ร่างกายของผู้สูงอายุสูญเสียกำลังกล้ามเนื้อได้เร็วกว่าที่คนส่วนใหญ่คาดไว้มาก การนอนอยู่บนเตียงหรือนั่งอยู่กับที่ต่อเนื่องเพียงไม่กี่วันก็ทำให้ลุกยืนได้ยากขึ้นอย่างชัดเจน ภาวะนี้เกี่ยวข้องกับภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (sarcopenia) ซึ่งหมายถึงการที่มวลและกำลังของกล้ามเนื้อลดลงตามวัยจนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน เมื่อบวกกับการเจ็บป่วยที่ทำให้ต้องพักนิ่ง การเสียกำลังจะเกิดเร็วขึ้นอีก

สิ่งที่ตามมาคือวงจรที่หมุนลงเรื่อย ๆ คือเดินน้อยลงเพราะกลัวล้ม แล้วกำลังขาลดลงเพราะเดินน้อย แล้วก็ยิ่งเสี่ยงล้มมากขึ้นกว่าเดิม การฝึกสัปดาห์ละครั้งไม่พอที่จะหยุดวงจรนี้ เพราะกล้ามเนื้อตอบสนองต่อความถี่ของการใช้งาน ไม่ใช่ต่อความยาวของการฝึกครั้งเดียว ครอบครัวส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าต้องฝึกให้หนักและนาน ทั้งที่การฝึกสั้น ๆ วันละสองถึงสามรอบได้ผลกับผู้สูงอายุมากกว่า

อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือการฝึกที่ดีไม่จำเป็นต้องดูเหมือนการออกกำลังกาย การลุกจากเก้าอี้เองทุกครั้งแทนการให้คนดึงขึ้น การเดินไปห้องน้ำเองโดยมีคนเดินประกบ หรือการยืนถือราวขณะแปรงฟัน ล้วนเป็นการฝึกที่นับได้จริงทั้งหมด และทำได้โดยไม่ต้องจัดเวลาเพิ่มในวันที่ทุกคนเหนื่อยอยู่แล้ว

นักกายภาพบำบัดเป็นวิชาชีพที่ต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ การประเมินของนักกายภาพบำบัดไม่ได้ดูแค่ว่าเดินได้หรือไม่ แต่ดูกำลังกล้ามเนื้อแต่ละมัด พิสัยการเคลื่อนไหวของข้อ การทรงตัว รูปแบบการเดิน และข้อจำกัดจากโรคประจำตัว ก่อนจะกำหนดว่าท่าใดปลอดภัยและท่าใดต้องเลี่ยงสำหรับผู้สูงอายุรายนั้นโดยเฉพาะ ครอบครัวจึงควรขอให้มีการประเมินตัวจริงอย่างน้อยหนึ่งครั้งก่อนเริ่มฝึกเองที่บ้าน

สิ่งที่ครอบครัวควรระวังคือบริการที่โฆษณาว่าจัดกระดูก ดัดเส้น หรือนวดแล้วหายจากอาการอ่อนแรง เพราะอาการเดินไม่ไหวในผู้สูงอายุมีสาเหตุได้หลายอย่าง ตั้งแต่กล้ามเนื้ออ่อนแรงตามวัย ข้อเสื่อม ปัญหาการทรงตัว ผลข้างเคียงของยา ไปจนถึงโรคทางระบบประสาทที่ต้องรักษาเฉพาะ การรับการจัดท่าที่รุนแรงโดยไม่ทราบสาเหตุอาจทำให้กระดูกที่บางอยู่แล้วบาดเจ็บเพิ่ม

ผู้ดูแลที่บ้านมีบทบาทสำคัญไม่น้อยกว่ากัน แต่เป็นบทบาทของผู้ทำซ้ำและผู้สังเกต ไม่ใช่ผู้ออกแบบ หน้าที่ที่เหมาะสมคือจัดเวลาให้เกิดการฝึก คอยนับจำนวนครั้ง จดสิ่งที่เปลี่ยนไป และรายงานให้ผู้ประเมินทราบในนัดถัดไป เมื่อแบ่งบทบาทชัดแบบนี้ ครอบครัวจะเลิกรู้สึกผิดว่าตัวเองทำไม่ถูก และนักกายภาพบำบัดก็จะปรับโปรแกรมได้ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริงที่บ้าน

