ยาบางเม็ดถูกออกแบบให้ปล่อยตัวยาช้า ๆ เมื่อบดแล้วตัวยาถูกปล่อยออกมาพร้อมกัน ผู้ป่วยได้รับยาเข้มข้นเกินในช่วงสั้น ๆ ซึ่งอาจเป็นอันตราย ยาบางเม็ดเคลือบเพื่อทนกรดในกระเพาะหรือป้องกันการระคายเคือง เมื่อบดแล้วตัวยาถูกทำลายหรือระคายเคืองได้ ยาบางตัวเป็นยาที่อันตรายต่อผู้ที่สัมผัสผง เช่น ยาบางชนิดที่ผู้ดูแลไม่ควรสูดดมหรือสัมผัสโดยตรง

ฉลากหรือเอกสารกำกับยามักระบุว่าห้ามบดหรือห้ามเคี้ยว แต่ผู้ดูแลที่บ้านอาจไม่ได้อ่านครบ หรืออ่านแล้วไม่แน่ใจ การถามเภสัชกรจึงเป็นขั้นตอนที่ต้องมี ทางเลือกอื่นอาจมี เช่น ยาชนิดน้ำ ยาแบบแตกตัวในน้ำ หรือเปลี่ยนรูปแบบยา ซึ่งแพทย์เป็นผู้พิจารณา

เมื่อผู้ป่วยได้ยาใหม่ ให้ถามซ้ำทุกครั้ง อย่าคิดว่าตัวใหม่เหมือนตัวเก่าเพียงเพราะชื่อคล้าย

ที่บดยาแบบมือหมุนหรือแบบครกเล็กช่วยให้ผงละเอียดพอจะผสมน้ำและไหลผ่านสายได้ ผงที่หยาบเป็นเม็ดเล็ก ๆ คือสาเหตุสำคัญของสายตัน โดยเฉพาะสายเส้นเล็ก ที่บดยาที่ล้างไม่สะอาดอาจเหลือผงจากยาตัวก่อนหน้า จึงต้องล้างและเช็ดให้แห้งระหว่างยาแต่ละตัว

แต่ที่บดยาไม่ได้บอกว่ายาตัวนั้นบดได้ และไม่ได้แก้ปัญหาของยาที่ไม่ควรบด ดังนั้นก่อนซื้อให้ถามว่ายาของผู้ป่วยมีตัวไหนที่ต้องบดจริง ถ้ายาส่วนใหญ่ห้ามบดและมีรูปแบบอื่นแทน ก็อาจไม่ต้องซื้อ

อ่านเพิ่มเรื่องการซื้อที่บดยาและข้อควรถามเภสัชกรก่อนซื้อได้ในบทความที่เกี่ยวข้อง

ล้างมือ เตรียมอุปกรณ์สะอาด ท่านั่งหรือเอนศีรษะสูงตามที่ทีมแพทย์สอนไว้ บดยาที่ได้รับอนุญาตทีละตัวเป็นผงละเอียด ผสมน้ำสะอาดตามที่เภสัชกรแนะนำให้เข้ากันเป็นของเหลว ไม่ใช้ปริมาณน้ำที่เดาเอง ใช้กระบอกฉีดอาหารดูดขึ้นแล้วฉีดช้า ๆ

ล้างสายด้วยน้ำก่อนเริ่ม ระหว่างยาแต่ละตัว และหลังตัวสุดท้าย ตามปริมาณและวิธีที่ทีมดูแลสอน ผู้เขียนไม่ระบุปริมาตรเพราะแตกต่างตามชนิดสายและผู้ป่วย การให้ยาทีละตัวป้องกันปฏิกิริยาระหว่างยาที่ผสมกันและลดโอกาสตัน

ไม่ผสมยากับอาหารปั่นในถุงหรือในกระบอกเดียวกันโดยไม่ได้รับคำแนะนำ เพราะยาบางชนิดจับกับอาหารและออกฤทธิ์ลดลง และทำให้ตันง่ายขึ้น

