คราบน้ำลายมักจำกัดอยู่ที่มุมหรือขอบหมอนด้านที่ศีรษะตะแคงลง ผ้าที่ตากแห้งแล้วจะเป็นรอยแข็งกรอบเป็นวง มีสีเหลืองจาง ๆ และบางครั้งผิวมุมปากของผู้นอนแดงแสบเพราะแช่น้ำลายทั้งคืน ส่วนเหงื่อจะเปียกกว้างตรงกลางหมอนและต้นคอ ผ้าเปียกเย็นและมีกลิ่นเปรี้ยวแบบเหงื่อ

การแยกให้ออกช่วยเลือกของและช่วยอธิบายกับแพทย์ได้ด้วย ถ่ายรูปหมอนตอนเช้าสองสามวันเก็บไว้ ถ้าคราบน้ำลายขยายกว้างขึ้นเรื่อย ๆ หรือเหงื่อเริ่มชุ่มจนต้องเปลี่ยนเสื้อทุกคืน นั่นเป็นข้อมูลที่แพทย์ใช้ได้มากกว่าคำบอกเล่าว่าหมอนเปียก

คนปกติกลืนน้ำลายเป็นระยะแม้ตอนหลับตื้น ผู้สูงอายุที่การกลืนช้าลงหรือกล้ามเนื้อรอบปากอ่อนแรง เช่น หลังเส้นเลือดสมอง หรือผู้ป่วยพาร์กินสันที่กลืนน้อยครั้งลง น้ำลายจะค้างและไหลออกมุมปาก ภาวะสับสนเฉียบพลันหรือง่วงจากยา นอนอ้าปากจากคัดจมูก ก็ทำให้น้ำลายไหลได้เช่นกัน ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดมีโอกาสเจอผลข้างเคียงนี้มากกว่า จึงควรให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวนรายการยา ไม่ควรหยุดยาเอง

สัญญาณที่บอกว่าเรื่องนี้เกินกว่าปลอกหมอน คือไอหรือสำลักเวลากินข้าวหรือดื่มน้ำ เสียงแหบเปียกหลังกลืน หรือน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ถ้ามีอย่างใดอย่างหนึ่ง ควรนัดแพทย์เพื่อประเมินการกลืนภายในสัปดาห์นี้ น้ำลายที่ไหลลงคอแล้วสำลักตอนนอนเสี่ยงปอดอักเสบจากการสำลัก ซึ่งปลอกหมอนกันน้ำป้องกันไม่ได้

เมืองไทยอากาศอุ่นทั้งปี ผู้สูงอายุที่นอนห่มผ้าหนาหรือห้องอับไม่มีลมหมุนก็เหงื่อออกได้โดยไม่ผิดปกติ ปัญหาอยู่ที่เหงื่อแบบชุ่มโชกจนเปลี่ยนเสื้อหรือผ้าปูที่นอน โดยห้องไม่ร้อนและไม่ได้ห่มผ้าหนา สาเหตุที่แพทย์จะคิดถึงมีทั้งการติดเชื้อ ยาบางกลุ่ม น้ำตาลในเลือดต่ำในผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ และวัณโรค

สำหรับวัณโรค องค์การอนามัยโลกระบุอาการสำคัญว่าไอ (บางครั้งมีเสมหะหรือเลือดปน) ไข้ เหงื่อออกกลางคืน น้ำหนักลด หากผู้สูงอายุมีเหงื่อชุ่มกลางคืนร่วมกับไอนานเกินสองสัปดาห์หรือน้ำหนักลด ควรไปตรวจที่สถานพยาบาล ผู้สูงอายุมักแสดงอาการไม่ตรงแบบ ไข้อาจไม่สูง ไอเพียงเล็กน้อย จึงมองข้ามได้ง่าย

ถ้าเหงื่อออกพร้อมตัวสั่น หิว ใจสั่น มือเย็น และสับสนในผู้ที่ใช้ยาลดน้ำตาล ให้คิดถึงน้ำตาลต่ำก่อน วัดน้ำตาลปลายนิ้วตามแผนที่แพทย์ให้ไว้ แล้วโทร 1669 ถ้าไม่ตอบสนองหรือไม่รู้สึกตัว ผ้าปูหรือปลอกหมอนไม่ใช่คำตอบของสถานการณ์นี้

ปลอกหมอนกันน้ำในท้องตลาดมีสามแบบหลัก แบบแรกเป็นพลาสติกพีวีซีทั้งใบ กันน้ำสนิทแต่ไม่ระบายอากาศ ร้อน มีเสียงกรอบแกรบ และแตกร้าวเร็วเมื่อซักหรือตากแดดบ่อย แบบที่สองเป็นผ้าถักหรือผ้าทอเคลือบฟิล์มบางด้านใน ผิวสัมผัสนุ่มกว่า ร้อนน้อยกว่า แต่ฟิล์มก็ยังกั้นอากาศอยู่ดี แบบที่สามเป็นผ้าทอแน่นพิเศษที่กันของเหลวโดยไม่มีฟิล์ม ระบายอากาศได้มากกว่า แต่ซึมช้า ๆ ได้ถ้าเปียกมากหรือถูกกดนาน

คำว่าระบายอากาศบนฉลากบอกอะไรไม่ได้มากนัก วิธีทดสอบที่ใช้ได้จริงคือเอาฝ่ามือกดบนปลอกห้านาทีแล้วดูว่าฝ่ามืออับชื้นไหม ถ้ามือเริ่มเหงื่อออกแปลว่าศีรษะของคนนอนจะอับยิ่งกว่า ควรใส่ชั้นผ้าฝ้ายซับเหงื่อคลุมทับก่อนใช้ ไม่ต้องซื้อรุ่นแพงกว่าเพียงเพราะหวังว่าจะไม่ร้อน

อีกข้อที่ควรรู้ ปลอกกันน้ำที่คลุมหมอนทั้งใบแบบมีซิปปิดสนิทช่วยป้องกันไม่ให้ไส้หมอนชุ่ม แต่แบบที่แค่สวมเหมือนปลอกหมอนทั่วไปมักไม่กันน้ำที่ซึมลงด้านข้าง ถ้าน้ำลายเป็นปัญหาหลัก ควรเลือกแบบซิปคลุมทั้งใบจะคุ้มค่าต่อการล้างมากกว่า

ลำดับที่ทำงานได้ดีที่สุดคือ ไส้หมอน ปลอกกันน้ำชั้นบางที่ซิปปิดสนิท ปลอกผ้าฝ้ายธรรมดา และผ้าขนหนูผืนเล็กวางตรงจุดที่ศีรษะแนบ ผ้าขนหนูทำหน้าที่ซับเหงื่อและน้ำลายก่อนที่จะถึงชั้นกันน้ำ เปลี่ยนผืนนี้ตอนเที่ยงคืนหรือเมื่อลุกไปห้องน้ำก็พอ ไม่ต้องรื้อหมอนทั้งชุด

อย่าใช้ปลอกกันน้ำทั้งสองด้านของหมอนพร้อมกับผ้ายางปูเตียงแล้วนอนทับ ชุดนี้ทำให้ศีรษะ คอ และหลังอับเกือบตลอดทั้งคืน คนที่เหงื่อออกง่ายอยู่แล้วจะยิ่งเปียกมากขึ้น ถ้าเตียงต้องปูผ้ากันน้ำอยู่แล้ว ให้ปลอกหมอนใช้ชั้นบางที่สุดที่ยังกันได้