สูงวัยไทย
หม้อนอนผู้ป่วยติดเตียง สอดและเอาออกอย่างไรไม่ให้เจ็บหรือเลอะ
พิมพ์เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026
หม้อนอนผู้ป่วยติดเตียง สอดและเอาออกอย่างไรไม่ให้เจ็บหรือเลอะ
ขั้นตอนใช้หม้อนอนกับผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน ทั้งวิธีพลิกตะแคงและวิธียกสะโพก การเลือกแบบเตี้ยสำหรับคนปวดสะโพก และการดูแลผิวหนังไม่ให้ถลอกหรือเลอะ
เผยแพร่เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026

รูปภาพโดย Kampus Production / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- การสอดหม้อนอนให้ผู้ป่วยติดเตียงมีสองวิธีหลัก วิธีพลิกตะแคงใช้เมื่อผู้ป่วยยกสะโพกเองไม่ได้ ส่วนวิธียกสะโพกใช้เมื่อผู้ป่วยช่วยออกแรงได้ ผู้ดูแลต้องเตรียมของให้ครบก่อน ปิดม่านหรือประตูเพื่อรักษาความเป็นส่วนตัว วางหม้อให้ขอบอยู่ใต้กระดูกก้นกบ และเอาออกโดยกดหม้อค้ำไว้เพื่อไม่ให้เทหก
- ผู้ที่ปวดสะโพกหรือสะโพกหักมาก่อนควรใช้หม้อนอนแบบเตี้ยหรือแบบแบนที่ออกแบบสำหรับกรณีนี้ เพราะหม้อธรรมดาหนาเกินไปต้องยกสะโพกสูงจนเจ็บ ส่วนผิวหนังบริเวณก้นต้องไม่ถูกลากกับหม้อโลหะเย็นหรือขอบแข็ง ควรเช็ดแห้งหลังเสร็จและตรวจรอยแดงทุกครั้ง
- หม้อนอนไม่ใช่ของที่วางทิ้งไว้ใต้ผู้ป่วยนาน การนั่งทับหม้อเป็นเวลานานทำให้เกิดแผลกดทับได้ ให้เอาออกทันทีที่เสร็จ และไม่ปล่อยให้ผู้ป่วยรอโดยไม่มีใครดู
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้ดูแลที่เพิ่งเริ่มดูแลผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุที่ลุกไปห้องน้ำหรือเก้าอี้นั่งถ่ายไม่ได้ และต้องการวิธีสอดหม้อนอนที่เจ็บน้อยและไม่เลอะ
- ไม่เหมาะกับผู้ที่ยังลุกนั่งเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียงได้ปลอดภัย ซึ่งควรใช้อุปกรณ์นั้นแทนเพราะสบายกว่า และไม่เหมาะกับผู้ที่มีแผลกดทับระยะรุนแรงบริเวณก้น ซึ่งต้องปรึกษาพยาบาลก่อนใช้หม้อนอน
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมการใช้หม้อนอนจึงควรเรียนรู้ให้ถูก ไม่ใช่แค่สอดให้ถึง
การขับถ่ายบนเตียงดูเป็นเรื่องง่าย แต่ในผู้สูงอายุที่ผิวบาง มวลกล้ามเนื้อน้อย และเนื้อเยื่อรอบกระดูกก้นกบมีน้อย การเสียดสีหรือกดซ้ำเพียงไม่กี่ครั้งก็ทำให้ผิวถลอกหรือเกิดรอยแดงได้ ผู้ดูแลที่รีบสอดหม้อโดยลากผู้ป่วยบนผ้าปูอาจทำให้เกิดแรงเฉือนต่อผิว นอกจากนั้นยังทำให้ผู้ป่วยเจ็บและกลัวการขับถ่าย จนกลั้นหรือไม่บอกเมื่อปวด
