พอยกหัวเตียงขึ้นให้ผู้ป่วยกินข้าวหรือหายใจสะดวก น้ำหนักตัวจะดันลงไปทางปลายเตียงช้า ๆ กระดูกก้นกบกับผิวหนังด้านหลังติดอยู่กับที่นอน ส่วนลำตัวด้านบนไถลลง ผิวชั้นในจึงถูกบิดยืดทั้งที่ผิวด้านนอกไม่ขยับ ความเค้นแบบนี้เรียกว่าแรงเฉือน (shear) และเป็นตัวการหนึ่งของแผลกดทับตรงก้นกบ

ผิวของผู้สูงอายุบางและเปราะกว่าวัยอื่น การจับแขนดึง จับใต้รักแร้ลาก หรือดึงผ้าปูที่ยับย่นขึ้นหัวเตียงทำให้ผิวถูกเสียดสีจนถลอกหรือฉีกขาดได้ แล้วริ้วรอยของผ้าที่ยับอยู่ใต้ตัวต่อมาอีกหลายชั่วโมงจะกลายเป็นจุดกดซ้ำ ผู้ดูแลหลายบ้านเห็นรอยแดงเป็นเส้นตรงที่หลังหลังเลื่อนตัวโดยไม่รู้ว่ามาจากรอยผ้า

การเลื่อนตัวขึ้นหัวเตียงจึงเป็นงานที่มีเป้าหมายสองข้อพร้อมกัน ข้อแรกคือจัดท่าให้นั่งหรือนอนสบายและกินได้ปลอดภัย ข้อสองคือให้ผิวหลังและก้นถูกเสียดสีน้อยที่สุด ผ้ายกตัวช่วยข้อสองโดยตรง เพราะผิวผู้ป่วยไม่ต้องไถกับที่นอน

ที่ขายกันมีอย่างน้อยสามแบบ แบบแรกคือผ้าขวางเตียงผ้าฝ้ายหนาที่ปูไว้ใต้ตัวตั้งแต่ไหล่ถึงต้นขา ผู้ดูแลจับชายผ้าสองข้างแล้วเลื่อนตัวไปทั้งผืน ราคาถูก ซักง่าย แต่ผ้าฝ้ายยังฝืดกับที่นอน ต้องออกแรงมาก แบบที่สองคือผ้าสไลด์เป็นถุงหรือแผ่นสองชั้นผิวลื่น ชั้นในสองด้านไถกันเองจึงลื่นกว่ามาก ใช้เลื่อนตัวแล้วต้องดึงออก ไม่ควรปล่อยไว้ใต้ตัวผู้ป่วยเพราะเลื่อนง่ายและร้อน แบบที่สามคือผ้ายกตัวมีหูจับหรือมีสายรัด ใช้กับเครื่องยกตัวผู้ป่วยหรือให้ผู้ดูแลหลายคนจับ ต้องดูพิกัดน้ำหนักที่ผู้ผลิตระบุ

คำว่า ‘ยกตัว’ ทำให้หลายบ้านเข้าใจว่าต้องยกผู้ป่วยให้ลอยพ้นเตียง ความจริงงานที่ผ้าทำได้ดีที่สุดคือเลื่อนไถล ถ้าพยายามยกคนทั้งตัวด้วยแรงแขน หลังผู้ดูแลจะรับน้ำหนักเต็มและผู้ป่วยโยกเยกจนเจ็บ การเลื่อนตามแนวราบใช้แรงน้อยกว่ามากเมื่อผ้าลื่น และถ้าผ้ายังฝืดอยู่ ปัญหาคือชนิดของผ้า ไม่ใช่กำลังคน

อีกข้อที่ควรเช็กก่อนซื้อคือที่นอนที่ใช้อยู่ ที่นอนลมแบบสลับแรงดันบางรุ่นมีคำแนะนำเฉพาะเรื่องผ้าที่ปูทับและการดึงไถ ให้เปิดคู่มือที่นอนก่อนว่าผู้ผลิตห้ามอะไรไว้ แล้วถามพยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดที่ดูแลหากไม่แน่ใจ

