สูงวัยไทย

หม้อนอนผู้ป่วยติดเตียง สอดและเอาออกอย่างไรไม่ให้เจ็บหรือเลอะ

ขั้นตอนใช้หม้อนอนกับผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน ทั้งวิธีพลิกตะแคงและวิธียกสะโพก การเลือกแบบเตี้ยสำหรับคนปวดสะโพก และการดูแลผิวหนังไม่ให้ถลอกหรือเลอะ

12 นาทีในการอ่าน

เผยแพร่เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026

Caregivers supporting an elderly man lying in bed, providing assistance and comfort.

รูปภาพโดย Kampus Production / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • การสอดหม้อนอนให้ผู้ป่วยติดเตียงมีสองวิธีหลัก วิธีพลิกตะแคงใช้เมื่อผู้ป่วยยกสะโพกเองไม่ได้ ส่วนวิธียกสะโพกใช้เมื่อผู้ป่วยช่วยออกแรงได้ ผู้ดูแลต้องเตรียมของให้ครบก่อน ปิดม่านหรือประตูเพื่อรักษาความเป็นส่วนตัว วางหม้อให้ขอบอยู่ใต้กระดูกก้นกบ และเอาออกโดยกดหม้อค้ำไว้เพื่อไม่ให้เทหก
  • ผู้ที่ปวดสะโพกหรือสะโพกหักมาก่อนควรใช้หม้อนอนแบบเตี้ยหรือแบบแบนที่ออกแบบสำหรับกรณีนี้ เพราะหม้อธรรมดาหนาเกินไปต้องยกสะโพกสูงจนเจ็บ ส่วนผิวหนังบริเวณก้นต้องไม่ถูกลากกับหม้อโลหะเย็นหรือขอบแข็ง ควรเช็ดแห้งหลังเสร็จและตรวจรอยแดงทุกครั้ง
  • หม้อนอนไม่ใช่ของที่วางทิ้งไว้ใต้ผู้ป่วยนาน การนั่งทับหม้อเป็นเวลานานทำให้เกิดแผลกดทับได้ ให้เอาออกทันทีที่เสร็จ และไม่ปล่อยให้ผู้ป่วยรอโดยไม่มีใครดู

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับผู้ดูแลที่เพิ่งเริ่มดูแลผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุที่ลุกไปห้องน้ำหรือเก้าอี้นั่งถ่ายไม่ได้ และต้องการวิธีสอดหม้อนอนที่เจ็บน้อยและไม่เลอะ
  • ไม่เหมาะกับผู้ที่ยังลุกนั่งเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียงได้ปลอดภัย ซึ่งควรใช้อุปกรณ์นั้นแทนเพราะสบายกว่า และไม่เหมาะกับผู้ที่มีแผลกดทับระยะรุนแรงบริเวณก้น ซึ่งต้องปรึกษาพยาบาลก่อนใช้หม้อนอน

สิ่งที่ควรรู้

ทำไมการใช้หม้อนอนจึงควรเรียนรู้ให้ถูก ไม่ใช่แค่สอดให้ถึง

การขับถ่ายบนเตียงดูเป็นเรื่องง่าย แต่ในผู้สูงอายุที่ผิวบาง มวลกล้ามเนื้อน้อย และเนื้อเยื่อรอบกระดูกก้นกบมีน้อย การเสียดสีหรือกดซ้ำเพียงไม่กี่ครั้งก็ทำให้ผิวถลอกหรือเกิดรอยแดงได้ ผู้ดูแลที่รีบสอดหม้อโดยลากผู้ป่วยบนผ้าปูอาจทำให้เกิดแรงเฉือนต่อผิว นอกจากนั้นยังทำให้ผู้ป่วยเจ็บและกลัวการขับถ่าย จนกลั้นหรือไม่บอกเมื่อปวด

ความเป็นส่วนตัวและศักดิ์ศรีก็สำคัญ ผู้ป่วยหลายคนอายที่ต้องถ่ายต่อหน้าลูกหลาน การบอกขั้นตอนก่อนทำ ห่มผ้าคลุมส่วนล่าง และไม่แสดงสีหน้ารังเกียจ ช่วยให้ผู้ป่วยร่วมมือและลดภาวะสับสนจากความกังวล ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมอาจไม่เข้าใจว่ากำลังจะทำอะไร ควรบอกสั้น ๆ ซ้ำ ๆ ด้วยน้ำเสียงนุ่ม