ความเป็นส่วนตัวและศักดิ์ศรีก็สำคัญ ผู้ป่วยหลายคนอายที่ต้องถ่ายต่อหน้าลูกหลาน การบอกขั้นตอนก่อนทำ ห่มผ้าคลุมส่วนล่าง และไม่แสดงสีหน้ารังเกียจ ช่วยให้ผู้ป่วยร่วมมือและลดภาวะสับสนจากความกังวล ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมอาจไม่เข้าใจว่ากำลังจะทำอะไร ควรบอกสั้น ๆ ซ้ำ ๆ ด้วยน้ำเสียงนุ่ม
ผู้ดูแลเองก็เสี่ยงปวดหลังจากก้ม เอี้ยว และยกผู้ป่วยซ้ำ ๆ ต้องปรับความสูงเตียงให้ระดับเอวถ้าเตียงปรับได้ และใช้แรงจากการย้ายน้ำหนักตัวมากกว่าแรงแขน
วิธีพลิกตะแคง และวิธียกสะโพก เลือกตามแรงของผู้ป่วย
วิธีพลิกตะแคงเหมาะกับผู้ป่วยที่ช่วยตัวเองน้อยและผู้ที่ปวดสะโพก ผู้ป่วยนอนตะแคงหันหน้าเข้าหาผู้ดูแล หรือหันหลังให้ผู้ดูแลแล้วแต่ความสะดวก ผู้ดูแลวางหม้อให้ปากหม้อตรงกับก้นและกดหม้อเบา ๆ ให้แนบ จากนั้นประคองสะโพกและไหล่แล้วพลิกผู้ป่วยกลับมานอนหงายบนหม้อ ข้อดีคือไม่ต้องยกสะโพกขึ้นสูง แต่ต้องระวังไม่ให้หม้อหลุดตอนพลิก
วิธียกสะโพกเหมาะกับผู้ป่วยที่งอเข่าและยันเท้าได้ ให้ผู้ป่วยงอเข่าทั้งสองข้าง ยันเท้ากับเตียง แล้วยกสะโพกพร้อมกับที่ผู้ดูแลสอดมือหนึ่งใต้หลังส่วนล่างช่วยพยุงและอีกมือสอดหม้อเข้าใต้ก้น ใช้เมื่อผู้ป่วยมีแรงขาและไม่ปวดสะโพก ถ้าผู้ป่วยมีข้อเข่าเสื่อมหรือเจ็บเมื่อยกสะโพกให้เลือกวิธีพลิกแทน
ปูแผ่นรองซับหรือผ้ารองกันเลอะใต้ก้นก่อน เผื่อพลาด และใช้แป้งหรือโลชั่นที่เหมาะกับผิวบนขอบหม้อเพื่อให้ลื่นขึ้นเมื่อขอบหม้อเป็นพลาสติกเสียดสี หม้อโลหะควรลวกน้ำอุ่นก่อนให้ไม่เย็นจัด อุณหภูมิน้ำควรทดสอบด้วยข้อมือของผู้ดูแล เพราะผิวผู้สูงอายุรับรู้ร้อนเย็นช้าลง
หม้อนอนแบบเตี้ย ใช้เมื่อสะโพกหรือกระดูกก้นกบเจ็บ
หม้อนอนแบบมาตรฐานค่อนข้างหนา ทำให้ต้องยกสะโพกสูงกว่าที่ผู้ป่วยปวดสะโพกจะทำได้ หม้อแบบแบนหรือแบบเตี้ยที่เรียกกันว่าแบบสำหรับผู้ป่วยกระดูกหัก ขอบบางกว่าและเอียงรับก้นได้พอดีกว่า สอดง่ายกว่าและเจ็บน้อยกว่าสำหรับผู้ที่ผ่าตัดสะโพกหรือกระดูกก้นกบเปราะ ข้อเสียคือความจุน้อยกว่า ต้องคอยดูไม่ให้ล้นและเลอะ
ถ้าผู้ป่วยเพิ่งผ่าตัดสะโพก ให้ถามทีมที่ดูแลว่าท่าไหนห้ามทำ เช่นห้ามงอสะโพกเกินมุมที่กำหนดหรือห้ามไขว้ขา การใช้หม้อนอนต้องไม่ฝ่าข้อห้ามเหล่านี้ บางรายผู้ดูแลอาจต้องใช้หม้อแบบพิเศษหรือแผ่นเลื่อนช่วย
หม้อพลาสติกเบาและอุ่นกว่าโลหะ แต่ขอบอาจแข็ง หม้อสเตนเลสทนและล้างง่ายแต่เย็นและลื่นมือ เลือกตามความสะดวกของผู้ใช้ เหมือนกันคือต้องล้างให้สะอาดทุกครั้ง ไม่มีรอยแตกที่เก็บเชื้อ และขอบเรียบไม่บาด
ดูแลผิวหนังและกลิ่น หลังใช้ทุกครั้ง
เอาหม้อออกโดยกดค้ำปากหม้อไว้และพลิกผู้ป่วยตะแคงหรือให้ยกสะโพกอีกครั้ง ห้ามดึงหม้อลากไปบนผิว เช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลังเพื่อลดการนำเชื้อมายังทางเดินปัสสาวะ ใช้น้ำอุ่นหรือผ้าชุบน้ำสะอาด แล้วซับให้แห้ง ไม่ถู ผิวที่ชื้นค้างนานทำให้เกิดผื่นและถลอก
