สูงวัยไทย
ขั้นตอนช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียงอย่างปลอดภัยสำหรับผู้ดูแล
พิมพ์เมื่อ 15 กันยายน 2026
ขั้นตอนช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียงอย่างปลอดภัยสำหรับผู้ดูแล
ขั้นตอนทีละขั้นสำหรับผู้ดูแลในการช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียง ตั้งแต่การพลิกตัว นั่งขอบเตียง ไปจนถึงการยืน พร้อมวิธีป้องกันอาการหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ก่อนลุกจากเตียงทุกครั้ง ให้พลิกตัวไปนอนตะแคง ห้อยขาลงจากเตียงก่อน แล้วค่อยดันตัวขึ้นนั่งด้วยแขน ห้ามลุกจากท่านอนหงายตรง ๆ ทันที
- หลังนั่งขอบเตียงแล้ว ให้นั่งนิ่งอย่างน้อย 30 วินาทีถึง 1 นาที เพื่อให้ความดันโลหิตปรับตัว ป้องกันอาการหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension)
- ผู้ดูแลควรยืนอยู่ด้านหน้าหรือด้านข้างที่ผู้สูงอายุอ่อนแรงกว่า ใช้เข็มขัดพยุงเดินหรือจับที่เอวแทนการดึงแขน
- หากมีอาการหน้ามืด ใจสั่น เจ็บหน้าอก หรือขาไม่มีแรงยืนกะทันหัน ให้หยุดทันทีและโทร 1669
เหมาะกับใคร
- บทความนี้เขียนสำหรับลูกหลานและผู้ดูแลที่ต้องช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียงในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นตอนเช้าตื่นนอน หรือหลังงีบกลางวัน
- เหมาะกับผู้สูงอายุที่ยังพอมีแรงยืนและเดินได้บ้าง แต่เสี่ยงหกล้มจากอาการมึนหัวหรือขาไม่มั่นคง หากผู้สูงอายุติดเตียงทั้งหมดหรือขยับตัวเองไม่ได้เลย ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อฝึกเทคนิคการยกตัวเฉพาะราย เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลมากกว่าการลุกจากเตียงทั่วไป
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมการลุกจากเตียงถึงเสี่ยงหกล้มมากกว่าที่คิด
ช่วงเวลาที่ผู้สูงอายุเปลี่ยนจากท่านอนเป็นท่ายืนคือช่วงที่ระบบไหลเวียนเลือดต้องปรับตัวเร็วที่สุดในหนึ่งวัน เมื่ออายุมากขึ้น หลอดเลือดมีความยืดหยุ่นลดลง ทำให้การบีบตัวของหลอดเลือดเพื่อรักษาความดันโลหิตขณะเปลี่ยนท่าทำงานช้าลง เกิดภาวะที่เรียกว่าความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า ซึ่งพบได้บ่อยโดยเฉพาะช่วงเช้าหลังตื่นนอนยาว หรือหลังกินยาลดความดันโลหิตบางชนิด
นอกจากปัจจัยด้านหลอดเลือดแล้ว ผู้สูงอายุจำนวนมากมีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยหรือซาร์โคพีเนีย (sarcopenia) ทำให้กล้ามเนื้อขาและแกนกลางลำตัวไม่แข็งแรงพอจะรับน้ำหนักตัวตอนลุกยืนได้ทันที การลุกเร็วเกินไปโดยไม่มีจังหวะพักจึงเป็นสาเหตุหนึ่งของการหกล้มในบ้านที่พบบ่อยที่สุด
สภาพเตียงและสิ่งแวดล้อมมีผลต่อความปลอดภัยแค่ไหน
