ยาพ่นแบบกดคือกระป๋องที่ปล่อยละอองยาออกมาเป็นจังหวะเมื่อกดลง คนใช้ต้องเขย่า กดหนึ่งครั้ง และหายใจเข้าช้า ๆ ลึก ๆ ในจังหวะเดียวกัน แล้วกลั้นไว้สักพักตามที่เภสัชกรสอน ฟังดูเหมือนง่าย แต่เป็นขั้นตอนที่ต้องใช้มือกับปอดทำงานประสานกัน ผู้สูงอายุที่นิ้วเป็นข้ออักเสบ มือสั่น หรือมีภาวะความจำถดถอยจึงพลาดได้ง่าย ผลคือละอองยาไปติดคอและลิ้นเป็นส่วนใหญ่ ปอดได้ยาน้อยกว่าที่ควร

กระบอกเสริมหรือสเปเซอร์ (spacer) เป็นกระบอกพลาสติกที่ต่อระหว่างกระป๋องกับปาก กดยาเข้าไปในกระบอกก่อน แล้วค่อยหายใจเข้าออกตามปกติสองสามครั้งโดยไม่ต้องรีบจับจังหวะ ละอองจะลอยค้างอยู่ในกระบอกพอให้สูดได้ จึงตัดปัญหาเรื่องกดกับหายใจไม่ตรงกันออกไป บางรุ่นมีหน้ากากติดมาสำหรับคนที่อมกระบอกไม่แน่น กระบอกเสริมไม่ใช่ของใช้เฉพาะเด็ก ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุที่ใช้ยาพ่นกดก็ถูกแนะนำให้ใช้ได้เมื่อประสานจังหวะไม่ไหว

ส่วนยาพ่นชนิดผงแห้งที่ไม่ต้องกด ต้องสูดแรงและเร็วจึงจะได้ยา เหมาะกับคนที่ปอดยังมีแรงดูดพอ แต่ผู้สูงอายุที่กล้ามเนื้อหายใจอ่อนอาจดูดไม่ไหว จึงพ่นแล้วเหมือนไม่ได้อะไรเลย อย่าเหมาเอาว่ายาพ่นทุกแบบใช้เหมือนกัน เพราะรูปทรงอุปกรณ์ต่างกันก็แปลว่าท่าทางและแรงที่ต้องใช้ต่างกัน

เครื่องพ่นละอองยาใช้ตัวอัดอากาศหรือคลื่นเสียงทำให้ยาน้ำกลายเป็นหมอกบาง ๆ ผู้ใช้สวมหน้ากากหรืออมกระบอกปากแล้วหายใจเข้าออกปกติจนยาหมด ไม่ต้องกดไม่ต้องกลั้นหายใจ จึงเหมาะกับผู้สูงอายุที่หายใจแรงไม่ไหว มือไม่มีแรงกด หรือไม่ร่วมมือกับขั้นตอนหลายขั้น เช่น ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมระยะกลาง นอกจากนี้ยังช่วยในช่วงที่หอบหนักและหายใจเข้าลึกไม่ได้

ข้อจำกัดที่ครอบครัวต้องรู้ก่อนมีดังนี้ ยาที่ใส่เครื่องได้มีเฉพาะที่แพทย์สั่งและเป็นรูปแบบยาน้ำสำหรับพ่น ใช้เวลานานกว่าการกดยาพ่นมาก ต้องมีปลั๊กไฟ ส่งเสียงดัง พกพาไม่สะดวก และต้องล้างถ้วยยากับหน้ากากให้แห้งทุกครั้ง ถ้าปล่อยชื้นค้างไว้ เชื้อราและแบคทีเรียก็เกาะได้ เครื่องที่ผู้สูงอายุเปิดใช้เองได้ง่ายยังอาจกลายเป็นเครื่องที่ไม่มีใครล้าง เพราะล้างยุ่งกว่ากดกระป๋อง

