เครื่องวัดที่ปลายนิ้วส่องแสงผ่านนิ้วเพื่อประเมินสัดส่วนของฮีโมโกลบินที่จับออกซิเจน แล้วแสดงเป็นเปอร์เซ็นต์ ตัวเลขนี้บอกว่าเลือดที่ผ่านนิ้วขณะนั้นมีออกซิเจนจับอยู่มากน้อยแค่ไหน แต่ไม่ได้บอกว่าปอดทำงานดีหรือไม่โดยตรง ไม่บอกว่าหัวใจสูบฉีดพอหรือไม่ และไม่ได้บอกการหายใจเหนื่อยเอง

คนที่ปอดทำงานหนักเพื่อรักษาตัวเลขไว้ อาจมีค่าดูปกติแต่หอบจนเดินไม่ไหว ซึ่งเป็นสัญญาณของภาวะที่กำลังชดเชยอยู่ ก่อนที่ค่าออกซิเจนจะตกลงมา ผู้สูงอายุจึงต้องดูอัตราการหายใจ ท่าทางนั่ง การใช้กล้ามเนื้อคอและช่องซี่โครงช่วยหายใจ และความสามารถในการพูดเป็นประโยคยาวควบคู่ตัวเลข

ในทางตรงกันข้าม ผู้ที่เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังที่แพทย์รู้จักดี อาจมีค่าตามปกติของตนเองต่ำกว่าเก้าสิบห้าและแพทย์ตั้งเป้าช่วงต่ำกว่านั้นโดยตั้งใจเพื่อไม่ให้การให้ออกซิเจนมากเกินไปกดการหายใจ ครอบครัวควรถามแพทย์ว่าช่วงของคนนี้คือเท่าไรและจดไว้ในบัตรฉุกเฉิน

ผู้สูงอายุมักแสดงอาการไม่ตรงแบบ ปอดอักเสบหรือหัวใจล้มเหลวอาจไม่มีไข้สูงหรือไอมากให้เห็น แต่แสดงออกเป็นสับสนเฉียบพลัน ซึมลง ไม่กินข้าว หกล้ม หรือหยุดทำกิจวัตรประจำวันที่เคยทำได้ ภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) ที่เริ่มภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงวันเป็นเหตุให้พาไปโรงพยาบาลเสมอ ไม่ใช่เรื่องขี้หลงขี้ลืมตามวัย

สัญญาณที่ควรโทร 1669 ได้แก่ หายใจเร็วและตื้นขณะนั่งพัก หอบจนพูดได้เป็นคำ ๆ ปากหรือปลายนิ้วเขียวคล้ำ เหงื่อแตกเย็นร่วมกับเจ็บแน่นหน้าอก ซึมจนปลุกยาก หรือสำลักแล้วหายใจเสียงผิดปกติ ถ้ามีหนึ่งในนี้ ให้เรียกรถพยาบาลก่อนแล้วค่อยจดค่าที่เครื่องอ่านบอกเจ้าหน้าที่

อาการที่ควรติดต่อสถานพยาบาลภายในวันเดียวกัน เช่น ไอมากขึ้นหรือเสมหะเปลี่ยนสี เหนื่อยง่ายขึ้นกว่าเมื่อวาน ขาบวมเพิ่ม หรือนอนราบไม่ได้ต้องนอนหนุนหมอนสูงขึ้น ถึงตัวเลขจะยังเป็นเก้าสิบกว่า การเปลี่ยนจากฐานเดิมของคนนั้นสำคัญกว่าเกณฑ์กลาง

เครื่องวัดปลายนิ้วเพี้ยนได้ง่ายกว่าที่คิดเมื่อผู้สูงอายุมือเย็นเพราะเลือดไหลเวียนปลายนิ้วน้อย นิ้วที่ขยับหรือสั่น เล็บที่ทาเล็บสีเข้มหรือติดเล็บปลอม ผิวหนาแข็ง และแสงแดดจ้า แนวทางที่ใช้ได้คือวางมือบนหน้าอกหรือตักขณะนั่งพักอย่างน้อยห้านาที อุ่นมือถ้าเย็น ถอดน้ำยาทาเล็บหรือใช้นิ้วอื่นที่ไม่ทาสี แล้วรอให้ตัวเลขนิ่งก่อนอ่าน

ผู้ผลิตและหน่วยงานด้านเครื่องมือแพทย์บางแห่งเคยเตือนว่าเครื่องวัดปลายนิ้วอาจอ่านค่าสูงกว่าความเป็นจริงในผู้ที่ผิวคล้ำ ซึ่งแปลว่าตัวเลขที่ดูพอใช้ควรถูกประเมินร่วมกับอาการเสมอ ไม่ใช่ใช้ปลอบใจ ถ้าอาการแย่ลงชัดเจนแต่เครื่องบอกว่าปกติ ให้เชื่อสภาพร่างกายก่อนเครื่อง

ตัวเลขที่ลดลงหลายครั้งติดต่อกันขณะนิ้วนิ่งและมือไม่เย็น ถือว่าเชื่อถือได้ ตัวเลขที่ตกชั่ววินาทีแล้วกลับมาขณะผู้สูงอายุขยับ ไอ หรือหลับตื่น ไม่ควรตื่นตระหนก แต่ควรจดและเฝ้าดู

วิธีที่ใช้ได้จริงที่บ้านคือจดค่าในเวลาเดิม ท่านั่งเดิม ก่อนและหลังเดินในห้องหรือลุกยืนสองสามนาที พร้อมอัตราการหายใจที่นับเองหนึ่งนาที สังเกตว่าหลังออกแรงค่าตกลงมากกว่าปกติหรือกลับขึ้นช้าลงหรือไม่ ผู้สูงอายุที่เดินเพียงไม่กี่ก้าวแล้วค่าตกพร้อมหอบ ต้องให้แพทย์ประเมินแม้ตอนพักค่ายังดี

การจดแนวโน้มช่วยแพทย์ได้มาก ควรจดวัน เวลา ค่า อัตราการหายใจ อาการร่วม ยาที่เพิ่งเปลี่ยน และสิ่งที่ทำก่อนวัด ผู้ที่ใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) ควรบอกแพทย์ด้วยว่ามียาตัวใดเพิ่งเริ่มหรือเพิ่งปรับ เพราะบางยาทำให้ง่วงและหายใจตื้นขึ้นในผู้สูงอายุ