที่รู้สึกเหนื่อยล้าหรือปวดข้อมากกว่าปกติ
- การออกกำลังกายบนเก้าอี้ให้ประโยชน์ด้านความแข็งแรงและความยืดหยุ่นได้จริง แต่ให้ประโยชน์ด้านการฝึกการทรงตัวขณะยืนน้อยกว่าการออกกำลังกายแบบยืน จึงควรใช้ร่วมกับวิธีอื่นหากทรงตัวได้ดีพอ
- โดยทั่วไปควรให้นักกายภาพบำบัดประเมินก่อนว่าควรใช้เก้าอี้เป็นหลักตลอดไปหรือเป็นจุดเริ่มต้นชั่วคราวก่อนขยับไปฝึกแบบยืน
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงหกล้มสูง ใช้รถเข็นบางเวลา หรือรู้สึกเหนื่อยง่ายเมื่อยืนนาน
- เหมาะกับผู้ดูแลที่ต้องการหากิจกรรมทางกายให้ผู้สูงอายุที่ไม่สะดวกยืนออกกำลังกาย
- ไม่เหมาะเป็นทางเลือกเดียวสำหรับผู้ที่ยังยืนและทรงตัวได้ดี เพราะจะพลาดโอกาสฝึกการทรงตัวขณะยืนซึ่งสำคัญต่อการป้องกันหกล้มในชีวิตประจำวัน
- ไม่เหมาะกับผู้ที่มีอาการปวดสะโพกรุนแรงขณะนั่งนาน กรณีนี้ควรปรึกษาแพทย์เรื่องท่านั่งที่เหมาะสมก่อน
สิ่งที่ควรรู้
ข้อดีของการออกกำลังกายบนเก้าอี้
การออกกำลังกายบนเก้าอี้ช่วยลดความเสี่ยงหกล้มระหว่างออกกำลังกายได้มากเพราะเก้าอี้รองรับน้ำหนักตัวตลอดเวลา เหมาะกับผู้ที่มีภาวะเปราะบางหรือกำลังฟื้นตัวจากการเจ็บป่วยที่ทำให้ยืนนานไม่ไหว
ยังช่วยให้ผู้ที่ไม่สะดวกออกไปนอกบ้านสามารถออกกำลังกายได้ทุกวันโดยไม่ต้องเดินทาง และเหมาะกับการทำร่วมกันเป็นกลุ่มในบ้านพักคนชราหรือศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ
- เหมาะกับผู้ที่มีภาวะ Clinical Frailty ระดับที่ต้องระวังการทรงตัวขณะยืน
- เหมาะกับผู้ที่เพิ่งออกจากโรงพยาบาลและยังไม่แข็งแรงพอจะยืนนาน
- ทำได้ในบ้านโดยไม่ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ
- เหมาะกับการทำเป็นกิจกรรมกลุ่มในศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ
ข้อจำกัดเมื่อเทียบกับการออกกำลังกายแบบยืน
แม้เก้าอี้จะปลอดภัยกว่า แต่การฝึกขณะนั่งไม่ได้กระตุ้นระบบทรงตัวขณะยืนซึ่งเป็นทักษะที่ต้องใช้จริงในชีวิตประจำวัน เช่น การเดิน การลุกจากเตียง หรือการเข้าห้องน้ำ
ผู้ที่ใช้เก้าอี้เป็นหลักตลอดไปโดยไม่เคยฝึกยืนเลยอาจเสี่ยงสูญเสียความสามารถในการทรงตัวขณะยืนเร็วกว่าที่ควร จึงควรใช้เก้าอี้เป็นจุดเริ่มต้นและประเมินซ้ำเป็นระยะว่าพร้อมขยับไปฝึกแบบยืนหรือยัง
- ไม่ช่วยฝึกการทรงตัวขณะยืนโดยตรง
- ควรประเมินซ้ำทุก 2-4 สัปดาห์ว่าพร้อมฝึกแบบยืนหรือยัง
- ควรใช้ร่วมกับการยืนหรือเดินสั้น ๆ หากทำได้
- ไม่ควรใช้แทนการประเมินจากนักกายภาพบำบัด
ประเภทของท่าออกกำลังกายบนเก้าอี้
ท่าออกกำลังกายบนเก้าอี้แบ่งได้เป็นกลุ่มเสริมความแข็งแรง เช่น ยกขาเหยียดตรงหรือยกแขนถือของเบา และกลุ่มยืดเหยียด เช่น หมุนไหล่หรือก้มแตะปลายเท้าเบา ๆ รวมถึงกลุ่มกระตุ้นหัวใจเบา ๆ เช่น เดินยกเข่าสลับขาขณะนั่ง