ความสูงของเตียงที่เหมาะสมคือระดับที่เมื่อผู้สูงอายุนั่งขอบเตียงแล้วฝ่าเท้าวางราบกับพื้นพอดี เข่างอประมาณ 90 องศา หากเตียงสูงเกินไป เท้าจะลอยจากพื้นทำให้ทรงตัวไม่มั่นคงตอนจะยืน หากเตียงเตี้ยเกินไป การลุกยืนจะต้องออกแรงมากขึ้นและเสี่ยงเซถอยหลัง
แสงสว่างบริเวณข้างเตียงก็สำคัญไม่แพ้กัน ควรมีไฟหัวเตียงหรือไฟเซนเซอร์ที่เปิดได้ทันทีโดยไม่ต้องเดินไปเปิดสวิตช์ไกล ๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืนที่ผู้สูงอายุมักลุกไปเข้าห้องน้ำ พื้นรอบเตียงต้องไม่มีพรมลื่น สายไฟ หรือของวางเกะกะที่อาจทำให้สะดุด
บทบาทของผู้ดูแลระหว่างกระบวนการลุก
ผู้ดูแลไม่ควรทำหน้าที่เป็นเพียง "ที่ยึดเหนี่ยว" ให้ผู้สูงอายุดึงแขนหรือคอมาพยุงตัว เพราะอาจทำให้ทั้งสองฝ่ายเสียหลักพร้อมกัน แนวทางที่ปลอดภัยกว่าคือการยืนในตำแหน่งที่พร้อมประคองสะโพกหรือลำตัว และปล่อยให้ผู้สูงอายุใช้แรงขาตัวเองเป็นหลัก ผู้ดูแลทำหน้าที่เพียงคอยกันการเซและให้กำลังใจ
การสื่อสารด้วยคำพูดสั้น ๆ ชัดเจนก่อนแต่ละขั้นตอน เช่น "ตะแคงตัวก่อนนะคะ" "ห้อยขาลงค่ะ" "พักสักครู่ก่อนลุกนะคะ" ช่วยให้ผู้สูงอายุเตรียมตัวและลดความเสี่ยงจากการเคลื่อนไหวกะทันหันโดยไม่ทันตั้งตัว

รูปภาพโดย Kampus Production / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ขั้นที่ 1: เตรียมความพร้อมก่อนลุก
ก่อนเริ่มกระบวนการ ให้ตรวจสอบว่าพื้นที่รอบเตียงโล่ง มีแสงสว่างเพียงพอ และมีรองเท้าหรือรองเท้าแตะกันลื่นวางพร้อมข้างเตียง หากใช้ไม้เท้าหรือวอล์กเกอร์ ให้วางไว้ในระยะที่เอื้อมถึงจากท่านั่งขอบเตียงโดยไม่ต้องเอื้อมไกล
- ปลุกผู้สูงอายุด้วยเสียงและสัมผัสเบา ๆ ให้รู้ตัวเต็มที่ก่อน ไม่ลุกจากหลับสนิททันที
- เปิดไฟหัวเตียงหรือไฟห้องให้สว่างพอมองเห็นชัดเจน
- ตรวจว่าล้อเตียง (ถ้ามี) ล็อกแน่นแล้ว และเตียงไม่โยกคลอน
ขั้นที่ 2: พลิกตัวและห้อยขา
ช่วยหรือชี้แนะให้ผู้สูงอายุพลิกตัวไปนอนตะแคงข้างที่แข็งแรงกว่าก่อน จากนั้นใช้แขนข้างล่างดันตัวขึ้นพร้อมกับห้อยขาทั้งสองข้างลงจากเตียงในจังหวะเดียวกัน ท่านี้ช่วยลดแรงกดที่หลังส่วนล่างเทียบกับการลุกขึ้นตรง ๆ จากท่านอนหงาย
- ผู้ดูแลยืนด้านข้างเตียง คอยประคองไหล่หรือสะโพกขณะพลิกตัว
- ให้เวลาผู้สูงอายุปรับตัวในท่านั่งขอบเตียง ไม่เร่งรีบ
ขั้นที่ 3: นั่งพักและสังเกตอาการ
เมื่อนั่งขอบเตียงแล้ว ให้นั่งนิ่งอย่างน้อย 30 วินาทีถึง 1 นาที ระหว่างนี้ผู้ดูแลควรถามอาการ เช่น เวียนหัว ตาลาย ใจสั่นหรือไม่ หากมีอาการเหล่านี้ให้นั่งพักต่อจนกว่าอาการจะหายก่อนจึงลุกยืน การเร่งลุกทั้งที่ยังมึนหัวเป็นสาเหตุการหกล้มที่ป้องกันได้ง่ายที่สุดอย่างหนึ่ง
ขั้นที่ 4: ยืนขึ้นอย่างมั่นคง
