วิธีที่เครื่องชั่งตามบ้านใช้เรียกว่า bioelectrical impedance หรือการวัดความต้านทานไฟฟ้าของร่างกาย กระแสไฟอ่อนที่รู้สึกไม่ได้ผ่านขึ้นจากแผ่นโลหะใต้ฝ่าเท้า แล้วเครื่องดูว่ากระแสผ่านได้ง่ายแค่ไหน เนื้อเยื่อที่มีน้ำมากอย่างกล้ามเนื้อให้กระแสผ่านง่าย ไขมันผ่านยากกว่า จากนั้นสูตรในเครื่องจะแปลงเป็นเปอร์เซ็นต์ไขมันหรือกิโลกรัมของกล้ามเนื้อ โดยใส่อายุ เพศ และส่วนสูงที่ผู้ใช้ตั้งไว้เข้าไปด้วย

จุดอ่อนอยู่ที่คำว่า สูตร เพราะสูตรถูกสร้างจากกลุ่มตัวอย่างที่ผู้ผลิตเลือกมา ไม่ได้รับรองว่าใช้ได้กับผู้สูงอายุไทยตัวบางที่น้ำในร่างกายต่างจากคนทั่วไป เครื่องที่มีแผ่นโลหะแค่ใต้ฝ่าเท้าจะส่งกระแสผ่านช่วงขาเป็นหลัก ส่วนแขนและลำตัวถูกประมาณเอา ถ้ากล้ามเนื้อขาของคนนั้นลีบจากการนอนติดเตียงนาน ตัวเลขรวมก็บอกได้ไม่ครบ

ภาวะที่แพทย์เรียกว่า sarcopenia หรือมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัย ไม่ได้วินิจฉัยจากมวลอย่างเดียว แนวทางที่ใช้กันในเอเชียมักดูแรงบีบมือและความเร็วในการเดินก่อน แล้วจึงใช้การวัดมวลกล้ามเนื้อด้วยเครื่องที่คลินิกหรือโรงพยาบาลมายืนยัน เครื่องชั่งตามบ้านจึงเป็นของเสริมได้ แต่ไม่ใช่ด่านหลัก

เครื่องแปลความต้านทานเป็นกล้ามเนื้อโดยสมมติว่าสัดส่วนน้ำในร่างกายคงที่ แต่คนสูงอายุไม่ได้เป็นอย่างนั้น ความรู้สึกกระหายน้ำลดลงตามวัย หลายคนจึงดื่มน้อยโดยไม่รู้ตัว ตื่นเช้ามาร่างกายขาดน้ำเล็กน้อย เครื่องก็อ่านว่ากล้ามเนื้อน้อยลง พอดื่มน้ำหรือกินข้าวมื้อใหญ่ ตัวเลขกระโดดขึ้นทั้งที่กล้ามเนื้อไม่ได้งอกใหม่ในครึ่งชั่วโมง

ขาบวมเป็นอีกตัวปัญหา ผู้ที่หัวใจ ไต หรือตับมีปัญหาอาจมีน้ำคั่งในเนื้อเยื่อ พอกดที่หน้าแข้งแล้วเป็นรอยบุ๋มค้างอยู่ ตัวเลขกล้ามเนื้อจากเครื่องชั่งจะสูงเกินจริง เพราะน้ำส่วนเกินนำไฟฟ้าดี คนที่คิดว่ากล้ามเนื้อดีเพราะตัวเลขสวยอาจกำลังมองข้ามอาการบวมที่ควรไปตรวจ ถ้าขาสองข้างบวมขึ้นหรือรองเท้าคับกว่าเดิม ให้คุยกับแพทย์ก่อนจะสนใจตัวเลขไขมันหรือกล้ามเนื้อ

ฝ่าเท้าที่แห้งแตก ส้นเท้าด้านหนา หรือถุงเท้าชื้นก็ทำให้การสัมผัสแผ่นโลหะเปลี่ยนไป ครอบครัวที่ชั่งให้พ่อแม่แล้วได้ค่าต่างกันมากระหว่างเช้ากับเย็นมักไม่ได้เกิดจากเครื่องเสีย แต่จากเงื่อนไขของวันนั้น

คู่มือของเครื่องชั่งประเภทนี้จากหลายผู้ผลิตมักมีข้อความเตือนว่าไม่เหมาะกับผู้ที่ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ เครื่องช่วยการเต้นของหัวใจชนิดฝัง หรืออุปกรณ์ทางการแพทย์ไฟฟ้าอื่นที่อยู่ในร่างกาย เหตุผลคือกระแสจากเครื่องชั่งอาจรบกวนการทำงานของอุปกรณ์ได้ในทางทฤษฎี ผู้ผลิตจึงเลือกห้ามไว้ก่อน ทางที่ปลอดภัยคืออ่านคู่มือภาษาไทยหน้าคำเตือน แล้วถามแพทย์ที่ดูแลเรื่องหัวใจ อย่าตัดสินใจเองเพราะเห็นคนอื่นใช้