ไม่มีเลขกิโลกรัมที่ใช้ตัดสินแทนทุกบ้านได้ เพราะแรงที่ต้องใช้ขึ้นกับความสูงเตียง ความลื่นของผ้า สภาพหลังของผู้ดูแล และสิ่งที่ผู้ป่วยช่วยได้ จึงใช้คำถามแทนตัวเลข ผู้ป่วยงอเข่าตั้งฝ่าเท้าแล้วดันเท้าตามจังหวะได้หรือไม่ ผู้ป่วยตัวแข็งเกร็งหรือเหยียดตัวต้านอยู่ไหม ผู้ดูแลต้องก้มเอวเกินกว่าระดับสะโพกไหม ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งในสามข้อนี้ ให้ใช้สองคน

ระดับความสามารถในกิจวัตรประจำวันพื้นฐาน (ADL) ช่วยประเมินคร่าว ๆ ได้ ผู้ป่วยที่ต้องพึ่งผู้อื่นในการลุก พลิกตัว และเคลื่อนย้ายทั้งหมด เป็นกลุ่มที่เกือบทุกบ้านควรเริ่มด้วยสองคนก่อน นักกายภาพบำบัดมักใช้ดัชนีบาร์เธล (Barthel Index) ให้คะแนนความสามารถนี้ ครอบครัวไม่ต้องให้คะแนนเอง แต่ถามทีมรักษาว่าผู้ป่วยอยู่ระดับไหนได้

สองคนไม่จำเป็นต้องเป็นคนในบ้านเสมอ เพื่อนบ้านที่แข็งแรง อาสาสมัครสาธารณสุขหมู่บ้าน หรือผู้ดูแลที่จ้างมาช่วยช่วงมื้ออาหารก็ได้ ข้อสำคัญคือทั้งสองคนต้องรู้ว่าใครนับ และเลื่อนไปทางไหน ไม่ใช่ต่างคนต่างดึงตามที่เห็น

งานวิจัยด้านการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยในสถานพยาบาลที่หน่วยงานด้านอาชีวอนามัยของสหรัฐฯ (NIOSH ภายใต้ CDC) เผยแพร่ ชี้ว่าการยกด้วยแรงคนอย่างเดียวเป็นต้นเหตุสำคัญของการบาดเจ็บหลังของผู้ดูแล และแนะนำให้ใช้อุปกรณ์ช่วยแทน ผู้ดูแลที่บ้านก็เสี่ยงเช่นกัน เพราะเตียงที่บ้านมักเตี้ยกว่าเตียงโรงพยาบาลและต้องทำซ้ำหลายรอบต่อวัน

เตียงที่ปรับความสูงได้ช่วยมากกว่าที่คิด ถ้าขอบที่นอนอยู่ระดับสะโพกถึงเอวของผู้ดูแล ผู้ดูแลยืนตัวตรงได้ ถ้าเตียงเตี้ยกว่านั้น ให้คุกเข่าข้างหนึ่งบนเก้าอี้เตี้ยหรือเบาะรองเข่าแทนการก้มหลัง หรือยกเตียงด้วยแท่นรองขาเตียงที่มั่นคง ห้ามใช้ก้อนอิฐวางหลวม ๆ

ถ้าผู้ป่วยหนักมาก ต้องเลื่อนบ่อยมาก หรือผู้ดูแลเคยมีปัญหาหลังอยู่แล้ว ผ้าอย่างเดียวไม่พอ ให้ปรึกษาทีมกายภาพบำบัดเรื่องเครื่องยกตัวผู้ป่วย แผ่นสไลด์ และเตียงไฟฟ้าที่ปรับท่าเอียงศีรษะต่ำได้ แล้วจดว่าตัวเองเจ็บตรงไหนบ้างหลังทำ เพราะอาการเจ็บหลังเล็ก ๆ ที่ไม่บอกใครมักเป็นสัญญาณแรกของการต้องหยุดดูแลทั้งบ้าน