ให้ผู้สูงอายุขยับตัวมานั่งใกล้ขอบเตียง เท้าทั้งสองวางราบกับพื้นห่างกันประมาณช่วงไหล่ โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อยแล้วใช้แรงขาดันตัวลุกขึ้นยืน ผู้ดูแลยืนประชิดด้านหน้าหรือด้านข้างที่อ่อนแรงกว่า มือหนึ่งวางที่เอวหรือถือเข็มขัดพยุงเดิน อีกมือพร้อมช่วยพยุงหากเซ
- ยืนนิ่งอีกครั้งก่อนก้าวเดิน เพื่อให้ร่างกายปรับสมดุลเต็มที่
- หากมีไม้เท้าหรือวอล์กเกอร์ ให้จับให้มั่นก่อนก้าวเท้าแรก
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
LEXO แผ่นรองเท้าเพื่อสุขภาพ ใส่สบาย ป้องกันการปวดเท้า ขนาด 35-46 insoles
Marco Rocco รองเท้าแตะผู้หญิงนุ่มๆ EVA กันลื่น น้ำหนักเบา พื้นนุ่ม รองเท้าเพื่อสุขภาพใส่ในบ้านMR8021
Marco Rocco(มาร์โค ร็อคโค่)Marco Rocco รองเท้าแตะแฟชั่นผู้หญิง EVA พื้นนุ่ม กันลื่น กันน้ำ รองเท้าเพื่อสุขภาพใส่ในบ้าน MR8021
Marco Rocco(มาร์โค ร็อคโค่)Marco Rocco รองเท้าแตะแฟชั่นผู้หญิง EVAนุ่มใส่สบายเท้า รูปแบบทุเรียน น่ารัก รองเท้าเพื่อสุขภาพMR8030
Marco Rocco(มาร์โค ร็อคโค่)
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าปล่อยให้ผู้สูงอายุลุกขึ้นตรง ๆ จากท่านอนหงายโดยไม่พลิกตะแคงก่อน เพราะเพิ่มแรงกดหลังและเสี่ยงเวียนหัวกะทันหัน
- อย่าดึงแขนหรือคอผู้สูงอายุขึ้นมาแรง ๆ เพราะเสี่ยงข้อไหล่หลุดหรือทั้งสองฝ่ายเสียหลักล้มพร้อมกัน
- อย่าเร่งให้ลุกยืนทันทีที่นั่งขอบเตียงเสร็จ โดยไม่รอสังเกตอาการมึนหัวก่อน
- อย่าปล่อยให้เดินโดยไม่มีรองเท้าหรือเดินเท้าเปล่าบนพื้นลื่น
- อย่าละเลยหากผู้สูงอายุบ่นเวียนหัวบ่อยตอนลุกตอนเช้า คิดว่าเป็นเรื่องปกติของวัย ควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 ทันที หากลุกจากเตียงแล้วหกล้ม ศีรษะกระแทก หมดสติ พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงข้างเดียวกะทันหัน หรือเจ็บหน้าอกร่วมกับหายใจลำบาก
- พาไปพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน หากมีอาการหน้ามืดรุนแรงทุกครั้งที่ลุก ใจสั่นผิดปกติ หรือขาอ่อนแรงจนยืนเองไม่ได้เป็นครั้งแรก
- นัดพบแพทย์เร็ว ๆ นี้ (ภายในไม่กี่วัน) หากเริ่มมีอาการมึนหัวตอนลุกบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ หรือสงสัยว่ายาที่ใช้อยู่ (เช่นยาลดความดัน) อาจเป็นสาเหตุ
- เฝ้าสังเกตและจดบันทึกอาการ หากมีอาการมึนหัวเล็กน้อยเป็นครั้งคราวแต่หายเองใน 1-2 นาทีและไม่กระทบการใช้ชีวิตประจำวัน
เช็กลิสต์สรุป
- ตรวจความสูงเตียงให้เท้าวางราบพื้นพอดีเมื่อนั่งขอบเตียง
- มีไฟหัวเตียงหรือไฟเซนเซอร์เปิดได้ทันทีไม่ต้องเดินหาสวิตช์
- พื้นรอบเตียงโล่ง ไม่มีพรมลื่นหรือสายไฟเกะกะ
- มีรองเท้ากันลื่นวางพร้อมข้างเตียง
- มีราวจับหรือไม้เท้า/วอล์กเกอร์ในระยะเอื้อมถึง
- ผู้ดูแลรู้ตำแหน่งยืนที่ถูกต้อง (ด้านหน้าหรือข้างที่อ่อนแรงกว่า)