ตรวจผิวบริเวณก้นกบ สะโพก และต้นขาหลังใช้ทุกครั้งอย่างรวดเร็ว ถ้าพบรอยแดงที่กดแล้วไม่จางภายในไม่กี่นาที เป็นสัญญาณเริ่มของแผลกดทับ ควรลดการนั่งหรือนอนทับบริเวณนั้นและปรึกษาพยาบาล เปลี่ยนท่าทุกสองชั่วโมงตามแนวทางการป้องกัน ซึ่งมีรายละเอียดในบทความเรื่องการป้องกันแผลกดทับ

รูปภาพโดย RDNE Stock project / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
เตรียมของและเตรียมใจผู้ป่วย
จัดของให้ครบในที่เดียวก่อนเริ่ม เพื่อไม่ต้องทิ้งผู้ป่วยกลางคันไปหยิบของ
- หม้อนอนที่สะอาดและลวกน้ำอุ่น
- แผ่นรองซับหรือผ้ารองกันเลอะ ถุงมือ ผ้าห่มคลุม
- กระดาษทิชชูหรือผ้าชุบน้ำอุ่น ถังหรือถุงสำหรับเก็บของสกปรก
- ปิดประตูหรือม่านและบอกผู้ป่วยว่ากำลังจะทำอะไร
สอดหม้อด้วยวิธีที่เหมาะกับแรงของผู้ป่วย
ปรับเตียงให้ระดับเอวถ้าทำได้ ล็อกล้อเตียง ถอดผ้าห่มด้านล่าง แล้วเลือกวิธีพลิกหรือยกสะโพก
- ปูแผ่นรองซับก่อนทุกครั้ง
- วางปากหม้อให้ขอบอยู่ใต้ก้นกบ ไม่กดบนกระดูก
- พลิกผู้ป่วยกลับโดยกดหม้อค้ำไว้ ไม่ให้หลุด
- ยกหัวเตียงขึ้นเล็กน้อยถ้าผู้ป่วยไม่เจ็บและสบาย
ให้ความเป็นส่วนตัว ดูแลระหว่างรอ และเอาหม้อออก
ให้ระฆังหรือสัญญาณเรียกวางข้างมือผู้ป่วย แล้วรออยู่ใกล้หรือนอกประตู ไม่ปล่อยนานเกินที่จำเป็น
- เอาหม้อออกทันทีที่เสร็จ ไม่ปล่อยผู้ป่วยนอนทับ
- ทำความสะอาดจากหน้าไปหลัง ซับให้แห้ง
- ตรวจรอยแดงที่ก้น สะโพก ต้นขา
- ล้างหม้อ ล้างมือ และเทของสกปรกตามที่จัดไว้
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
IKEA อิเกีย ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน แบบบาง 3 ฟุต 90 x 200 ซม.TAGELSÄV ทอเกลเซฟ
IKEAผ้ารองกันเปื้อนที่นอนกันน้ำ ล้อมรอบทั้งหมด ผ้าปูที่นอนกันลื่น TPU 100%กันไรฝุ่น ปัสสาวะหลักฐาน 3ฟุต/5ฟุต/6ฟุต/6.5ฟุต
ผ้ารองกันเปื้อนที่นอนโรงแรม ซึมซับคราบ ของเหลวได้ดี (ไม่กันน้ำ) แบรนด์บ้านมิลิน
ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน รัดมุม360° ล้อมรอบทั้งหมด ผ้าปูที่นอนกันลื่น กันไรฝุ่น ผ้าปู 3ฟุต/3.5ฟุต/5ฟุต/6ฟุต/6.5ฟุต
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าลากผู้ป่วยบนผ้าปูเพื่อสอดหม้อ เพราะผิวจะเสียดสีและถลอก
- อย่าปล่อยผู้ป่วยนอนทับหม้อนอนนานหลังเสร็จ
- อย่าใช้หม้อเย็นจัดหรือน้ำร้อนจัดโดยไม่ทดสอบ
- อย่าฝืนยกสะโพกผู้ป่วยที่ปวดสะโพกหรือเพิ่งผ่าตัด
- อย่าเช็ดย้อนจากหลังมาหน้า