การเลือกกลุ่มท่าควรผสมทั้งสามกลุ่มในการฝึกแต่ละครั้งเพื่อให้ครอบคลุมทั้งความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และการเผาผลาญพลังงาน
- ใช้เก้าอี้ที่มีพนักพิงมั่นคงและไม่มีล้อเลื่อน
- ผสมท่าเสริมความแข็งแรง ยืดเหยียด และกระตุ้นหัวใจในแต่ละครั้ง
- เริ่มจากท่าที่ไม่ต้องลุกออกจากเก้าอี้เลยก่อน
- เพิ่มท่าที่ต้องลุกนั่งสลับเมื่อพร้อม
ปัจจัยสุขภาพที่ต้องพิจารณาก่อนเลือก
ผู้ที่มีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าอาจได้ประโยชน์จากการออกกำลังกายบนเก้าอี้เพราะลดจำนวนครั้งที่ต้องลุกยืน แต่ยังควรฝึกลุกยืนอย่างช้า ๆ เป็นระยะเพื่อไม่ให้ร่างกายชินกับการนั่งอย่างเดียว
ผู้ที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยหรือ sarcopenia ควรใช้การออกกำลังกายบนเก้าอี้เป็นจุดเริ่มต้นเท่านั้น และควรมีเป้าหมายขยับไปฝึกแบบยืนเมื่อกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น
- แจ้งนักกายภาพบำบัดหากมีอาการปวดสะโพกขณะนั่งนาน
- หลีกเลี่ยงนั่งเก้าอี้ที่มีล้อเลื่อนหรือไม่มั่นคง
- สังเกตอาการชาที่ขาหากนั่งท่าเดิมนานเกินไป

รูปภาพโดย Centre for Ageing Better / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ประเมินว่าจำเป็นต้องใช้เก้าอี้เป็นหลักหรือไม่
ก่อนตัดสินใจ ควรให้นักกายภาพบำบัดประเมินว่าจำเป็นต้องออกกำลังกายบนเก้าอี้เป็นหลักถาวร หรือเป็นเพียงจุดเริ่มต้นระหว่างฟื้นตัว
- แจ้งความสามารถในการยืนและระยะเวลาที่ยืนได้ต่อเนื่อง
- แจ้งประวัติหกล้มหรือเวียนศีรษะที่ผ่านมา
- สอบถามเป้าหมายว่าควรฝึกแบบยืนเมื่อใด
เลือกเก้าอี้และจัดพื้นที่ให้เหมาะสม
เก้าอี้ที่ใช้ต้องมั่นคง ไม่มีล้อเลื่อน มีพนักพิงรองรับหลัง และวางบนพื้นเรียบที่ไม่ลื่น พื้นที่รอบเก้าอี้ควรมีระยะเพียงพอสำหรับยกแขนขาโดยไม่ชนสิ่งของ
- เลือกเก้าอี้ที่มีพนักพิงและไม่มีล้อเลื่อน
- วางเก้าอี้บนพื้นเรียบไม่ลื่น
- เว้นพื้นที่รอบเก้าอี้ให้เพียงพอสำหรับยกแขนขา
ผสมท่าทางให้ครอบคลุมและประเมินความก้าวหน้า
ควรผสมท่าเสริมความแข็งแรง ยืดเหยียด และกระตุ้นหัวใจในแต่ละครั้ง และประเมินความก้าวหน้าเป็นระยะเพื่อดูว่าพร้อมขยับไปฝึกแบบยืนหรือยัง
- ทำท่าผสมสามกลุ่มอย่างน้อย 15-20 นาทีต่อครั้ง
- ประเมินความก้าวหน้ากับนักกายภาพบำบัดทุก 2-4 สัปดาห์
- ทดลองฝึกแบบยืนสั้น ๆ ควบคู่กันเมื่อพร้อม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าใช้เก้าอี้ที่มีล้อเลื่อนหรือไม่มั่นคงในการออกกำลังกาย
- อย่าใช้การออกกำลังกายบนเก้าอี้เป็นข้ออ้างเลี่ยงการฝึกยืนตลอดไปหากยังมีศักยภาพฝึกยืนได้