สิ่งที่คนซื้อมักเข้าใจผิดคือ เครื่องแรงกว่าแปลว่ารักษาดีกว่า ความจริงคือเครื่องพ่นละอองยาให้ยาชนิดเดียวกันได้ในหลายรูปแบบ แต่การเลือกว่าใช้เครื่องหรือกระป๋องขึ้นกับอาการ ยาที่แพทย์ต้องการให้ และความสามารถของผู้ใช้ ไม่ใช่เรื่องของราคาหรือความแรงของเครื่อง ถ้าไม่มีใบสั่งให้ใช้ เครื่องก็ไม่มีประโยชน์ เพราะยาน้ำสำหรับเครื่องพ่นต้องได้จากแพทย์หรือเภสัชกร

ถ้าดูเฉพาะความสะดวกในชีวิตประจำวัน ยาพ่นกดกับกระบอกเสริมชนะเรื่องความเร็วและพกพา ใช้ได้ที่ห้องนั่งเล่นหรือบนรถ ไม่ต้องหาปลั๊ก ล้างกระบอกสัปดาห์ละไม่กี่ครั้งก็พอ ส่วนเครื่องพ่นชนะเรื่องความง่ายของท่าหายใจ แต่แพ้เรื่องเวลา ความเสียงดัง และงานล้างอุปกรณ์ ซึ่งมักตกเป็นภาระของผู้ดูแล ลองถามตัวเองว่าบ้านนี้มีคนช่วยล้างเป็นประจำหรือเปล่า

ด้านความถูกต้องของปริมาณยา การพ่นกดกับกระบอกเสริมที่ใช้ถูกวิธีอาจให้ยาถึงปอดได้ดี ตรงกันข้ามกับกดโดยไม่ใช้กระบอกที่พลาดจังหวะบ่อย ส่วนเครื่องพ่นให้ยาพอเพียงถ้าหน้ากากแนบหน้าดี แต่ถ้าหน้ากากหลวมยาจะรั่วไปโดนตาและผิวหน้า ผู้สูงอายุที่ใช้ยาพ่นกลุ่มสเตียรอยด์ควรล้างหน้าหรือบ้วนปากตามที่เภสัชกรบอก เพราะยาที่ตกค้างในปากอาจทำให้เป็นฝ้าขาวในช่องปาก

บางครอบครัวใช้ทั้งสองแบบ คือกระป๋องพร้อมกระบอกเสริมในวันปกติ และเครื่องพ่นเมื่อแพทย์ให้ใช้ช่วงหอบหนักหรือหลังออกจากโรงพยาบาล ลักษณะนี้ไม่ผิด ถ้าแพทย์เป็นคนวางแผนไว้และจดวันเวลาที่ใช้ให้ผู้ดูแลชัดเจน สิ่งที่ผิดคือสองคนในบ้านเปลี่ยนวิธีพ่นกันเองโดยไม่บอกหมอ

การเลือกอุปกรณ์พ่นยาเป็นการตัดสินใจทางการรักษา ไม่ใช่การซื้อของตามความสะดวก แพทย์จะดูชนิดของโรค ความรุนแรง ยาที่ต้องใช้ และถามว่าผู้ป่วยใช้อุปกรณ์เดิมได้ไหม ส่วนเภสัชกรหรือพยาบาลมักเป็นคนสอนและดูท่าจริง โดยให้ผู้ป่วยทำให้ดูแล้วแก้ทีละจุด วิธีนี้เรียกว่าให้สาธิตย้อนกลับ (teach-back) ซึ่งได้ผลกว่าการอ่านฉลากอย่างเดียว

ผู้สูงอายุหลายคนใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน (polypharmacy) มียาพ่นหลายอัน มียากินอีกหลายตัว สับสนว่าอันไหนใช้ตอนไหน การจัดยาเป็นกิจวัตรที่ซับซ้อน (IADL) ซึ่งมักเสื่อมลงก่อนกิจวัตรพื้นฐาน เช่น อาบน้ำหรือกินข้าว จึงควรถามหมอว่าลดจำนวนอุปกรณ์ลงได้ไหม เช่น ยาสองตัวที่รวมอยู่ในอุปกรณ์เดียว หรือเปลี่ยนเป็นยาที่ใช้วันละครั้ง ข้อนี้เป็นสิ่งที่แพทย์ตัดสินใจ ไม่ใช่สิ่งที่ครอบครัวปรับเอง