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 ทันที หากผู้ป่วยปวดท้องรุนแรง อาเจียนซ้ำ ซึมสับสนเฉียบพลัน หายใจลำบาก หรือถ่ายเป็นเลือดมากระหว่างใช้หม้อนอน
- พาไปสถานพยาบาลวันเดียวกัน หากพบแผลกดทับเปิด มีหนอง กลิ่นเหม็น หรือไข้ร่วมกับผิวเปื่อย
- นัดพยาบาลหรือแพทย์ภายในสัปดาห์นี้ หากมีรอยแดงที่ก้นไม่หายเมื่อเปลี่ยนท่า ผื่นแสบ หรือถ่ายลำบากเปลี่ยนไปจากเดิม
- จดเวลาและลักษณะการขับถ่ายพร้อมสภาพผิว เพื่อให้พยาบาลประเมินภาวะเปราะบางของผิวได้ตรง
เช็กลิสต์สรุป
- เตรียมของครบก่อนเริ่มและปิดประตูหรือม่าน
- ปรับเตียงให้ระดับเอวและล็อกล้อ
- ปูแผ่นรองซับก่อนสอดหม้อ
- เลือกวิธีพลิกหรือยกสะโพกตามแรงผู้ป่วย
- เอาหม้อออกทันทีที่เสร็จ
- เช็ดจากหน้าไปหลัง ซับให้แห้ง
- ตรวจรอยแดงที่ก้นทุกครั้ง
คำถามที่พบบ่อย
วิธีสอดหม้อนอนให้ผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่เจ็บ ทำอย่างไร
ถ้าผู้ป่วยยกสะโพกเองไม่ได้ ให้ใช้วิธีพลิกตะแคง วางปากหม้อใต้ก้นกบแล้วพลิกกลับนอนหงายโดยกดหม้อค้ำไว้ ปูแผ่นรองซับก่อน ไม่ลากผู้ป่วยบนผ้าปู และอย่าฝืนถ้าผู้ป่วยปวด
หม้อนอนแบบเตี้ยต่างจากแบบทั่วไปอย่างไร
แบบเตี้ยบางและเอียงรับก้นได้พอดี ใช้ง่ายสำหรับผู้ป่วยปวดสะโพกหรือเพิ่งผ่าตัดกระดูก เพราะยกสะโพกน้อยกว่า แต่ความจุน้อยกว่า ต้องคอยดูไม่ให้ล้น
ผู้ป่วยนอนทับหม้อนอนนานได้แค่ไหน
ไม่ควรนอนทับนานเกินจำเป็น เอาออกทันทีที่เสร็จ เพราะกดทับก้นกบเป็นเวลานานเสี่ยงแผลกดทับ ถ้าผู้ป่วยต้องรอ ให้มีคนอยู่ใกล้และมีสัญญาณเรียก
ผู้ป่วยอายไม่อยากใช้หม้อนอน ผู้ดูแลควรทำอย่างไร
ปิดประตูหรือม่าน ห่มผ้าคลุมส่วนล่าง บอกขั้นตอนก่อนทำด้วยน้ำเสียงปกติ ไม่แสดงสีหน้ารังเกียจ และให้ผู้ป่วยเลือกเวลาเท่าที่ทำได้ การให้ความเป็นส่วนตัวช่วยลดการกลั้น
หลังเอาหม้อนอนออก ต้องทำความสะอาดอย่างไร
เช็ดจากด้านหน้าไปด้านหลังด้วยน้ำอุ่นหรือผ้าชุบน้ำสะอาด ซับให้แห้ง ตรวจรอยแดงที่ก้นและสะโพก แล้วล้างหม้อและมือ ผิวที่ชื้นนานทำให้ผื่นและถลอก
หม้อนอนโลหะกับพลาสติก แบบไหนเหมาะกว่า
โลหะทนและล้างง่ายแต่เย็นจึงควรลวกน้ำอุ่น ส่วนพลาสติกเบาและอุ่นกว่าแต่ขอบอาจแข็งและเก็บคราบได้ง่าย เลือกตามความสบายของผู้ใช้และตรวจรอยแตกเป็นระยะ
สรุป
- เลือกวิธีพลิกหรือยกสะโพกตามแรงและอาการปวดของผู้ป่วย
- ผู้ปวดสะโพกควรใช้หม้อแบบเตี้ยและถามทีมแพทย์เรื่องท่าที่ห้ามทำ
- ผิวต้องไม่ถูกลากหรือชื้นค้าง เอาหม้อออกทันทีและตรวจรอยแดงทุกครั้ง
- ผู้ป่วยที่ลุกนั่งเก้าอี้นั่งถ่ายได้ ควรใช้แบบนั้นแทนเพื่อลดภาระผิวและผู้ดูแล
อุปกรณ์ที่คนมักหาคู่กับเรื่องนี้
