คนไทยอยู่ในประเทศที่แดดแรง จึงมักเข้าใจว่าไม่น่าขาดวิตามินดี แต่ผู้สูงอายุจำนวนมากไม่ได้ออกแดดเลย อยู่ในบ้านหรือห้องแอร์ทั้งวัน ใส่เสื้อแขนยาว กางร่ม หรือใช้ครีมกันแดด นอกจากนี้ผิวที่แก่ลงสร้างวิตามินดีจากแดดได้น้อยกว่าผิวคนหนุ่มสาว การขาดจึงเกิดได้จริง แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนขาด

วิธีเดียวที่รู้ว่าขาดหรือไม่คือตรวจเลือดระดับวิตามินดีรูปแบบที่ร่างกายเก็บสะสม (มักเรียกในใบแล็บว่า 25-hydroxyvitamin D) แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินว่าใครควรตรวจ เพราะการตรวจไม่ได้จำเป็นกับทุกคน และผลแต่ละห้องแล็บใช้หน่วยและช่วงอ้างอิงต่างกัน ผู้สูงอายุที่มีประวัติกระดูกหัก กระดูกพรุน โรคไตเรื้อรัง โรคตับ ปัญหาการดูดซึมอาหาร หรือกินยาบางกลุ่มเป็นประจำ มักเป็นกลุ่มที่แพทย์พิจารณาเป็นพิเศษ

ถ้าพ่อแม่ไปตรวจสุขภาพประจำปีอยู่แล้ว ให้ถามแพทย์ตรง ๆ ว่ารายการของท่านรวมวิตามินดีหรือไม่ ไม่ต้องสั่งตรวจเองจากเว็บไซต์ แล้วนำผลไปปรึกษา เพราะผลตัวเลขเดียวไม่มีความหมายถ้าไม่ดูคู่กับแคลเซียม การทำงานของไต และยาที่กิน

ฉลากวิตามินดีมักใช้สองหน่วย คือ IU (หน่วยสากล) และไมโครกรัม (mcg หรือ µg) ทั้งสองบอกปริมาณเหมือนกัน เพียงวัดคนละแบบ ผลิตภัณฑ์บางตัวเขียนหน่วยเดียว บางตัวเขียนทั้งคู่ ถ้าอ่านผิดหน่วยจะคิดว่าได้น้อยกว่าหรือมากกว่าจริงหลายเท่า สูตรเทียบอย่างเป็นทางการมีอยู่ในเอกสารกำกับของหน่วยงานด้านโภชนาการ และเภสัชกรช่วยแปลงให้ได้ในไม่กี่วินาที

สิ่งที่ควรดูต่อจากหน่วยคือ ปริมาณต่อหนึ่งหน่วยบริโภค ไม่ใช่ต่อเม็ดเสมอไป ฉลากบางยี่ห้อกำหนดหนึ่งหน่วยบริโภคเป็นสองเม็ดหรือหนึ่งช้อนตวง ถ้าพ่อแม่กินตามที่เข้าใจเอง ตัวเลขที่ได้จริงอาจต่างจากที่เห็นตัวใหญ่หน้าขวด และต้องดูด้วยว่าผลิตภัณฑ์เป็นวิตามินดีเดี่ยว หรือรวมกับแคลเซียม วิตามินรวม หรือน้ำมันตับปลา เพราะวิตามินดีที่ซ้อนกันจากหลายขวดรวมเป็นยอดเดียวกันในร่างกาย

ฉลากที่ดีควรระบุชื่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ที่อยู่ เลขสารบบอาหารของ อย. วันผลิตและวันหมดอายุ และคำเตือน การตรวจเลขสารบบอาหารทำได้ในระบบออนไลน์ของ อย. ซึ่งมีบทความของเว็บนี้อธิบายขั้นตอนไว้แล้ว ถ้าฉลากเป็นภาษาต่างประเทศล้วน ไม่มีฉลากไทย หรือเลขตรวจไม่พบ ไม่ควรซื้อ

