เครื่องปลายนิ้วส่องแสงผ่านนิ้วแล้วประเมินว่าเม็ดเลือดแดงจับออกซิเจนอยู่กี่เปอร์เซ็นต์ นั่นคือตัวเลข SpO2 ส่วนอีกตัวเลขบนจอคือชีพจร สองตัวนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ชีพจรเร็วอาจมาจากไข้ ความเจ็บ หรือความตื่นกลัว โดยที่ค่าออกซิเจนยังปกติก็ได้

สิ่งที่เครื่องบอกไม่ได้คือผู้ป่วยต้องออกแรงหายใจมากแค่ไหน ผู้ป่วยบางคนตัวเลขดูดีเพราะหายใจเร็วและแรงชดเชยอยู่ พอเหนื่อยล้าตัวเลขจึงตกทีเดียว ผู้ดูแลจึงควรนับการหายใจเองด้วย นับตอนผู้ป่วยนอนพักสงบ ดูท้องหรืออกขยับขึ้นลงหนึ่งครั้งเป็นหนึ่งรอบ นับให้ครบหนึ่งนาที แล้วจดไว้คู่กับตัวเลขจากเครื่อง

อีกเรื่องที่ทำให้แพทย์ไม่อยากให้ปรับเอง คือผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังบางราย ถ้าได้ออกซิเจนมากเกินไปอาจมีคาร์บอนไดออกไซด์คั่ง ซึ่งแสดงออกเป็นความง่วงซึมมากกว่าหอบ เครื่องวัดปลายนิ้วมองไม่เห็นเรื่องนี้เลย เพราะฉะนั้นตัวเลขสวยจึงไม่ได้แปลว่าปรับเพิ่มได้เรื่อย ๆ

คนที่นอนนิ่งทั้งวันมักปลายมือปลายเท้าเย็น เลือดไหลเวียนที่ปลายนิ้วน้อย แสงที่ส่องผ่านจึงจับสัญญาณชีพจรไม่ชัด จอจะแกว่ง ตัวเลขกระโดดไปมา หรือขึ้นขีดว่าอ่านไม่ได้ ห้องแอร์เย็น ความดันต่ำ หรือผู้ป่วยที่ซีดมากก็ทำให้เป็นแบบเดียวกัน

วิธีแก้ที่ทำได้ที่บ้านคือห่มผ้าให้แขนข้างที่จะวัด ถูฝ่ามือเบา ๆ หรือแช่มือในน้ำอุ่นที่ผู้ดูแลลองแตะด้วยข้อมือตัวเองก่อน อย่าเชื่อการทดสอบด้วยมือผู้ป่วย เพราะผู้ป่วยติดเตียงจำนวนมากรับรู้ความร้อนได้ช้าลง รอสักครู่ให้ปลายนิ้วแดงขึ้นแล้วค่อยวัด ถ้ามือบวม นิ้วงอแข็ง หรือใส่ที่วัดความดันอยู่ที่แขนข้างนั้น ให้เปลี่ยนข้าง

เล็บก็เป็นตัวกวนที่คนมองข้าม เล็บที่ทาสี เล็บเจล เล็บปลอม หรือเล็บหนาเหลืองจากเชื้อรา ล้วนบังแสง ให้ลองเปลี่ยนไปนิ้วอื่น หรือหมุนเครื่องให้แสงผ่านด้านข้างของปลายนิ้ว นอกจากนี้เครื่องบางรุ่นอาจอ่านค่าสูงกว่าความจริงในคนผิวคล้ำ และเครื่องราคาถูกหลายรุ่นไม่ผ่านการตรวจเทียบ ผู้ดูแลที่ยังสงสัยเครื่อง ลองวัดนิ้วของตัวเองที่สุขภาพดีเทียบดู ถ้าเครื่องให้ค่าแปลกมากทั้งที่ตัวเองสบายดี ก็ควรเปลี่ยนเครื่อง

