เมื่อพ่อหรือแม่บ่นว่าเครื่องช่วยฟังเสียงเบาลง ครอบครัวมักคิดว่าเครื่องเสียแล้วต้องเปลี่ยนใหม่ ความจริงที่พบบ่อยกว่านั้นคือทางออกของเสียงถูกขี้หูอุดบางส่วน หรือแผ่นกันขี้หูเต็ม เครื่องยังทำงานปกติ แต่เสียงผ่านออกไปไม่ถึงแก้วหู ลองเช็ดและเปลี่ยนแผ่นกันขี้หูก่อนจะตัดสินใจอะไรที่แพง

ขี้หูไม่ได้เป็นของสกปรกที่ต้องกำจัดทุกวัน มันเป็นสิ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อปกป้องช่องหู และโดยปกติจะค่อย ๆ เคลื่อนออกมาเองตามการเคลื่อนไหวของขากรรไกร แต่เครื่องช่วยฟังที่ใส่อุดอยู่ในช่องหูนาน ๆ อาจขวางทางออกนี้ ผู้สูงอายุบางคนยังมีขี้หูแห้งและแข็งกว่าตอนอายุน้อย จึงอุดง่ายกว่า

อีกตัวการคือความชื้น บ้านในเมืองไทยร้อนและชื้นเกือบทั้งปี เหงื่อที่ไหลลงมาตามไรผม น้ำฝนตอนเดินออกไปตลาด หรือไอน้ำจากห้องน้ำ ทั้งหมดเข้าไปสะสมในเครื่องได้ ความชื้นทำให้หน้าสัมผัสของถ่านและแผงวงจรเสื่อม เสียงจึงขาดหาย ๆ หรือแตกพร่า ปัญหานี้ไม่เกี่ยวกับยี่ห้อ เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมที่ใช้งาน

ผู้สูงอายุที่หูตึงจากการเสื่อมตามวัย (presbycusis) พึ่งเครื่องช่วยฟังในกิจวัตรประจำวันมากกว่าที่ลูกหลานเห็น ทั้งการฟังโทรศัพท์ ได้ยินกริ่งประตู และตามบทสนทนาในมื้ออาหาร เมื่อเครื่องเงียบไปสองสามวัน บางคนถอยออกจากวงสนทนาโดยไม่บอกใคร เครื่องที่สะอาดและพร้อมใช้ทุกเช้าจึงช่วยให้คนในบ้านยังคุยกับเขาได้ตามปกติ

ชุดทำความสะอาดที่ศูนย์เครื่องช่วยฟังให้มาโดยปกติมีสามอย่าง คือผ้านุ่มแห้ง แปรงขนอ่อนอันเล็ก และตัวเขี่ยหรือห่วงสำหรับดึงเศษขี้หูจากรูทางออก ถ้าชุดหาย ผ้าเช็ดแว่นที่แห้งสะอาดและแปรงสีฟันขนนุ่มที่ไม่เคยใช้ในปากมาก่อนก็พอแทนได้ชั่วคราว แต่ควรขอชุดที่ถูกกับรุ่นจากคลินิกมาสำรองไว้

สิ่งที่ผู้ผลิตส่วนใหญ่ห้ามไว้ในคู่มือคือน้ำ แอลกอฮอล์ น้ำยาล้างจาน ผ้าเปียกเด็ก สเปรย์ทำความสะอาด และไดร์เป่าผม ความร้อนจากไดร์ทำให้พลาสติกบิดและวงจรเสียหายได้ แม้ดูเหมือนช่วยไล่น้ำ ที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือเครื่องที่เปียกโดยไม่ตั้งใจ เช่น เผลอใส่ไปอาบน้ำ ให้ปิดเครื่อง เปิดฝาแบตเตอรี่ วางผึ่งในที่โปร่งและนำไปให้ศูนย์ตรวจ อย่าลองเปิดเครื่องดูเพื่อทดสอบ

ส่วนที่แยกออกได้ เช่น จุกหูแบบที่ทำพิมพ์เฉพาะตัวของรุ่นหลังใบหู บางศูนย์แนะนำให้ถอดออกจากเครื่องแล้วล้างด้วยน้ำสบู่อ่อน ผึ่งให้แห้งสนิทก่อนต่อกลับ แต่ขั้นตอนนี้ไม่ใช้กับทุกรุ่น ควรให้ศูนย์ที่ใส่เครื่องให้สาธิตครั้งแรกต่อหน้า ผู้สูงอายุจะได้เห็นว่าส่วนไหนล้างน้ำได้ ส่วนไหนห้ามโดนน้ำ

แผ่นกันขี้หู (wax guard) เป็นชิ้นเล็กมากที่ติดอยู่ปลายทางออกของเสียง ทำหน้าที่เหมือนตะแกรงกันขี้หูไม่ให้เข้าไปถึงลำโพงข้างใน เมื่อมันเต็ม เสียงจะเบาลง เปลี่ยนจึงเป็นงานประจำที่ต้องทำ แต่ไม่มีตัวเลขสากลว่าต้องเปลี่ยนทุกกี่วัน เพราะคนที่ขี้หูเยอะกับคนที่ขี้หูน้อยต่างกันมาก ให้ถามศูนย์ว่ารุ่นนี้ควรดูตอนไหน และใช้การสังเกตจริงเป็นเกณฑ์ ถ้ารูตันหรือมีสีเข้มทึบก็ถึงเวลา