ผู้ดูแลเองก็เสี่ยงปวดหลังจากก้ม เอี้ยว และยกผู้ป่วยซ้ำ ๆ ต้องปรับความสูงเตียงให้ระดับเอวถ้าเตียงปรับได้ และใช้แรงจากการย้ายน้ำหนักตัวมากกว่าแรงแขน

วิธีพลิกตะแคง และวิธียกสะโพก เลือกตามแรงของผู้ป่วย

วิธีพลิกตะแคงเหมาะกับผู้ป่วยที่ช่วยตัวเองน้อยและผู้ที่ปวดสะโพก ผู้ป่วยนอนตะแคงหันหน้าเข้าหาผู้ดูแล หรือหันหลังให้ผู้ดูแลแล้วแต่ความสะดวก ผู้ดูแลวางหม้อให้ปากหม้อตรงกับก้นและกดหม้อเบา ๆ ให้แนบ จากนั้นประคองสะโพกและไหล่แล้วพลิกผู้ป่วยกลับมานอนหงายบนหม้อ ข้อดีคือไม่ต้องยกสะโพกขึ้นสูง แต่ต้องระวังไม่ให้หม้อหลุดตอนพลิก

วิธียกสะโพกเหมาะกับผู้ป่วยที่งอเข่าและยันเท้าได้ ให้ผู้ป่วยงอเข่าทั้งสองข้าง ยันเท้ากับเตียง แล้วยกสะโพกพร้อมกับที่ผู้ดูแลสอดมือหนึ่งใต้หลังส่วนล่างช่วยพยุงและอีกมือสอดหม้อเข้าใต้ก้น ใช้เมื่อผู้ป่วยมีแรงขาและไม่ปวดสะโพก ถ้าผู้ป่วยมีข้อเข่าเสื่อมหรือเจ็บเมื่อยกสะโพกให้เลือกวิธีพลิกแทน

ปูแผ่นรองซับหรือผ้ารองกันเลอะใต้ก้นก่อน เผื่อพลาด และใช้แป้งหรือโลชั่นที่เหมาะกับผิวบนขอบหม้อเพื่อให้ลื่นขึ้นเมื่อขอบหม้อเป็นพลาสติกเสียดสี หม้อโลหะควรลวกน้ำอุ่นก่อนให้ไม่เย็นจัด อุณหภูมิน้ำควรทดสอบด้วยข้อมือของผู้ดูแล เพราะผิวผู้สูงอายุรับรู้ร้อนเย็นช้าลง

หม้อนอนแบบเตี้ย ใช้เมื่อสะโพกหรือกระดูกก้นกบเจ็บ

หม้อนอนแบบมาตรฐานค่อนข้างหนา ทำให้ต้องยกสะโพกสูงกว่าที่ผู้ป่วยปวดสะโพกจะทำได้ หม้อแบบแบนหรือแบบเตี้ยที่เรียกกันว่าแบบสำหรับผู้ป่วยกระดูกหัก ขอบบางกว่าและเอียงรับก้นได้พอดีกว่า สอดง่ายกว่าและเจ็บน้อยกว่าสำหรับผู้ที่ผ่าตัดสะโพกหรือกระดูกก้นกบเปราะ ข้อเสียคือความจุน้อยกว่า ต้องคอยดูไม่ให้ล้นและเลอะ

ถ้าผู้ป่วยเพิ่งผ่าตัดสะโพก ให้ถามทีมที่ดูแลว่าท่าไหนห้ามทำ เช่นห้ามงอสะโพกเกินมุมที่กำหนดหรือห้ามไขว้ขา การใช้หม้อนอนต้องไม่ฝ่าข้อห้ามเหล่านี้ บางรายผู้ดูแลอาจต้องใช้หม้อแบบพิเศษหรือแผ่นเลื่อนช่วย

