หมอนมาตรฐานถูกออกแบบให้เติมช่องว่างระหว่างศีรษะกับที่นอนของคนที่หลังส่วนบนค่อนข้างราบ แต่ผู้สูงอายุหลังค่อมมีกระดูกสันหลังช่วงอกโค้งนูนไปด้านหลัง เมื่อนอนหงาย ส่วนโค้งนั้นดันบ่าและต้นคอให้สูงกว่าคนทั่วไป ศีรษะจึงอยู่ต่ำกว่าแนวลำตัวถ้าหนุนหมอนใบบาง และคางจะถูกดันเข้าหาอก

ความโค้งนี้มีหลายที่มา บางคนเกิดจากกล้ามเนื้อหลังอ่อนแรงและท่านั่งก้มมานาน บางคนเกิดจากกระดูกสันหลังยุบตัวจากกระดูกพรุน ซึ่งอาจเกิดขึ้นโดยไม่ปวดรุนแรงเลย ผู้สูงอายุที่เตี้ยลงกว่าเดิมหรือเสื้อผ้าตัวเดิมยาวไปมากควรพูดเรื่องนี้กับแพทย์ เพราะการรักษากระดูกพรุนมีผลต่อการยุบเพิ่มในอนาคต ส่วนหมอนช่วยได้แค่ให้นอนสบายขึ้น

อีกเรื่องที่ครอบครัวมักมองข้ามคือมวลกล้ามเนื้อที่ลดลงตามวัย (sarcopenia) กล้ามเนื้อคอและหลังส่วนบนที่อ่อนแรงรักษาแนวศีรษะไม่ไหว ตอนกลางวันจึงเห็นหัวยื่นไปข้างหน้า ตอนกลางคืนก็ตามมาด้วยอาการเมื่อยล้าที่เกาะอยู่กับท่านอนผิดแนว การนอนไม่พอจากคอเมื่อยยังลามไปถึงกิจวัตรประจำวันตอนกลางวัน เช่น ง่วงจนเดินเซหรือไม่อยากลุกอาบน้ำ คนที่ตื่นมาแล้วต้องนวดต้นคอทุกเช้าคือสัญญาณว่าหมอนที่ใช้อยู่ไม่ตรงกับรูปร่างของเขา

ตัวเลขความสูงที่พิมพ์บนฉลากหมอนบอกได้แค่ความหนาตอนไม่มีคนนอน เมื่อหนุนจริงโฟมหรือใยยุบลงไม่เท่ากัน จึงควรวัดจากร่างกายของผู้ใช้เอง วิธีที่ใช้ได้ที่บ้านคือให้ผู้สูงอายุนอนหงายบนที่นอนที่ใช้จริง ปล่อยตัวสบาย แล้วให้ลูกหลานนั่งข้างเตียงและมองระดับสายตาตรงกับใบหน้า

ถ้าเห็นคางเงยขึ้นจนลำคอด้านหน้าตึง แปลว่าหมอนต่ำไป ถ้าคางจมเข้าหาอกจนเกิดรอยพับใต้คางชัด แปลว่าสูงไป ตำแหน่งที่พอดีคือรูหูอยู่ในแนวใกล้เคียงกับปลายไหล่ และคางห่างจากอกประมาณสองนิ้วมือของผู้นอน ลองสอดมือลงใต้ต้นคอด้วย ถ้าสอดได้ง่ายมีช่องโหว่ใต้ต้นคอ แสดงว่าส่วนนั้นยังไม่ถูกรองรับ

สำหรับท่านอนตะแคงให้วัดด้วยหลักเดียวกันแต่เปลี่ยนจุดอ้างอิง ความสูงที่ต้องการคือระยะจากฐานคอถึงปลายไหล่ด้านที่ทับที่นอน ให้ศีรษะอยู่กลางลำตัวไม่ตกลงข้างหรือเอียงขึ้น ท่านี้คนหลังค่อมมักต้องการหมอนสูงกว่าตอนนอนหงายเสียอีก เพราะไหล่ที่ห่อเข้าหน้าทำให้ระยะจริงกว้างกว่าที่คาด

ผู้ดูแลที่ไม่แน่ใจสามารถถ่ายภาพด้านข้างด้วยโทรศัพท์ในท่านอนจริง แล้วดูภาพนั้นทีหลัง การมองด้วยตาตอนยืนข้างเตียงมักทำให้เห็นมุมคลาดเคลื่อนเพราะสายตาอยู่สูงกว่า ภาพถ่ายระดับเตียงตัดปัญหานี้ได้ตรงที่สุด