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน 150/180cm ผ้าปูที่นอน พร้อมหมอน 2PC ผ้าปูกันเปื้อน รัดมุม360° เป็นมิตรกับผิว bedsheets
ผ้าปูที่นอนกันไรฝุ่น ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน สารต้านจุลินทรีย์ ป้องกันแบคทีเรีย ระบายอากาศ สี่ฤดูทั่วไป
ผ้ารองกันเปื้อน ปลอกป้องกันที่นอน ที่นอน (กันน้ำได้ 100%) 6/5/4/3ฟุต มียางรัดมุม 4ด้าน ผ้าปูที่นอนกันน้ำ
[ผ้ารองกันเปื้อนที่นอน] ยางยืด 4 มุม เชื่อมต่อที่นอนพร้อมกันเปื้อนในตัว 3.5/5/6/7/8/8.5/9.5/10 ฟุต
Kiss(คิส)
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
แหล่งข้อมูล
- Caring for a Person with Bed-Bound Needs: Toileting — National Institute on Aging (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
- คู่มือการดูแลผู้สูงอายุที่บ้านสำหรับผู้ดูแล — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
- Pressure ulcers — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

เก้าอี้สุขา โถปัสสาวะ หรือที่นั่งชักโครกเสริม เลือกอุปกรณ์ใกล้เตียงแบบไหนให้เหมาะกับผู้สูงอายุ
เปรียบเทียบข้อดีข้อจำกัดของเก้าอี้สุขา โถปัสสาวะแบบพกพา และที่นั่งชักโครกเสริม เพื่อช่วยครอบครัวตัดสินใจเลือกอุปกรณ์ขับถ่ายใกล้เตียงที่เหมาะกับสภาพร่างกายและพื้นที่บ้านของตัวเอง

จัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียงอย่างไรให้ปลอดภัยและไม่เกิดแผลกดทับ
แนวทางจัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียงให้ถูกแนวลำตัว ลดความเสี่ยงแผลกดทับและข้อติด พร้อมขั้นตอนที่ผู้ดูแลทำได้จริงที่บ้าน

ป้องกันแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียงอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่พลิกตัว
แนวทางป้องกันแผลกดทับสำหรับผู้สูงอายุที่นอนติดเตียงหรือนั่งรถเข็นนาน ครอบคลุมการพลิกตัว การตรวจผิวหนัง โภชนาการ และจุดที่ครอบครัวมักมองข้าม

เปลี่ยนผ้าอ้อมผู้สูงอายุอย่างไรให้ผิวไม่ระคายเคืองและไม่เสียศักดิ์ศรี
ขั้นตอนเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้สูงอายุที่ปลอดภัยต่อผิวหนังและช่วยลดความเสี่ยงติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ พร้อมวิธีดูแลความรู้สึกและความเป็นส่วนตัวไปพร้อมกัน

ตั้งเก้าอี้สุขาหรือห้องน้ำเคลื่อนที่ไว้ใกล้เตียง เลือกอย่างไรให้ปลอดภัยจริง
เก้าอี้สุขาข้างเตียงช่วยลดระยะทางเดินตอนกลางคืน แต่ถ้าเลือกและวางตำแหน่งผิด อาจกลายเป็นจุดเสี่ยงหกล้มแทน คู่มือนี้อธิบายวิธีเลือกและจัดวางให้ปลอดภัยกับผู้สูงอายุจริง