ถ้าไม่มีตัวเลขตั้งต้น ครอบครัวจะเถียงกันเองว่าดีขึ้นหรือแย่ลงโดยไม่มีข้อยุติ เครื่องมือที่ใช้ได้จริงที่บ้านมีไม่กี่อย่าง อย่างแรกคือการจับเวลาลุกเดิน หรือ Timed Up and Go ซึ่งคือการจับเวลาตั้งแต่ลุกจากเก้าอี้มีพนักพิง เดินไปข้างหน้าราวสามเมตร หมุนกลับ เดินกลับมานั่ง โดยทั่วไปเวลาที่ยาวขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อเทียบกับตัวผู้สูงอายุเองสัมพันธ์กับความเสี่ยงหกล้มที่สูงขึ้น และควรให้ทีมที่ดูแลเป็นผู้แปลผล ไม่ใช่ตีความกันเองในบ้าน

อย่างที่สองคือการนับความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน ซึ่งในทางเวชศาสตร์ผู้สูงอายุเรียกว่า ADL หมายถึงกิจวัตรพื้นฐาน เช่น อาบน้ำ แต่งตัว เข้าห้องน้ำ ลุกจากเตียง และกินอาหาร ส่วน IADL คือกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้น เช่น จัดยาเอง ใช้โทรศัพท์ ไปตลาด หรือจัดการเงิน เครื่องมือที่โรงพยาบาลไทยใช้บ่อยคือแบบประเมิน Barthel Index ซึ่งให้คะแนนความสามารถในกิจวัตรพื้นฐานเหล่านี้ การรู้ว่าท่านทำอะไรเองได้บ้างในวันนี้จะทำให้เห็นชัดขึ้นว่าการฝึกควรพุ่งไปที่อะไร

อย่างที่สามคือการจดแบบง่ายที่สุด คือจดว่าทำได้กี่ครั้งในแต่ละท่า เหนื่อยระดับไหน และมีอาการอะไรตามมาหรือไม่ วิธีวัดความเหนื่อยที่ใช้ได้ที่บ้านคือดูว่าระหว่างฝึกยังพูดเป็นประโยคสั้น ๆ ได้หรือไม่ ถ้าพูดไม่เป็นประโยคแสดงว่าหนักเกินไปสำหรับรอบนั้น ให้ลดจำนวนครั้งลงแล้วค่อยเพิ่มใหม่ในสัปดาห์ถัดไป

อุบัติเหตุระหว่างการฝึกที่บ้านส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากท่าที่ยากเกินไป แต่เกิดจากสภาพแวดล้อมและวิธีช่วยพยุงที่ไม่ถูก ผู้ดูแลจำนวนมากดึงผู้สูงอายุขึ้นโดยจับที่ใต้รักแร้หรือดึงที่แขนข้างเดียว ซึ่งเสี่ยงต่อการบาดเจ็บของข้อไหล่ในผู้สูงอายุที่เอ็นเสื่อมตามวัยอยู่แล้ว วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือให้ท่านใช้มือดันที่ที่วางแขนของเก้าอี้ขึ้นเอง โดยผู้ดูแลยืนด้านข้างคอยประคองลำตัวและคุมสะโพกไว้

อีกเรื่องที่สำคัญคือความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) ซึ่งคืออาการหน้ามืดวูบเมื่อลุกจากท่านอนหรือท่านั่งเร็วเกินไป พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) รวมถึงยาลดความดันและยาขับปัสสาวะ การลุกเป็นขั้น คือนอนแล้วนั่งพักที่ขอบเตียงสักครู่ ห้อยขาและขยับข้อเท้าสักสองสามสิบครั้งก่อนจะยืน ช่วยลดโอกาสวูบล้มได้มากโดยไม่ต้องใช้อุปกรณ์ใด ๆ

สภาพแวดล้อมของพื้นที่ฝึกควรเรียบและโล่งพอให้เดินกลับตัวได้ ไม่มีขอบพรมหรือสายไฟพาด แสงสว่างพอ และควรมีของมั่นคงให้จับได้ตลอดแนวที่เดิน เช่น ขอบโต๊ะหนักหรือราวจับ ไม่ใช่เก้าอี้มีล้อหรือโต๊ะพับ เรื่องรองเท้าก็สำคัญไม่แพ้กัน คือควรเป็นรองเท้าหุ้มส้นพื้นไม่ลื่นที่ใส่แล้วไม่หลวม ไม่ควรฝึกด้วยถุงเท้าบนพื้นกระเบื้องหรือพื้นไม้ขัดมัน