ถ้าฉีดแล้วฝืดหรือไหลไม่ออก ให้หยุด ไม่เพิ่มแรงดันฉีด ลองจัดท่าสายไม่ให้พับ และล้างด้วยน้ำอุ่นเบา ๆ ตามที่ทีมแพทย์สอนเท่านั้น หากไม่ได้ผล ติดต่อสถานพยาบาลที่ดูแล ไม่ควรใช้ลวด ไม้ หรือของแข็งเขี่ยสาย เพราะอาจทะลุสายหรือทำลายอวัยวะภายใน

ผู้ป่วยที่มีอาการสำลัก ไอ หายใจเร็ว หรือใบหน้าซีดระหว่างให้ยา ให้หยุดทันทีและประเมินอาการ ถ้าเกินความสามารถของผู้ดูแล โทร 1669

ผู้ดูแลควรจดว่าตันครั้งสุดท้ายเมื่อไร หลังยาตัวใด เพื่อบอกแพทย์ จะช่วยหาตัวยาที่เป็นสาเหตุ

ผู้ป่วยที่ต้องพึ่งพาผู้อื่นในกิจวัตรประจำวันทั้งหมดและใช้ยาหลายชนิด เสี่ยงต่อปฏิกิริยาระหว่างยาและสำลักมากกว่า ผู้ป่วยบางรายอาการแสดงไม่ตรงแบบ เช่น ซึมลงหรือสับสนมากขึ้นแทนการบ่นปวด ผู้ดูแลจึงต้องสังเกตความเปลี่ยนแปลงหลังเริ่มหรือเปลี่ยนวิธีให้ยา

ควรมีใบรายการยาที่ระบุว่าตัวไหนบดได้ ตัวไหนห้าม ตัวไหนต้องให้ห่างอาหาร และติดไว้ใกล้ที่เตรียมยา เพื่อให้ผู้ดูแลที่เปลี่ยนเวรอ่านตรงกัน

การถามว่ายาตัวนี้บดได้ไหมมักได้คำตอบสั้นเกินไป ลองบอกข้อมูลครบ ได้แก่ ชื่อยาตามฉลาก รูปแบบ เช่น เม็ด แคปซูล หรือเม็ดเคลือบ ชนิดและขนาดของสายให้อาหาร ผู้ป่วยได้อาหารเป็นช่วงหรือต่อเนื่อง และมียาอื่นร่วมด้วยหรือไม่ แล้วขอให้เภสัชกรเขียนสรุปเป็นรายตัวว่าบดได้ ห้ามบด หรือมีรูปแบบอื่นแทน

ถามต่อว่ายาตัวไหนต้องให้ก่อนอาหารหรือห่างจากอาหารกี่ชั่วโมงตามที่เภสัชกรกำหนด และควรให้ตัวไหนก่อนหลังเมื่อต้องให้หลายตัวในมื้อเดียวกัน เพราะลำดับมีผลกับการตันและการดูดซึม ถ้าผู้ดูแลหลายคนผลัดกันให้ยา ให้ถ่ายสำเนาใบนี้ไว้ทุกคน

ถ้าผู้ป่วยย้ายสถานพยาบาลหรือกลับจากโรงพยาบาล ให้ตรวจรายการยาใหม่ทุกครั้งก่อนให้ครั้งแรกที่บ้าน เพราะแพทย์อาจเปลี่ยนรูปแบบยาให้เหมาะกับสายระหว่างอยู่โรงพยาบาลโดยไม่ได้แจ้งผู้ดูแลชัดเจน

ล้างที่บดยา กระบอกฉีด และแก้วผสมด้วยน้ำสะอาดและสบู่ล้างจานหลังใช้ทุกครั้ง แล้วผึ่งให้แห้ง เก็บในภาชนะที่ปิดสนิท ไม่ใช้อุปกรณ์ร่วมกับของใช้อื่นในครัว เพราะผู้ป่วยติดเตียงภูมิต้านทานต่ำและติดเชื้อได้ง่าย

ยาบางชนิดไม่ควรให้ผู้ดูแลสัมผัสหรือสูดผงโดยตรง โดยเฉพาะผู้ดูแลที่ตั้งครรภ์ ให้ถามเภสัชกรว่าต้องสวมถุงมือหรือหน้ากากหรือไม่ และล้างมือทันทีหลังเตรียมยาทุกครั้ง