เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วส่องแสงผ่านนิ้วแล้ววัดการดูดกลืนแสงของเลือด จังหวะที่เลือดถูกสูบมาที่ปลายนิ้วทำให้สัญญาณขึ้นลงเป็นคลื่น เครื่องนับคลื่นเหล่านั้นเป็นจำนวนครั้งต่อนาทีและแสดงเป็น PR นั่นหมายความว่าเครื่องนับ “การเต้นที่ส่งมาถึงปลายนิ้ว” ซึ่งอาจน้อยกว่าที่หัวใจเต้นจริงถ้าบางจังหวะแรงน้อยเกินไป

ตัวเลข PR มักแกว่งในช่วงสองสามวินาทีแรกหลังคีบนิ้ว ให้รอจนค่านิ่งสักครู่ก่อนจด และจดตอนที่นั่งพักแล้วอย่างน้อยห้านาที ไม่ใช่ตอนเพิ่งลุกจากเตียงหรือเดินมาจากห้องน้ำ

ช่วงทั่วไปที่ใช้กันกับผู้ใหญ่ที่พักอยู่คือประมาณ 60 ถึง 100 ครั้งต่อนาที แต่คนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอบางคนอาจต่ำกว่านี้ตามปกติ และคนที่ใช้ยาบางกลุ่มก็ช้าลงโดยตั้งใจ ดังนั้นการจดค่าตอนที่ท่านสบายดีหลายวันเพื่อหาค่าพื้นฐานของท่านเอง มีประโยชน์กว่าจำตัวเลขเดียว

ผู้สูงอายุอาจเร็วขึ้นเมื่อมีไข้ ขาดน้ำ เจ็บปวด กังวล หรือจากกาแฟและโรคบางอย่างเช่นต่อมไทรอยด์ทำงานมาก หรือโลหิตจาง ส่วนช้าลงอาจเกิดจากยาหรือปัญหาระบบไฟฟ้าหัวใจ ซึ่งบอกสาเหตุจากตัวเลขเดียวไม่ได้

ยาบางกลุ่มที่ใช้ควบคุมความดันหรือจังหวะหัวใจ เช่นกลุ่มเบต้าบล็อกเกอร์ ทำให้ชีพจรช้าลงตามที่แพทย์ต้องการ ผู้สูงอายุที่ใช้ยากลุ่มนี้อาจมีชีพจรต่ำกว่าคนทั่วไปแต่ปกติสำหรับท่าน ครอบครัวไม่ควรหยุดหรือลดยาเองเพราะเห็นชีพจรต่ำ ให้จดค่าและอาการแล้วถามแพทย์หรือเภสัชกร

ถ้าชีพจรช้าลงกว่าที่เคยเป็นร่วมกับเหนื่อยง่าย หน้ามืด หรือล้มบ่อย ควรนัดพบแพทย์เร็ว เพราะอาจเกี่ยวกับยาหลายตัวที่ใช้ร่วมกัน ผู้ที่ใช้ยาหลายชนิดควรให้เภสัชกรทบทวนรายการยาทั้งหมด

หัวใจเต้นพริ้วหรือเต้นห่างเป็นช่วง ๆ เช่นในภาวะหัวใจห้องบนเต้นระริก ทำให้เครื่องปลายนิ้วนับคลาด ตัวเลขอาจกระโดดจาก 60 ไป 110 ภายในไม่กี่วินาที หรือเครื่องไม่แสดงค่า ผลนั้นเตือนว่าอาจมีบางอย่างผิดปกติ แต่เครื่องนี้ไม่ได้ออกแบบมาตรวจจับจังหวะผิดปกติ

วิธีที่ทำได้ที่บ้านคือจับชีพจรที่ข้อมือ นับแต่ละครั้งเป็นเวลาหนึ่งนาทีเต็ม และสังเกตว่าจังหวะสม่ำเสมอเหมือนกลองหรือสะดุดเป็นช่วง ถ้าสะดุดซ้ำหรือค่าต่างจากเครื่องมาก ให้แจ้งแพทย์ แพทย์จะใช้คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) ตรวจ ซึ่งแม่นกว่าเครื่องปลายนิ้วมาก

นิ้วเย็นจัด เล็บทาสี เล็บปลอม มือสั่น หรือเครื่องหลวมเกินไป ทำให้สัญญาณอ่อนและตัวเลข PR ผิดได้พอ ๆ กับค่าออกซิเจน ผู้สูงอายุที่เลือดไปเลี้ยงปลายนิ้วน้อยจากโรคเรื้อรังก็เจอปัญหานี้บ่อยกว่า ให้อุ่นมือ วางมือไว้ระดับหัวใจ และลองนิ้วอื่น

เครื่องราคาถูกบางรุ่นไม่มีแถบแสดงความแรงของสัญญาณ ซึ่งช่วยบอกว่าค่านั้นเชื่อได้ไหม ถ้าเครื่องของท่านมีแถบหรือกราฟคลื่น ให้ดูด้วยว่าคลื่นสม่ำเสมอก่อนจดค่า

ผู้สูงอายุที่วัดชีพจรได้สม่ำเสมอมักผูกการวัดไว้กับกิจวัตรประจำวันที่ทำอยู่แล้ว เช่นนั่งจิบน้ำหลังตื่นนอน หรือก่อนกินยาเช้า เวลาเดิมทำให้เงื่อนไขใกล้เคียงกัน ตัวเลขที่เปลี่ยนจึงมีความหมายมากกว่าตัวเลขที่วัดมั่ว ๆ ตามอารมณ์ ถ้าท่านลืมบ่อย ให้ตั้งเตือนในโทรศัพท์หรือแปะกระดาษไว้ข้างเครื่อง

ตัวเลขควรอ่านคู่กับสิ่งที่ท่านรู้สึก ชีพจรเร็วขึ้นเล็กน้อยแต่ท่านรู้สึกปกติและเพิ่งเดินมาจากห้องครัว ต่างจากชีพจรเร็วค้างตอนนอนพักที่ท่านบอกว่าเหนื่อยและใจสั่น ผู้ดูแลจึงควรถามสั้น ๆ ทุกครั้งที่ท่านวัดว่า ตอนนี้รู้สึกอย่างไร เวียนหัวไหม เหนื่อยไหม แล้วจดคำตอบข้างตัวเลข

ในผู้สูงอายุ ความเปลี่ยนแปลงของชีพจรบางครั้งมาพร้อมภาวะสับสนเฉียบพลัน เช่นพูดไม่ปะติดปะต่อ ง่วงซึมผิดปกติ หรือจำคนในบ้านไม่ได้ในชั่วโมงเดียว ถ้าเห็นอาการนี้ร่วมกับชีพจรเปลี่ยน อย่ามองเป็นแค่ความแก่ ให้พาไปพบแพทย์ในวันเดียวกัน และโทร 1669 ถ้าท่านตอบสนองช้าลงมาก

ผู้ดูแลที่อยู่ห่างกันอาจให้ท่านถ่ายภาพหน้าจอเครื่องส่งทางไลน์ แต่ควรมีคนโทรถามอาการจริงด้วยเสมอ เพราะภาพตัวเลขอย่างเดียวไม่บอกว่าท่านนั่งหรือยืน เพิ่งขึ้นบันไดมาหรือไม่ และรู้สึกอย่างไรอยู่ตอนนั้น