หม้อพลาสติกเบาและอุ่นกว่าโลหะ แต่ขอบอาจแข็ง หม้อสเตนเลสทนและล้างง่ายแต่เย็นและลื่นมือ เลือกตามความสะดวกของผู้ใช้ เหมือนกันคือต้องล้างให้สะอาดทุกครั้ง ไม่มีรอยแตกที่เก็บเชื้อ และขอบเรียบไม่บาด

ดูแลผิวหนังและกลิ่น หลังใช้ทุกครั้ง

เอาหม้อออกโดยกดค้ำปากหม้อไว้และพลิกผู้ป่วยตะแคงหรือให้ยกสะโพกอีกครั้ง ห้ามดึงหม้อลากไปบนผิว เช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลังเพื่อลดการนำเชื้อมายังทางเดินปัสสาวะ ใช้น้ำอุ่นหรือผ้าชุบน้ำสะอาด แล้วซับให้แห้ง ไม่ถู ผิวที่ชื้นค้างนานทำให้เกิดผื่นและถลอก

ตรวจผิวบริเวณก้นกบ สะโพก และต้นขาหลังใช้ทุกครั้งอย่างรวดเร็ว ถ้าพบรอยแดงที่กดแล้วไม่จางภายในไม่กี่นาที เป็นสัญญาณเริ่มของแผลกดทับ ควรลดการนั่งหรือนอนทับบริเวณนั้นและปรึกษาพยาบาล เปลี่ยนท่าทุกสองชั่วโมงตามแนวทางการป้องกัน ซึ่งมีรายละเอียดในบทความเรื่องการป้องกันแผลกดทับ

Nurse providing care to a patient in a hospital room with medical equipment.

รูปภาพโดย RDNE Stock project / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

เตรียมของและเตรียมใจผู้ป่วย

จัดของให้ครบในที่เดียวก่อนเริ่ม เพื่อไม่ต้องทิ้งผู้ป่วยกลางคันไปหยิบของ

  • หม้อนอนที่สะอาดและลวกน้ำอุ่น
  • แผ่นรองซับหรือผ้ารองกันเลอะ ถุงมือ ผ้าห่มคลุม
  • กระดาษทิชชูหรือผ้าชุบน้ำอุ่น ถังหรือถุงสำหรับเก็บของสกปรก
  • ปิดประตูหรือม่านและบอกผู้ป่วยว่ากำลังจะทำอะไร

สอดหม้อด้วยวิธีที่เหมาะกับแรงของผู้ป่วย

ปรับเตียงให้ระดับเอวถ้าทำได้ ล็อกล้อเตียง ถอดผ้าห่มด้านล่าง แล้วเลือกวิธีพลิกหรือยกสะโพก

  • ปูแผ่นรองซับก่อนทุกครั้ง
  • วางปากหม้อให้ขอบอยู่ใต้ก้นกบ ไม่กดบนกระดูก
  • พลิกผู้ป่วยกลับโดยกดหม้อค้ำไว้ ไม่ให้หลุด
  • ยกหัวเตียงขึ้นเล็กน้อยถ้าผู้ป่วยไม่เจ็บและสบาย

ให้ความเป็นส่วนตัว ดูแลระหว่างรอ และเอาหม้อออก

ให้ระฆังหรือสัญญาณเรียกวางข้างมือผู้ป่วย แล้วรออยู่ใกล้หรือนอกประตู ไม่ปล่อยนานเกินที่จำเป็น

  • เอาหม้อออกทันทีที่เสร็จ ไม่ปล่อยผู้ป่วยนอนทับ
  • ทำความสะอาดจากหน้าไปหลัง ซับให้แห้ง
  • ตรวจรอยแดงที่ก้น สะโพก ต้นขา
  • ล้างหม้อ ล้างมือ และเทของสกปรกตามที่จัดไว้

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • อย่าลากผู้ป่วยบนผ้าปูเพื่อสอดหม้อ เพราะผิวจะเสียดสีและถลอก
  • อย่าปล่อยผู้ป่วยนอนทับหม้อนอนนานหลังเสร็จ
  • อย่าใช้หม้อเย็นจัดหรือน้ำร้อนจัดโดยไม่ทดสอบ
  • อย่าฝืนยกสะโพกผู้ป่วยที่ปวดสะโพกหรือเพิ่งผ่าตัด
  • อย่าเช็ดย้อนจากหลังมาหน้า