- อย่าฝืนออกกำลังกายต่อเมื่อรู้สึกปวดสะโพกหรือชาขาระหว่างนั่งนาน
- อย่าเลือกท่าที่ต้องลุกออกจากเก้าอี้กะทันหันโดยไม่มีคนช่วยในช่วงแรก
- อย่าละเลยการประเมินความก้าวหน้าเป็นระยะกับนักกายภาพบำบัด
- อย่าฝึกในที่แสงน้อยหรือพื้นรอบเก้าอี้มีสิ่งกีดขวาง
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันทีหากขณะออกกำลังกายมีอาการเจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่อิ่มรุนแรง หรือหมดสติ
- โทร 1669 ทันทีหากลุกจากเก้าอี้แล้วล้มและศีรษะกระแทกจนซึมลง
- ติดต่อสถานพยาบาลภายในวันเดียวกันหากปวดสะโพกหรือหลังรุนแรงขึ้นทันทีระหว่างฝึก
- นัดพบนักกายภาพบำบัดในสัปดาห์นี้หากยืนหรือทรงตัวได้แย่ลงแม้ฝึกบนเก้าอี้สม่ำเสมอแล้ว
- นัดพบแพทย์เร็วขึ้นหากมีอาการชาที่ขาบ่อยขึ้นระหว่างนั่งฝึก
- สังเกตและจดบันทึกไว้หากรู้สึกล้ากล้ามเนื้อตามปกติหลังฝึกแต่ดีขึ้นภายใน 1-2 วัน
เช็กลิสต์สรุป
- ประเมินความจำเป็นในการใช้เก้าอี้เป็นหลักกับนักกายภาพบำบัด
- เลือกเก้าอี้ที่มีพนักพิงมั่นคงและไม่มีล้อเลื่อน
- จัดพื้นที่รอบเก้าอี้ให้พอสำหรับยกแขนขา
- ผสมท่าเสริมความแข็งแรง ยืดเหยียด และกระตุ้นหัวใจในแต่ละครั้ง
- ประเมินความก้าวหน้าเป็นระยะทุก 2-4 สัปดาห์
- ทดลองฝึกแบบยืนควบคู่กันเมื่อพร้อม
- หยุดทันทีหากรู้สึกปวดหรือชาผิดปกติ
คำถามที่พบบ่อย
ออกกำลังกายบนเก้าอี้ทุกวันได้ผลจริงไหม
ได้ผลในด้านความแข็งแรงและความยืดหยุ่นหากทำสม่ำเสมอ แต่ควรผสมท่าที่หลากหลายและประเมินความก้าวหน้ากับนักกายภาพบำบัดเป็นระยะเพื่อดูว่าควรเพิ่มความท้าทายหรือไม่
ใช้เก้าอี้พลาสติกทั่วไปได้ไหม
ได้หากเก้าอี้นั้นมั่นคง มีพนักพิง และไม่มีล้อเลื่อน แต่ควรตรวจสอบว่าเก้าอี้ไม่โยกหรือลื่นบนพื้นก่อนใช้ทุกครั้ง
ควรออกกำลังกายบนเก้าอี้ไปตลอดหรือควรฝึกยืนด้วย
ขึ้นอยู่กับความสามารถของแต่ละคน หากยังมีศักยภาพฝึกยืนได้ ควรใช้เก้าอี้เป็นจุดเริ่มต้นแล้วค่อยขยับไปฝึกแบบยืนภายใต้คำแนะนำของนักกายภาพบำบัด เพื่อรักษาความสามารถในการทรงตัวขณะยืนไว้
ปวดสะโพกขณะนั่งฝึกควรทำอย่างไร
ควรหยุดฝึกทันทีและปรับท่านั่งหรือใช้เบาะรองนั่ง หากปวดรุนแรงขึ้นทันทีหรือไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
ออกกำลังกายบนเก้าอี้เหมาะกับผู้ที่ใช้รถเข็นไหม
เหมาะสำหรับหลายท่า โดยเฉพาะท่าเสริมความแข็งแรงส่วนบนและการยืดเหยียด แต่ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อปรับท่าให้เหมาะกับรถเข็นที่ใช้และข้อจำกัดเฉพาะบุคคล
ต้องใช้อุปกรณ์เพิ่มเติมหรือไม่
ไม่จำเป็นในช่วงเริ่มต้น สามารถใช้น้ำหนักตัวเองได้ก่อน เมื่อคุ้นเคยแล้วอาจเพิ่มอุปกรณ์เบา เช่น ขวดน้ำหรือสายยางยืดตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ
