การปรับพฤติกรรมก่อนนอนเป็นทางเลือกแรกที่ควรลองก่อนเสมอ เพราะไม่มีความเสี่ยงจากยาและทำได้ทันที หลักการคือรักษาเวลาเข้านอนและตื่นให้สม่ำเสมอทุกวันแม้ในวันหยุด ลดแสงจ้าในห้องนอนช่วงหัวค่ำ และหลีกเลี่ยงการงีบหลับยาวเกินหนึ่งชั่วโมงในตอนกลางวัน เพราะการงีบนานเกินไปจะไปลดความง่วงสะสมที่จำเป็นสำหรับการนอนหลับตอนกลางคืน

ข้อดีของทางเลือกนี้คือไม่มีค่าใช้จ่ายและไม่มีผลข้างเคียง แต่ข้อจำกัดคือต้องใช้เวลาสองถึงสามสัปดาห์กว่าจะเห็นผลชัดเจน และต้องอาศัยความสม่ำเสมอของทั้งผู้สูงอายุและคนในบ้าน ถ้าลองทำอย่างจริงจังแล้วยังไม่ดีขึ้น นั่นคือสัญญาณว่าควรขยับไปทางเลือกถัดไป ไม่ใช่ทำต่อไปเรื่อย ๆ โดยไม่ทบทวน

ผู้สูงอายุจำนวนมากนอนไม่หลับเพราะผลข้างเคียงของยาที่ใช้ประจำ ไม่ใช่เพราะปัญหาการนอนโดยตรง ยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะที่กินตอนเย็น ยาสเตียรอยด์บางชนิด หรือยาแก้หวัดที่มีฤทธิ์กระตุ้น อาจรบกวนการนอนโดยที่ผู้ใช้ไม่เคยเชื่อมโยงมาก่อน การนำยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ทบทวนพร้อมกันในครั้งเดียวจึงสำคัญกว่าการเดาว่ายาตัวไหนเป็นสาเหตุ

ทางเลือกนี้เหมาะกับบ้านที่ผู้สูงอายุมีโรคประจำตัวหลายโรคและกินยาหลายรายการ เพราะช่วยลดความเสี่ยงจากภาวะการใช้ยาหลายชนิดโดยไม่ต้องเริ่มยานอนหลับตัวใหม่เพิ่มเข้าไปอีก ข้อจำกัดคือต้องนัดเวลาพบเภสัชกรหรือแพทย์ และอาจต้องปรับยาเดิมทีละตัวซึ่งใช้เวลาสักระยะ

เมื่อการปรับพฤติกรรมและทบทวนยาไม่ช่วย หรือมีอาการร่วมที่น่าสงสัย เช่น กรนดังผิดปกติร่วมกับหยุดหายใจเป็นช่วง ขาอยู่ไม่สุขก่อนนอน หรืออารมณ์ซึมเศร้าที่มาพร้อมนอนไม่หลับ การพบแพทย์เพื่อประเมินโดยตรงเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่าการลองผิดลองถูกต่อไปเอง แพทย์อาจส่งตรวจการนอนหลับเพิ่มเติมหากสงสัยภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ข้อดีคือได้สาเหตุที่ชัดเจนและแผนดูแลที่ตรงจุด ข้อจำกัดคืออาจต้องรอคิวนัดหรือมีค่าใช้จ่ายในการตรวจเพิ่มเติม แต่สำหรับผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงสูง เช่น มีโรคหัวใจร่วมด้วย การรอโดยไม่ประเมินอาจเสี่ยงมากกว่าการเสียเวลาไปพบแพทย์

ยานอนหลับที่แพทย์สั่งอาจช่วยได้ในบางสถานการณ์ระยะสั้น แต่ไม่ควรเป็นทางเลือกแรกสำหรับผู้สูงอายุ เพราะเพิ่มความเสี่ยงหกล้มตอนกลางคืน เพิ่มความเสี่ยงภาวะสับสนเฉียบพลันโดยเฉพาะในผู้ที่มีความเสี่ยงด้านความจำอยู่แล้ว และอาจเสพติดการใช้ในระยะยาวโดยไม่ได้แก้ที่สาเหตุจริง

บทความนี้ไม่ได้แนะนำขนาดยาหรือชื่อยาใด ๆ เพราะการสั่งยานอนหลับต้องพิจารณาประวัติสุขภาพและยาอื่นที่ใช้อยู่เป็นรายบุคคลโดยแพทย์เท่านั้น สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือถามแพทย์ตรง ๆ ว่ามีทางเลือกอื่นที่ไม่ใช่ยาก่อนหรือไม่ และควรใช้ยานี้นานเท่าใด