สาเหตุที่พบบ่อยในผู้สูงอายุมีหลายระดับ ปากแห้งจากยาหรือโรค น้ำลายน้อยทำให้เม็ดยาติดลิ้นและคอ ฟันหรือฟันปลอมไม่พอดีทำให้เคี้ยวและเคลื่อนอาหารในปากลำบาก กล้ามเนื้อกลืนอ่อนแรงหลังโรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคพาร์กินสัน และกรดไหลย้อนกับหลอดอาหารตีบแคบ

ผู้สูงอายุบางคนไม่ได้มีโรคกลืนลำบาก แต่กลัวยาเม็ดใหญ่เพราะเคยสำลักมาก่อน ความกลัวนั้นทำให้ลำคอเกร็งและกลืนไม่ลงอีก ต้องแยกเป็นปัญหาทางร่างกาย หรือเป็นปัญหาทางจิตใจ ซึ่งผู้ที่ประเมินได้คือแพทย์ นักแก้ไขการพูดและการกลืน หรือพยาบาลเฉพาะทาง

กรมการแพทย์ให้ข้อมูลว่าภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุอาจทำให้ปอดอักเสบจากการสำลัก ขาดน้ำ และขาดสารอาหารได้ ปัญหายาติดคอจึงเป็นเรื่องเล็กที่อาจเป็นปลายทางของเรื่องใหญ่

ยาเม็ดธรรมดาที่ไม่มีการเคลือบพิเศษมักบดได้ในทางเทคนิค แต่ยาเม็ดที่ออกแบบให้ปล่อยตัวยาช้า เม็ดเคลือบกันกรด และแคปซูลที่ใส่เม็ดเล็กข้างใน บดหรือเปิดแล้วอาจให้ตัวยาออกมาพร้อมกันทั้งหมด ซึ่งทำให้ระดับยาในเลือดสูงเร็วเกินไปและเสี่ยงผลข้างเคียง

ยาบางกลุ่มระคายเยื่อบุปากและหลอดอาหาร ยาบางกลุ่มมีรสขมจัดจนผู้ป่วยกินไม่ลง ยาบางกลุ่มเป็นสารที่ผู้บดไม่ควรสูดฝุ่นหรือสัมผัส เช่น ยาที่มีผลต่อฮอร์โมนหรือเซลล์ ผู้ดูแลที่เป็นหญิงตั้งครรภ์ควรให้เภสัชกรบอกก่อนว่ายาตัวไหนไม่ควรให้ตัวเองบดหรือแตะ

รหัสและสัญลักษณ์บนฉลากบอกใบ้ได้ แต่ไม่ครบทุกกรณี จึงไม่ควรตัดสินใจจากฉลากอย่างเดียว บทความเรื่องรหัสบนฉลากยาห้ามบดในเว็บนี้อธิบายไว้ละเอียด แต่คำตอบสุดท้ายควรมาจากเภสัชกรที่เห็นรายการยาทั้งชุดของผู้ป่วย

เภสัชกรอาจเสนอยาตัวเดียวกันในรูปแบบอื่น เช่น ยาน้ำ ยาผง ยาเม็ดละลายในปาก หรือยาแผ่นแปะ บางรูปแบบหาซื้อได้ยากหรือราคาต่างกันมาก แต่ผู้ป่วยกินได้ง่ายกว่าและไม่ต้องบด จึงเป็นเรื่องที่ควรถามเป็นข้อแรก

บางครั้งแพทย์ปรับรูปแบบของยาทั้งชุดได้ เช่น เปลี่ยนจากยากินหลายเม็ดเป็นยาเม็ดรวม หรือหยุดยาที่ไม่จำเป็นแล้ว ทำให้จำนวนเม็ดต่อมื้อลดลงอย่างเห็นได้ ซึ่งสำคัญสำหรับคนที่ใช้ยาหลายชนิดอยู่แล้ว

ถ้ายังต้องบด ให้ถามเภสัชกรว่าบดแล้วผสมกับน้ำเปล่า อาหารเนื้อเนียน หรือน้ำผลไม้ได้หรือไม่ เพราะน้ำผลไม้บางชนิดมีปฏิกิริยากับยา และอาหารบางอย่างทำให้ยาดูดซึมต่างไป ให้ระบุชนิดอาหารให้ชัด เช่น ผสมกับโจ๊กเนื้อละเอียดหนึ่งช้อน ไม่ใช่ผสมทั้งถ้วย

ที่บดยาแบบมือหมุนหรือครกขนาดเล็กทำให้ยาละเอียดได้พอสมควร แต่ผงยาบางส่วนติดค้างในอุปกรณ์ ทำให้ได้รับยาน้อยกว่าที่ควร และตกค้างข้ามไปเม็ดถัดไป เรื่องนี้เป็นปัญหาจริงกับยาที่ต้องการระดับในเลือดแน่นอน

อุปกรณ์ต้องล้างและตากแห้งทุกครั้งที่เปลี่ยนชนิดยา เพราะผงยาต่างชนิดปนกันได้ ถ้าบ้านมีผู้ใช้หลายคนหรือยาที่ห้ามปนกัน ควรแยกอุปกรณ์ตามคน อย่าใช้อันเดียวกัน

ไม่ควรซื้อที่บดยาถ้ายาส่วนใหญ่ของผู้ป่วยเป็นยาที่ห้ามบด ถ้ายังไม่ได้ประเมินสาเหตุกลืนลำบาก ถ้าผู้ป่วยสำลักบ่อยจนต้องเตรียมอาหารเนื้อละเอียดอยู่แล้ว หรือถ้ามือผู้ดูแลหมุนเครื่องไม่ไหว ในกรณีนี้ควรใช้บริการจัดยาของโรงพยาบาลหรือร้านยาที่มีเครื่องมือและบันทึกข้อมูล