นอกจากนี้ ผู้ที่เป็นโรคบวมน้ำรุนแรง ผู้ที่อยู่ในช่วงฟอกไต หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่ยังมีแผลบริเวณฝ่าเท้า ก็ควรถามแพทย์หรือพยาบาลก่อน อย่าเดาเอา

อีกข้อที่คนมักลืมคือความปลอดภัยของการยืน ผู้สูงอายุที่ทรงตัวไม่ดีต้องก้าวขึ้นแท่นเล็ก ๆ ยืนนิ่งหลายวินาทีระหว่างที่เครื่องคำนวณ และบางรุ่นให้เปลือยเท้า พื้นห้องน้ำที่เปียกบวกกับเท้าเปล่าคือสูตรของการลื่นล้ม ถ้าลูกหลานไม่แน่ใจ ให้วางเครื่องไว้ข้างผนังที่เกาะได้ หรือเลือกชั่งตอนมีคนยืนข้าง ๆ

แรงบีบมือเป็นตัวชี้วัดที่แพทย์ใช้จริง ที่โรงพยาบาลจะใช้เครื่องวัดแรงบีบมือโดยเฉพาะ ส่วนที่บ้านดูแบบหยาบ ๆ ได้จากการเปิดฝาขวดน้ำพลาสติก ยกกาน้ำที่เติมน้ำเต็ม หรือหิ้วถุงของจากตลาดโดยไม่ต้องพักกลางทาง ถ้าเมื่อก่อนทำได้แต่ตอนนี้ต้องหาคนช่วย นั่นคือข้อมูลที่ควรจดไว้ไปคุยกับแพทย์

การลุกจากเก้าอี้เป็นการทดสอบที่ CDC ใช้ในชุดเครื่องมือป้องกันการหกล้ม STEADI ให้นั่งบนเก้าอี้ที่มั่นคง กอดอกไว้ แล้วลุกยืนสลับนั่งให้ได้มากครั้งที่สุดในเวลาที่กำหนด คนที่ต้องใช้มือดันเข่าหรือที่พักแขนทุกครั้งกำลังบอกว่ากล้ามเนื้อขาเริ่มไม่พอ เกณฑ์ตัวเลขขึ้นกับอายุและเพศ ให้ผู้เชี่ยวชาญเป็นคนแปลผล

ความเร็วในการเดินและการทดสอบ Timed Up and Go คือให้ลุกจากเก้าอี้ เดินไปข้างหน้าสามเมตร หันกลับ แล้วมานั่งใหม่ ก็เป็นสิ่งที่นักกายภาพบำบัดทำเป็นประจำ ลูกหลานจับเวลาเองได้เพื่อเก็บแนวโน้ม แต่ไม่ควรตัดสินว่าผ่านหรือไม่ผ่านเอง

แบบสอบถามสั้น ๆ ชื่อ SARC-F ถามห้าเรื่อง คือแรงยกของ การเดิน การลุกจากเก้าอี้ การขึ้นบันได และการล้มในช่วงที่ผ่านมา ใช้เป็นตัวคัดกรองเบื้องต้นในคลินิกผู้สูงอายุ ครอบครัวอาจถามเรื่องเดียวกันเป็นภาษาพูดได้ตอนนั่งกินข้าวกัน

ข้อดีของเครื่องชั่งคือชั่งง่ายและชั่งซ้ำได้ ถ้าตั้งใจใช้ ให้กำหนดกติกาเดียวกันทุกครั้ง เช่น ชั่งหลังตื่นนอนและเข้าห้องน้ำแล้ว ก่อนกินข้าวและดื่มน้ำ ใส่เสื้อผ้าบาง ๆ เท้าสะอาดและแห้ง วางเครื่องบนพื้นแข็งเรียบที่เดิม ดูค่าเฉลี่ยของหลายสัปดาห์มากกว่าตัวเลขวันเดียว และจดน้ำหนักตัวรวมกับตัวเลขกล้ามเนื้อไว้ในสมุดเล่มเดียว

ที่ควรจับตามากกว่าคือน้ำหนักตัวรวม ถ้าน้ำหนักลดลงโดยไม่ได้ตั้งใจลดในช่วงหลายเดือน เป็นสัญญาณที่แพทย์ให้ความสำคัญ เพราะผู้สูงอายุที่น้ำหนักลดมักสูญเสียกล้ามเนื้อไปด้วย เกี่ยวพันกับเรื่องกิน ฟัน การกลืน ซึมเศร้า หรือโรคที่ยังไม่ได้ตรวจ เครื่องชั่งธรรมดาที่แสดงตัวเลขใหญ่ชัดก็เห็นสัญญาณนี้ได้เท่ากัน