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 ทันที หากผู้ป่วยปวดท้องรุนแรง อาเจียนซ้ำ ซึมสับสนเฉียบพลัน หายใจลำบาก หรือถ่ายเป็นเลือดมากระหว่างใช้หม้อนอน
  • พาไปสถานพยาบาลวันเดียวกัน หากพบแผลกดทับเปิด มีหนอง กลิ่นเหม็น หรือไข้ร่วมกับผิวเปื่อย
  • นัดพยาบาลหรือแพทย์ภายในสัปดาห์นี้ หากมีรอยแดงที่ก้นไม่หายเมื่อเปลี่ยนท่า ผื่นแสบ หรือถ่ายลำบากเปลี่ยนไปจากเดิม
  • จดเวลาและลักษณะการขับถ่ายพร้อมสภาพผิว เพื่อให้พยาบาลประเมินภาวะเปราะบางของผิวได้ตรง

เช็กลิสต์สรุป

  • เตรียมของครบก่อนเริ่มและปิดประตูหรือม่าน
  • ปรับเตียงให้ระดับเอวและล็อกล้อ
  • ปูแผ่นรองซับก่อนสอดหม้อ
  • เลือกวิธีพลิกหรือยกสะโพกตามแรงผู้ป่วย
  • เอาหม้อออกทันทีที่เสร็จ
  • เช็ดจากหน้าไปหลัง ซับให้แห้ง
  • ตรวจรอยแดงที่ก้นทุกครั้ง

คำถามที่พบบ่อย

วิธีสอดหม้อนอนให้ผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่เจ็บ ทำอย่างไร

ถ้าผู้ป่วยยกสะโพกเองไม่ได้ ให้ใช้วิธีพลิกตะแคง วางปากหม้อใต้ก้นกบแล้วพลิกกลับนอนหงายโดยกดหม้อค้ำไว้ ปูแผ่นรองซับก่อน ไม่ลากผู้ป่วยบนผ้าปู และอย่าฝืนถ้าผู้ป่วยปวด

หม้อนอนแบบเตี้ยต่างจากแบบทั่วไปอย่างไร

แบบเตี้ยบางและเอียงรับก้นได้พอดี ใช้ง่ายสำหรับผู้ป่วยปวดสะโพกหรือเพิ่งผ่าตัดกระดูก เพราะยกสะโพกน้อยกว่า แต่ความจุน้อยกว่า ต้องคอยดูไม่ให้ล้น

ผู้ป่วยนอนทับหม้อนอนนานได้แค่ไหน

ไม่ควรนอนทับนานเกินจำเป็น เอาออกทันทีที่เสร็จ เพราะกดทับก้นกบเป็นเวลานานเสี่ยงแผลกดทับ ถ้าผู้ป่วยต้องรอ ให้มีคนอยู่ใกล้และมีสัญญาณเรียก

ผู้ป่วยอายไม่อยากใช้หม้อนอน ผู้ดูแลควรทำอย่างไร

ปิดประตูหรือม่าน ห่มผ้าคลุมส่วนล่าง บอกขั้นตอนก่อนทำด้วยน้ำเสียงปกติ ไม่แสดงสีหน้ารังเกียจ และให้ผู้ป่วยเลือกเวลาเท่าที่ทำได้ การให้ความเป็นส่วนตัวช่วยลดการกลั้น

หลังเอาหม้อนอนออก ต้องทำความสะอาดอย่างไร

เช็ดจากด้านหน้าไปด้านหลังด้วยน้ำอุ่นหรือผ้าชุบน้ำสะอาด ซับให้แห้ง ตรวจรอยแดงที่ก้นและสะโพก แล้วล้างหม้อและมือ ผิวที่ชื้นนานทำให้ผื่นและถลอก

หม้อนอนโลหะกับพลาสติก แบบไหนเหมาะกว่า

โลหะทนและล้างง่ายแต่เย็นจึงควรลวกน้ำอุ่น ส่วนพลาสติกเบาและอุ่นกว่าแต่ขอบอาจแข็งและเก็บคราบได้ง่าย เลือกตามความสบายของผู้ใช้และตรวจรอยแตกเป็นระยะ

