ภูมิคุ้มกันของคนสูงวัยตอบสนองช้าและเบาลง ร่างกายจึงสร้างไข้ได้น้อยกว่าที่ควรจะเป็น อุณหภูมิพื้นฐานของผู้สูงอายุหลายคนก็ต่ำกว่าคนหนุ่มสาวอยู่แล้ว ตัวเลขที่ดูธรรมดาสำหรับคนทั่วไปจึงอาจเป็นการสูงขึ้นชัดเจนสำหรับเขา ยาบางชนิดที่กินประจำ เช่น ยากลุ่มสเตียรอยด์ ก็ซ่อนไข้ได้ และยาลดไข้ที่เพิ่งกินไปก็ทำให้ปรอทขึ้นต่ำกว่าความจริง

นี่คือเหตุผลที่วงการพฤฒาวิทยาพูดถึงอาการแสดงไม่ตรงแบบในผู้สูงอายุ การติดเชื้อมักไม่ประกาศตัวด้วยไข้สูงหนาวสั่น แต่ปรากฏเป็นความสับสน เบื่ออาหาร อ่อนแรงจนลุกไม่ไหว ปัสสาวะราดที่ไม่เคยเป็น หรือหกล้มซ้ำ หน่วยงานด้านสาธารณสุขของสหรัฐฯ อย่าง CDC ระบุว่าผู้สูงอายุเป็นกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดและอาการอาจดูไม่ชัดเจน

ที่ต้องทำตามมาคือรู้ค่าปกติของคนที่บ้านก่อน ถ้าเคยวัดไว้หลายวันตอนสบายดี จะเห็นว่าเขาอยู่ช่วงไหน แล้วเมื่อค่าขยับสูงขึ้นจากช่วงนั้นพร้อมอาการอื่น ก็ตัดสินใจได้เร็ว โดยไม่ต้องรอให้เกินเลขที่ใครสักคนเคยบอกว่าคือไข้

ความสับสนในผู้สูงอายุมีอย่างน้อยสามแบบที่ครอบครัวมักปนกัน แบบแรกคือภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) เกิดภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน อาการขึ้นลงตามช่วงของวัน ผู้ป่วยจดจ่อหรือตามบทสนทนาไม่ได้ อาจกระสับกระส่ายหรือซึมเงียบก็ได้ แบบที่สองคือสมองเสื่อมซึ่งค่อยเป็นค่อยไปเป็นเดือนเป็นปี แบบที่สามคือซึมเศร้าที่มักมีอารมณ์เศร้าหรือเบื่อทุกอย่างนำมาก่อน เฉพาะแบบแรกเท่านั้นที่เป็นภาวะเร่งด่วนทางการแพทย์

ภาวะสับสนเฉียบพลันที่ซึมเงียบ ๆ ถูกมองข้ามบ่อยที่สุด เพราะดูเหมือนคนเหนื่อยหรือคนแก่ขี้เซา ลูกหลานจึงปล่อยให้นอนไป วิธีแยกที่ง่ายคือถามตัวเองว่าเมื่อวานเขาเป็นแบบนี้ไหม ถ้าเมื่อวานยังโต้ตอบดี วันนี้เปลี่ยนไปชัดเจน นั่นคือสัญญาณให้พบแพทย์วันนี้ ไม่ใช่รอดูอีกสองสามวัน

สาเหตุที่ซ่อนอยู่หลังภาวะนี้มีมาก ทั้งติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ปอดอักเสบ ขาดน้ำ ท้องผูกมาก ปวด ยาใหม่หรือการใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน น้ำตาลในเลือดผิดปกติ และเกลือแร่ผิดสมดุล คนในบ้านวินิจฉัยเองไม่ได้ ได้แต่เก็บเบาะแสให้แพทย์ เช่น กินน้ำได้เท่าไร ปัสสาวะสีอะไร ถ่ายล่าสุดเมื่อไร ไอไหม มียาตัวไหนเพิ่งเปลี่ยน

ปรอทแก้วแบบเก่ามีสารปรอท ถ้าตกแตกอันตรายและเก็บกวาดยาก ครอบครัวส่วนใหญ่จึงใช้แบบดิจิทัล แบบที่ใช้ที่รักแร้ต้องหนีบให้ปลายอยู่กลางร่องรักแร้ซึ่งแห้งสนิท แนบแขนกับลำตัวจนเครื่องส่งเสียง ผู้สูงอายุที่ผอมมากรักแร้ลึก ผิวแห้ง หรือมือสั่นจนแขนหนีบไม่อยู่ จะได้ค่าต่ำกว่าจริง ต้องมีผู้ดูแลช่วยจับแขนให้แนบ

ปรอทวัดหน้าผากหรือหูแบบอินฟราเรดสะดวก แต่ก็มีข้อจำกัดของมัน เหงื่อบนหน้าผาก ลมแอร์ที่เป่าตรง ผมหน้าม้า หรือระยะห่างผิดทำให้ค่าเพี้ยนได้ หูที่มีขี้หูอุดก็ทำให้ค่าหูต่ำลง ถ้าค่าที่ได้ขัดกับอาการ เช่น ตัวร้อนจัดแต่เครื่องบอกปกติ ให้วัดซ้ำด้วยวิธีรักแร้ที่ถูกต้อง แล้วเชื่ออาการที่เห็นไว้ก่อน

อย่าวัดทันทีหลังอาบน้ำ ดื่มของร้อน ห่มผ้าหนา ออกกำลัง หรือหลังกินยาลดไข้ ให้รอสักพักแล้ววัดจุดเดิมเวลาเดิมทุกวัน หลังกินยาลดไข้ ให้จดเวลาที่กินไว้ด้วย เพื่อให้หมอรู้ว่าตัวเลขนั้นถูกยากดอยู่หรือไม่ ผู้ที่ใส่ฟันปลอมหรืออ้าปากหายใจไม่เหมาะกับการวัดในปาก

ข้อมูลที่ครอบครัวรวบรวมได้ภายในสิบนาทีช่วยหมอได้มาก จดค่าอุณหภูมิ เวลา และวิธีวัด จดยาที่กินในวันนั้นและเวลา จดว่ากินอาหารและน้ำได้เท่าไร ปัสสาวะครั้งล่าสุดเมื่อไรและสีอะไร มีไอ เสมหะ เจ็บคอ แสบเวลาถ่ายปัสสาวะ ผื่นหรือแผลที่แดงร้อนหรือไม่ หายใจเร็วหรือเปล่า

ที่ขาดไม่ได้คือคำบรรยายการเปลี่ยนแปลงจากปกติ เช่น ปกติคุณยายอ่านหนังสือพิมพ์เองทุกเช้า วันนี้หยิบแล้ววางไม่อ่าน ตอบคำถามเดิมซ้ำ เรียกชื่อลูกผิด หรือหลับกลางวันนานกว่าที่เคย ประโยคแบบนี้สื่อกับแพทย์ได้ชัดกว่าคำว่าไม่ค่อยสบาย