ผู้ป่วยติดเตียงต้องพลิกตัวทุกสองชั่วโมงหรือตามแผนที่พยาบาลให้ไว้เพื่อป้องกันแผลกดทับ การเปลี่ยนท่าเปลี่ยนวิธีที่ปอดได้อากาศ ท่านอนราบมักทำให้หายใจเหนื่อยกว่าท่าหัวสูง ตัวเลขหลังพลิกตัว หลังเช็ดตัว หลังดูดเสมหะ หรือหลังป้อนอาหารจึงมักต่ำลงชั่วคราว ถ้าวัดตอนนั้นแล้วตกใจกับตัวเลขเดียว มักจะเป็นการตกใจโดยไม่จำเป็น แต่ถ้ารอแล้วค่ายังไม่กลับ นั่นคือข้อมูลที่ควรรายงาน

จุดที่พบบ่อยกว่าที่คิดคือสายให้ออกซิเจนเอง สายที่หลุดจากจมูกระหว่างหลับ สายที่ถูกขาเตียงหรือล้อรถเข็นทับจนพับ ข้อต่อที่หลวม ขวดน้ำทำความชื้นที่ไม่ได้ปิดสนิท หรือผู้ป่วยที่อ้าปากหายใจจนออกซิเจนจากสายจมูกไม่เข้า ก่อนสรุปว่าอาการแย่ลง ให้ไล่ตรวจตั้งแต่จมูกไปจนถึงเครื่อง

ห้องแอร์ ไฟดับ และปลั๊กพ่วงก็เป็นเรื่องจริงของบ้านไทย เครื่องผลิตออกซิเจนต้องใช้ไฟต่อเนื่อง ถ้าบ้านไฟตกบ่อยหรืออยู่ต่างจังหวัด ควรถามผู้ให้บริการเครื่องว่ามีถังสำรองหรือแผนสำรองอย่างไร และเสียบปลั๊กเครื่องเข้ากับเต้าเสียบผนังโดยตรง หลีกเลี่ยงการเสียบรวมกับเครื่องใช้ไฟฟ้ากินไฟอื่น

ตัวเลขเดี่ยว ๆ ที่ไม่มีบริบทแทบไม่ช่วยใคร พยาบาลที่รับสายอยากรู้ว่าตัวเลขนี้วัดตอนไหน ท่าไหน ตั้งออกซิเจนไว้เท่าใด และผู้ป่วยดูเป็นอย่างไร ผู้ดูแลที่จดครบจะได้คำตอบเร็วและตรงกว่าคนที่บอกแค่ว่าวันนี้ค่าต่ำ

รายการที่ควรจดทุกครั้งที่วัด ได้แก่ วันที่และเวลา ค่า SpO2 ค่าชีพจร ท่านอน อัตราการไหลที่ตั้งไว้ตามแพทย์สั่ง กิจกรรมก่อนวัด เช่น เพิ่งพลิกตัวหรือเพิ่งกินข้าว จำนวนครั้งที่หายใจใน 1 นาที สีริมฝีปาก และระดับความตื่น ถ้ามีไข้ ไอ หรือเสมหะเปลี่ยนไป ให้จดเพิ่มด้วย

จดค่าที่วัดในวันที่ผู้ป่วยสบายดีไว้เป็นแถวแรกด้วย เพราะนั่นคือฐานเทียบของคนนี้ ผู้สูงอายุที่ปอดไม่ดีมาก่อน ค่าปกติของเขาอาจต่ำกว่าคนอื่น การเห็นว่าวันนี้ต่ำกว่าวันสบายไปกี่ระดับ มีประโยชน์กว่าการเทียบกับตัวเลขในอินเทอร์เน็ต ถ่ายรูปหน้าจอไว้ก็ได้ถ้าจดไม่ทัน แล้วเอาสมุดหรือรูปไปคุยกับแพทย์ในนัดถัดไป