การได้รับวิตามินดีเกินในระยะยาวทำให้แคลเซียมในเลือดสูงผิดปกติ อาการที่รายงานในแนวทางทางการแพทย์ทั่วไปได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ท้องผูก กระหายน้ำและปัสสาวะบ่อย อ่อนเพลีย และในผู้สูงอายุอาจแสดงเป็นอาการสับสนหรือซึมลง ซึ่งครอบครัวมักเข้าใจผิดว่าเป็นอาการ "แก่" หรือสมองเสื่อมเริ่มต้น

ผู้สูงอายุไวต่อปัญหานี้ด้วยหลายเหตุ ไตทำงานช้าลงจึงขับแคลเซียมได้น้อยลง ดื่มน้ำน้อย ใช้ยาหลายชนิดที่ส่งผลต่อแคลเซียมหรือไต เช่น ยาขับปัสสาวะบางกลุ่ม และมักกินแคลเซียมเสริมอยู่แล้ว ผลที่ตามมาไม่ได้เกิดทันที อาจเกิดหลังกินต่อเนื่องหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงเชื่อมกับเม็ดที่เพิ่งเริ่มกินได้ยาก

อีกด้านหนึ่งคือการกินน้อยเกินไปก็ไม่ได้ช่วยกระดูกเสมอ ผู้สูงอายุที่ขาดจริงควรได้รับการดูแลโดยแพทย์ที่ติดตามผลได้ การซื้อเองแล้วกินตามอารมณ์จึงสูญเสียทั้งสองทาง คือกินเกินในคนที่ไม่ขาด และกินไม่พอในคนที่ขาด

ผู้สูงอายุไทยจำนวนมากกินยาหลายชนิดพร้อมกัน ซึ่งเรียกในทางการแพทย์ว่าภาวะใช้ยาหลายชนิด วิตามินดีและแคลเซียมอาจมีผลร่วมกับยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาหัวใจบางตัว ยาลดไขมันบางชนิด หรือยาชักบางกลุ่ม ถ้าพ่อแม่มีโรคไต นิ่วในไต โรคพาราไทรอยด์ ซาร์คอยโดซิส หรือเคยมีแคลเซียมในเลือดสูง ยิ่งต้องปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง

เภสัชกรที่ร้านยาหรือโรงพยาบาลเป็นด่านที่ลูกหลานเข้าถึงง่ายที่สุด ให้นำรายการยาทั้งหมดไปด้วย รวมยาหม้อ สมุนไพร และอาหารเสริมที่ซื้อจากตลาดออนไลน์ แล้วถามว่าวิตามินดีตัวนี้เข้ากับรายการนี้หรือไม่ เรื่องนี้ต่อยอดจากบทความเรื่องสมุนไพรกับยาที่เว็บนี้เขียนไว้ ซึ่งอธิบายว่าของธรรมชาติก็ทำปฏิกิริยากับยาได้

การซื้อออนไลน์มีข้อดีคือสะดวก แต่เสียข้อมูลที่เภสัชกรหน้าร้านจะถามให้ ได้แก่ ใครกิน กินอะไรอยู่ มีโรคอะไร ก่อนกดซื้อให้เตรียมรูปถ่ายฉลากด้านหลังขวดของที่พ่อแม่กินอยู่ทุกชนิด รายการยาจากแพทย์ ผลตรวจเลือดล่าสุดถ้ามี และคำถามที่จะถาม เมื่อได้คำตอบแล้วค่อยเลือกสินค้าที่ฉลากตรงตามที่แพทย์หรือเภสัชกรบอก

หลักตัดสินแบบง่ายคือ ถ้ายังไม่มีคนในวงการแพทย์ยืนยันว่าท่านควรเสริม ก็ยังไม่ต้องซื้อ ถ้าซื้อไปแล้วแต่ยังไม่ได้เปิด ให้เก็บไว้ในที่แห้งไม่โดนแสงและรอจนได้คำตอบ ไม่ต้องรีบกินให้หมดเพราะกลัวเสียของ