งานนี้ยากกว่าที่คิดสำหรับมือที่เริ่มอ่อนแรงหรือสั่น และสำหรับสายตาที่ยาวตามวัย (presbyopia) ชิ้นส่วนเล็กเท่าเม็ดข้าวสารหลุดจากปลายนิ้วง่าย ผู้สูงอายุหลายคนทำได้ตอนแรกที่ศูนย์สอน แล้วเริ่มพลาดเมื่อกลับมาทำเองที่บ้าน ถ้าสังเกตว่าพ่อหรือแม่ใช้เวลานานหรือขมวดคิ้วมองไม่เห็น ให้ลูกหลานรับหน้าที่นี้ไปเลย ไม่ต้องรอให้เครื่องเสียก่อน

เคล็ดจากหน้างานคือถ่ายรูปทางออกของเสียงด้วยโทรศัพท์แล้วซูมดู จะเห็นเศษขี้หูชัดกว่าตาเปล่ามาก และใช้ถ่ายรูปไปให้ศูนย์ดูได้ด้วยเมื่อไม่แน่ใจ ควรเก็บแผ่นสำรองในกล่องเล็กที่เปิดง่าย พร้อมเครื่องมือเปลี่ยน และจดชื่อรุ่นหรือประเภทแผ่นไว้ในโทรศัพท์ เพราะแผ่นแต่ละประเภทใช้ข้ามรุ่นกันไม่ได้

อาการที่ชวนให้สงสัยขี้หูอุดตันคือหูอื้อหรือแน่นเหมือนมีของปิด ได้ยินเสียงตัวเองก้องขึ้น เครื่องช่วยฟังหวีดบ่อยขึ้นโดยที่ไม่ได้ขยับ หรือมีเสียงในหู บางครั้งผู้สูงอายุที่เพิ่งได้ยินดีขึ้นจากเครื่องกลับบ่นว่าฟังไม่รู้เรื่องอีก ก็เป็นสัญญาณให้ตรวจช่องหูก่อน ก่อนจะโทษว่าเครื่องหมดประสิทธิภาพ

แรงจูงใจที่จะแคะเองนั้นเข้าใจได้ แต่ผิวช่องหูของผู้สูงอายุบางและแห้ง ถลอกง่าย ถ้าเป็นเบาหวานก็ติดเชื้อง่ายและหายช้า คนที่กินยาละลายลิ่มเลือดก็อาจมีเลือดออกจากแผลเล็ก ๆ ที่มองไม่เห็น และในผู้ที่มีภาวะสับสนหรือสมองเสื่อม การให้ถือของแหลมใกล้ช่องหูเป็นความเสี่ยงที่ไม่ควรเกิดขึ้นเลย ไม้พันสำลีเองก็มักดันขี้หูให้อัดแน่นอยู่ลึกกว่าเดิม

การเอาขี้หูออกทำที่คลินิกหูคอจมูก โดยแพทย์หรือพยาบาลที่ตรวจดูแก้วหูก่อน ถ้าแก้วหูเคยทะลุ เคยผ่าตัดหู หรือมีอาการปวดและมีของเหลวไหล ห้ามล้างหูเองที่บ้านเด็ดขาด เรื่องยาหยอดละลายขี้หู ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรเป็นรายกรณี ไม่ซื้อมาลองเองและไม่ให้ใครตัดสินใจแทนเรื่องปริมาณ

หลายบ้านถอดเครื่องแล้ววางไว้บนหัวเตียงหรือในกระเป๋าเสื้อ ซึ่งเสี่ยงทั้งความชื้นและการหล่น ที่เก็บที่เหมาะคือกล่องปิดสนิทที่มีสารดูดความชื้นหรือเครื่องอบแห้งขนาดเล็กที่ศูนย์จำหน่าย วางไว้ในห้องนอนแทนห้องน้ำ และห่างจากหน้าต่างที่ฝนสาด ถ้าใช้ถ่านแบบกดอากาศเข้าเซลล์ มักแนะนำให้เปิดฝาถ่านทิ้งไว้ตอนเก็บเพื่อให้ความชื้นระเหยออก ควรยืนยันกับคู่มือของรุ่นนั้น

สุนัขชอบกัดเครื่องช่วยฟังมาก เพราะมีกลิ่นขี้หูและเหงื่อของเจ้าของ เรื่องนี้พบบ่อยจนศูนย์หลายแห่งเตือนเป็นประจำ ถ้ามีสัตว์เลี้ยงในบ้านให้เก็บกล่องไว้ในลิ้นชักที่ปิดได้ ไม่ใช่บนโต๊ะข้างเตียง

ก่อนอาบน้ำ สระผม พ่นสเปรย์ผม หรือเข้านอน ให้ถอดเครื่องทุกครั้ง การทำเป็นลำดับเดียวกันทุกวันช่วยผู้สูงอายุที่ความจำระยะสั้นเริ่มไม่แน่นอน เช่น ถอดเครื่อง เช็ด ใส่กล่อง ปิดฝา แล้วค่อยปิดไฟ ลูกหลานอาจติดป้ายตัวใหญ่ข้างกล่องในช่วงแรก