- จดบันทึกอาการมึนหัวหรือเซที่เกิดขึ้นแต่ละครั้งเพื่อแจ้งแพทย์
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมผู้สูงอายุถึงมักเวียนหัวตอนลุกจากเตียงตอนเช้า
ช่วงเช้าหลังนอนหลับยาว ร่างกายอยู่ในท่านอนราบนาน หลอดเลือดปรับตัวช้ากว่าปกติเมื่อต้องเปลี่ยนเป็นท่ายืนกะทันหัน ทำให้เกิดความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าได้ง่ายกว่าช่วงอื่นของวัน การนั่งพักที่ขอบเตียงก่อนยืนจึงช่วยลดอาการนี้ได้มาก
ควรให้ผู้สูงอายุลุกจากเตียงเองได้หรือไม่ ถ้ายังพอมีแรง
หากผู้สูงอายุยังทรงตัวได้ดีและไม่มีประวัติเวียนหัวหรือหกล้ม สามารถลุกเองได้ตามขั้นตอนที่ปลอดภัย แต่ควรจัดสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการลุกเอง เช่น มีราวจับ ไฟส่องสว่าง และแจ้งให้ผู้ดูแลทราบเวลาที่มักลุกเพื่อคอยฟังเสียง
เข็มขัดพยุงเดินจำเป็นแค่ไหนสำหรับการลุกจากเตียง
เข็มขัดพยุงเดินช่วยให้ผู้ดูแลจับได้มั่นคงกว่าการจับเสื้อผ้าหรือแขน โดยเฉพาะกับผู้สูงอายุที่มีน้ำหนักตัวมากหรือทรงตัวไม่มั่นคง หากยังไม่มี ผู้ดูแลอาจใช้มือประคองที่เอวหรือสะโพกแทนได้ในระยะสั้น
ถ้าเตียงสูงเกินไปควรทำอย่างไร
อาจปรับด้วยการยกขาเตียงลงหากเป็นเตียงปรับระดับได้ หรือใช้บันไดเตี้ยข้างเตียงเป็นจุดพักเท้าชั่วคราว ในกรณีที่ต้องการแก้ปัญหาถาวร ควรพิจารณาเตียงปรับระดับไฟฟ้าหรือเตียงเตี้ยเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุ
อาการมึนหัวตอนลุกที่เป็นทุกวันอันตรายหรือไม่
หากเกิดขึ้นเกือบทุกครั้งที่ลุก ควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ เช่น ผลข้างเคียงของยา ภาวะขาดน้ำ หรือปัญหาหัวใจ ไม่ควรปล่อยไว้เพราะเสี่ยงหกล้มซ้ำ ๆ
ผู้ดูแลคนเดียวสามารถช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียงได้ไหม หรือต้องมีสองคน
หากผู้สูงอายุยังพอมีแรงขาและทรงตัวได้บางส่วน ผู้ดูแลคนเดียวสามารถช่วยได้โดยใช้เทคนิคที่ถูกต้อง แต่ถ้าผู้สูงอายุอ่อนแรงมากหรือมีน้ำหนักตัวมาก ควรมีผู้ช่วยสองคนหรือปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อเรียนรู้เทคนิคการยกที่ปลอดภัยต่อหลังของผู้ดูแลเองด้วย
ควรพาผู้สูงอายุไปตรวจอะไรบ้างถ้าสงสัยว่าเวียนหัวจากยา
ควรนำรายการยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ไปให้แพทย์ตรวจสอบ พร้อมเล่าลักษณะอาการ เวลาที่เกิด และความถี่ แพทย์อาจตรวจวัดความดันโลหิตทั้งท่านอนและท่ายืนเพื่อยืนยันภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
สรุป
- การลุกจากเตียงอย่างปลอดภัยต้องทำเป็นขั้นตอน: พลิกตะแคง ห้อยขา นั่งพัก แล้วจึงยืน ไม่ควรเร่งรีบทุกขั้นตอน
- ผู้ดูแลควรประคองที่ลำตัวหรือเอว ไม่ใช่ดึงแขนหรือคอ และควรจัดสภาพแวดล้อมรอบเตียงให้ปลอดภัยล่วงหน้า