สรุป

  • เลือกวิธีพลิกหรือยกสะโพกตามแรงและอาการปวดของผู้ป่วย
  • ผู้ปวดสะโพกควรใช้หม้อแบบเตี้ยและถามทีมแพทย์เรื่องท่าที่ห้ามทำ
  • ผิวต้องไม่ถูกลากหรือชื้นค้าง เอาหม้อออกทันทีและตรวจรอยแดงทุกครั้ง
  • ผู้ป่วยที่ลุกนั่งเก้าอี้นั่งถ่ายได้ ควรใช้แบบนั้นแทนเพื่อลดภาระผิวและผู้ดูแล

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

ดูหมวดอุปกรณ์ทั้งหมด →

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

บทความที่เกี่ยวข้อง

เก้าอี้สุขา โถปัสสาวะ หรือที่นั่งชักโครกเสริม เลือกอุปกรณ์ใกล้เตียงแบบไหนให้เหมาะกับผู้สูงอายุ
home-care

เก้าอี้สุขา โถปัสสาวะ หรือที่นั่งชักโครกเสริม เลือกอุปกรณ์ใกล้เตียงแบบไหนให้เหมาะกับผู้สูงอายุ

เปรียบเทียบข้อดีข้อจำกัดของเก้าอี้สุขา โถปัสสาวะแบบพกพา และที่นั่งชักโครกเสริม เพื่อช่วยครอบครัวตัดสินใจเลือกอุปกรณ์ขับถ่ายใกล้เตียงที่เหมาะกับสภาพร่างกายและพื้นที่บ้านของตัวเอง

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 13 นาที
จัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียงอย่างไรให้ปลอดภัยและไม่เกิดแผลกดทับ
home-care

จัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียงอย่างไรให้ปลอดภัยและไม่เกิดแผลกดทับ

แนวทางจัดท่านอนผู้สูงอายุติดเตียงให้ถูกแนวลำตัว ลดความเสี่ยงแผลกดทับและข้อติด พร้อมขั้นตอนที่ผู้ดูแลทำได้จริงที่บ้าน

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 18 นาที
ป้องกันแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียงอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่พลิกตัว
home-care

ป้องกันแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียงอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่พลิกตัว

แนวทางป้องกันแผลกดทับสำหรับผู้สูงอายุที่นอนติดเตียงหรือนั่งรถเข็นนาน ครอบคลุมการพลิกตัว การตรวจผิวหนัง โภชนาการ และจุดที่ครอบครัวมักมองข้าม

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 14 นาที
เปลี่ยนผ้าอ้อมผู้สูงอายุอย่างไรให้ผิวไม่ระคายเคืองและไม่เสียศักดิ์ศรี
home-care

เปลี่ยนผ้าอ้อมผู้สูงอายุอย่างไรให้ผิวไม่ระคายเคืองและไม่เสียศักดิ์ศรี

ขั้นตอนเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้สูงอายุที่ปลอดภัยต่อผิวหนังและช่วยลดความเสี่ยงติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ พร้อมวิธีดูแลความรู้สึกและความเป็นส่วนตัวไปพร้อมกัน

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 15 นาที
ตั้งเก้าอี้สุขาหรือห้องน้ำเคลื่อนที่ไว้ใกล้เตียง เลือกอย่างไรให้ปลอดภัยจริง
home-care

ตั้งเก้าอี้สุขาหรือห้องน้ำเคลื่อนที่ไว้ใกล้เตียง เลือกอย่างไรให้ปลอดภัยจริง

เก้าอี้สุขาข้างเตียงช่วยลดระยะทางเดินตอนกลางคืน แต่ถ้าเลือกและวางตำแหน่งผิด อาจกลายเป็นจุดเสี่ยงหกล้มแทน คู่มือนี้อธิบายวิธีเลือกและจัดวางให้ปลอดภัยกับผู้สูงอายุจริง

อัปเดตล่าสุด 5 สิงหาคม 2026อ่าน 12 นาที