ผู้ที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยควรเลือกออกกำลังกายบนเก้าอี้ตลอดไปไหม
ไม่จำเป็น ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยหรือ sarcopenia สามารถชะลอได้ด้วยการฝึกความแข็งแรงที่เหมาะสม การใช้เก้าอี้เป็นจุดเริ่มต้นแล้วขยับไปฝึกแบบยืนเมื่อกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้นมักให้ผลดีกว่าการอยู่กับเก้าอี้ตลอดไปโดยไม่ประเมินซ้ำเป็นระยะกับนักกายภาพบำบัด
สรุป
- ออกกำลังกายบนเก้าอี้เหมาะกับผู้ที่มีความเสี่ยงหกล้มสูงหรือทรงตัวไม่มั่นคง ไม่ใช่ทางเลือกเดียวสำหรับทุกคน
- มีข้อดีด้านความปลอดภัยแต่มีข้อจำกัดด้านการฝึกทรงตัวขณะยืน ควรใช้ร่วมกับวิธีอื่นเมื่อทำได้
- ควรประเมินความก้าวหน้าเป็นระยะเพื่อดูว่าพร้อมขยับไปฝึกแบบยืนหรือยัง
- หยุดทันทีเมื่อมีอาการผิดปกติและประเมินความรุนแรงตามระดับที่ระบุไว้
แหล่งข้อมูล
- Physical activity — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-09-01)
- แนวทางส่งเสริมกิจกรรมทางกายผู้สูงอายุ — กรมอนามัย (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-09-01)
- คู่มือการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ — กรมการแพทย์ (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-09-01)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
บทความที่เกี่ยวข้อง

ออกกำลังกายบนเก้าอี้สำหรับผู้สูงอายุ เริ่มต้นอย่างไรให้ปลอดภัยและเห็นผลจริง
สำหรับผู้สูงอายุที่ยืนได้ไม่มั่นคงหรือกลัวหกล้ม การออกกำลังกายบนเก้าอี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ปลอดภัย แต่ต้องเลือกเก้าอี้ให้ถูก จัดจังหวะการหายใจ และรู้ว่ายาที่กินอยู่ส่งผลอย่างไร

7 ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำ เมื่อพาผู้สูงอายุออกกำลังกายบนเก้าอี้
หลายบ้านให้ผู้สูงอายุออกกำลังกายบนเก้าอี้ด้วยความหวังดี แต่บางวิธีกลับเพิ่มความเสี่ยงโดยไม่รู้ตัว ตั้งแต่การเลือกเก้าอี้ผิดไปจนถึงการไม่สังเกตสัญญาณที่ควรหยุด

เช็กลิสต์ก่อน-ระหว่าง-หลังฝึกออกกำลังกายบนเก้าอี้ ให้ผู้สูงอายุปลอดภัยทุกครั้ง
เช็กลิสต์ตรวจเก้าอี้ พื้นที่ ร่างกาย และสัญญาณเตือนระหว่างฝึกออกกำลังกายบนเก้าอี้ของผู้สูงอายุ ครอบคลุมตั้งแต่ก่อนเริ่มจนถึงหลังจบเซสชัน

ฝึกกล้ามเนื้อขาอย่างไรให้ลุกนั่งได้มั่นคงและลดความเสี่ยงหกล้ม
กำลังขาที่ลดลงตามวัยเป็นสาเหตุสำคัญของการลุกนั่งลำบากและหกล้มในผู้สูงอายุ การฝึกกล้ามเนื้อขาที่ถูกวิธีช่วยให้ทำกิจวัตรประจำวันได้มั่นคงขึ้นโดยไม่ต้องใช้อุปกรณ์ยิม