- หากมีสัญญาณเตือน เช่น หกล้ม หมดสติ หรือแขนขาอ่อนแรงกะทันหัน ให้โทร 1669 ทันทีโดยไม่รอดูอาการ
อุปกรณ์ที่คนมักหาคู่กับเรื่องนี้
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
รองเท้าแตะเจลลี่เกาหลีสำหรับผู้หญิงประดับคริสตัลรูปดอกไม้, รองเท้าแตะแบบแบนสำหรับฤดูร้อน ชายหาด กิจกรรมกลางแจ้ง และใช้ในบ้าน, รองเท้าแตะกันลื่นประดับคริสตัลผู้หญิงสำหรับใช้ใน
รองเท้าเพื่อสุขภาพ แบบสวมสายคาด2เส้น พื้นสูง2นิ้ว วัสดุEVA พื้นนุ่มยางชนิดพิเศษ นุ่มเด้งน้ำหนักเบา ยืดหยุ่นดีมาก #sy809
Q5 รุ่นฮิต!! รองเท้าเพื่อสุขภาพ พื้นนิ่ม เสริมส้น 4 ซม.(+เพิ่ม1 ไซต์)
รองเท้า FitFlop ผู้ชาย & ผู้หญิง Size 36---44 งานสายปั๊มโลโก้ # รองเท้าเพื่อสุขภาพ พื้นนุ่ม สายสลิง
FitFlop
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
แหล่งข้อมูล
- แนวทางป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ — กรมการแพทย์ (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-09-01)
- Falls fact sheet — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-09-01)
- คู่มือการดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน — กรมอนามัย (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-09-01)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

ลุกจากเตียงตอนเช้าแล้วหน้ามืด ผู้สูงอายุควรลุกอย่างไรให้ปลอดภัย
ช่วงเวลาลุกจากเตียงตอนเช้าเป็นช่วงที่ผู้สูงอายุเสี่ยงล้มมากที่สุดช่วงหนึ่งของวัน คู่มือนี้อธิบายสาเหตุที่ทำให้หน้ามืดหรือเซเวลาลุก พร้อมขั้นตอนลุกที่ปลอดภัยสำหรับทั้งผู้สูงอายุเองและผู้ดูแลที่ช่วยพยุง

7 วิธีช่วยพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียงที่ทำร้ายมากกว่าช่วย
ผู้ดูแลหลายคนอยากช่วยให้ผู้สูงอายุลุกจากเตียงเร็วและง่ายขึ้น แต่บางวิธีที่ใช้กันบ่อยกลับเพิ่มความเสี่ยงบาดเจ็บทั้งฝ่ายผู้สูงอายุและผู้ดูแลเอง บทความนี้รวม 7 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดพร้อมวิธีที่ปลอดภัยกว่า

ลุกจากเตียงแล้วเวียนหัว: วิธีช่วยผู้สูงอายุลุกทีละจังหวะโดยไม่ล้ม
วิธีลุกจากเตียงอย่างปลอดภัยเมื่อผู้สูงอายุเวียนหัวตอนเปลี่ยนท่า ตั้งแต่การลุกสามจังหวะ การจัดพื้นที่รอบเตียง สิ่งที่ต้องทำในวินาทีที่หน้ามืด ไปจนถึงแผนกลางคืนเมื่อผู้ดูแลไม่อยู่

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็นอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย
แนวทางย้ายผู้สูงอายุออกจากเตียงไปยังเก้าอี้หรือรถเข็นอย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงหกล้มและบาดเจ็บหลังของผู้ดูแล พร้อมสัญญาณที่บอกว่าควรขอผู้เชี่ยวชาญประเมิน