หมอนใยนิ่มสองสามใบซ้อนกันให้ความสูงรวมที่ดูพอดีตอนวางครั้งแรก แต่ใบบนสุดไถลได้ง่าย พอผู้สูงอายุขยับตัวกลางคืนศีรษะจะตกลงช่องระหว่างใบ คอจึงพับเป็นมุมแคบกว่าที่ตั้งใจ ผลคือท่านอนก้มคอยาวหลายชั่วโมงติดต่อกัน

ท่าคางจมเข้าหาอกมีผลต่อการกลืนด้วย คนที่กลืนน้ำลายช้า มีกรดไหลย้อน หรือเคยสำลักบ่อยจะไอตอนกลางคืนมากขึ้น หากเป็นผู้ป่วยที่เพิ่งผ่านโรคหลอดเลือดสมอง การนอนศีรษะก้มต่ำเพิ่มโอกาสที่น้ำลายจะไหลลงหลอดลมโดยไม่รู้ตัว ผู้ดูแลที่เห็นผู้สูงอายุไอสำลักเวลาหลับควรให้ทีมรักษาประเมินการกลืนก่อนค่อยแต่งท่านอน

การไถลของหมอนยังเป็นเรื่องความปลอดภัยทั่วไป ผู้สูงอายุที่ลุกเข้าห้องน้ำกลางคืนอาจเหยียบหมอนที่หล่นลงพื้นหรือดึงผ้าห่มพันขาจนสะดุด การลดจำนวนชิ้นบนเตียงเหลือชุดที่นิ่งและแน่นจึงปลอดภัยกว่า และจัดการได้ง่ายกว่าสำหรับคนที่มือเริ่มสั่น

มีผู้สูงอายุบางคนบอกว่าชอบนอนหมอนสูงสามใบ เมื่อถามละเอียดจึงพบว่านอนราบแล้วรู้สึกเหนื่อย ต้องลุกนั่งกลางดึกเพราะหายใจไม่อิ่ม อาการแบบนี้เรียกว่านอนราบไม่ได้ อาจสัมพันธ์กับหัวใจ ปอด หรือภาวะอื่นที่ต้องตรวจ การเพิ่มความสูงหมอนทำให้สบายขึ้นชั่วคราว และบดบังสัญญาณที่แพทย์ควรเห็น

สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือจดบันทึกไว้ เช่น ช่วงนี้ต้องหนุนหมอนกี่ใบ เทียบกับสามเดือนก่อน ลุกนั่งกลางคืนกี่ครั้ง ไอมากตอนนอนหรือไม่ แล้วนำไปคุยกับแพทย์ตามนัด ถ้ามีเหนื่อยหอบรุนแรงจนพูดเป็นประโยคไม่ได้ ริมฝีปากเขียว หรือเจ็บแน่นหน้าอก เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องหมอน ให้โทร 1669 ทันที

หมอนที่ปรับความสูงได้โดยเพิ่มหรือถอดแผ่นรองด้านในเหมาะกับคนที่ความโค้งหลังเปลี่ยนไปตามเวลา เพราะซื้อใบเดียวแล้วค่อย ๆ ปรับได้ หมอนทรงมีร่องโค้งรับต้นคอช่วยบางคน แต่ร่องที่ลึกเกินไปจะกดท้ายทอยหรือดันศีรษะไปข้างหน้า ควรลองนอนอย่างน้อยหนึ่งคืนก่อนตัดสินใจเลิกใช้ใบเก่า

ความแน่นของวัสดุก็สำคัญไม่น้อยกว่าความสูง ผู้สูงอายุที่มีปัญหาข้อไหล่หรือกล้ามเนื้อคอควรได้หมอนที่หนุนแล้วค่อย ๆ ยุบแล้วนิ่งตามรูปศีรษะ ไม่ใช่นุ่มจนจมหรือแข็งจนไม่ยุบ ที่นอนที่นุ่มมากก็เปลี่ยนการคำนวณ เพราะลำตัวจมลงทำให้ช่องว่างใต้ศีรษะแคบกว่าที่วัดไว้ตอนนอนบนพื้นแข็ง

ระวังหมอนความร้อนหรือหมอนนวดที่มีแผ่นให้ความอุ่นใต้ศีรษะ ผิวผู้สูงอายุบางและรับความรู้สึกช้า การนอนทับแผ่นความร้อนนานเกินไปอาจทำให้ผิวแดงหรือพองโดยไม่รู้ตัว