การเปลี่ยนแปลงของสมองและร่างกายตามวัย ประกอบกับปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรม ทำให้ผู้สูงอายุจำนวนมากแสดงภาวะซึมเศร้าออกมาเป็นอาการทางกายมากกว่าอารมณ์ เช่น ปวดศีรษะเรื้อรัง ปวดท้อง แน่นหน้าอกที่ตรวจหัวใจแล้วปกติ เวียนศีรษะ หรือเหนื่อยล้าที่ไม่สัมพันธ์กับกิจกรรมที่ทำ แพทย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุเรียกลักษณะนี้ว่าอาการแสดงไม่ตรงแบบ ซึ่งพบได้ทั้งในซึมเศร้า การติดเชื้อ และภาวะหัวใจในผู้สูงอายุ

อีกสาเหตุหนึ่งคือคนรุ่นที่เติบโตมาในยุคที่การพูดถึงความรู้สึกด้านในไม่ใช่เรื่องปกติ การบอกว่า "เหนื่อย" หรือ "ไม่สบายตัว" จึงเป็นภาษาที่ท่านคุ้นเคยมากกว่าการบอกว่า "เศร้า" หรือ "ท้อแท้" ผู้ดูแลที่รอฟังคำว่าเศร้าโดยตรงจึงอาจพลาดสัญญาณที่ท่านส่งออกมาแล้วในรูปแบบอื่น

ความจำและสมาธิที่ลดลงเป็นอาการที่พบร่วมได้ทั้งในซึมเศร้า สมองเสื่อม และภาวะสับสนเฉียบพลัน แต่ทั้งสามภาวะมีจุดสังเกตต่างกัน ซึมเศร้ามักเริ่มค่อยเป็นค่อยไปในสัปดาห์ถึงเดือน ผู้สูงอายุมักรู้ตัวว่าจำอะไรไม่ค่อยได้และกังวลกับเรื่องนี้ ขณะที่สมองเสื่อมมักดำเนินไปช้ากว่าเป็นปีและผู้ป่วยมักไม่รู้ตัวหรือปฏิเสธปัญหา ส่วนภาวะสับสนเฉียบพลันเกิดเร็วภายในชั่วโมงถึงวัน มีอาการผันผวนขึ้นลงในแต่ละช่วงเวลา และมักมีสาเหตุกระตุ้นชัดเจน เช่น การติดเชื้อ ขาดน้ำ หรือเพิ่งเปลี่ยนยา

การแยกสามภาวะนี้สำคัญมาก เพราะภาวะสับสนเฉียบพลันต้องได้รับการประเมินโดยแพทย์อย่างเร่งด่วน ในขณะที่ซึมเศร้ายังพอมีเวลานัดพบแพทย์ตามปกติได้ ถ้าไม่แน่ใจว่าอาการที่เห็นเข้าข่ายแบบใด การสังเกตว่าอาการเกิดขึ้นเร็วแค่ไหนและต่างจากปกติของท่านมากน้อยเพียงใดคือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุด และควรนำข้อสังเกตนี้ไปเล่าให้แพทย์ฟังโดยตรง ไม่ใช่สรุปเองว่าเป็นภาวะใด

ผู้สูงอายุจำนวนมากใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันเพื่อควบคุมโรคเรื้อรังหลายโรค การใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) นี้บางครั้งมีผลข้างเคียงที่ซ้อนทับกับอาการซึมเศร้า เช่น เหนื่อยล้า เบื่ออาหาร หรือนอนไม่หลับ การนำยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ทั้งยาตามใบสั่งแพทย์ ยาซื้อเอง และอาหารเสริม ไปให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวนร่วมกัน จึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่มักถูกข้ามไป

โรคเรื้อรังบางชนิด เช่น โรคหัวใจ โรคไทรอยด์ หรือโรคหลอดเลือดสมอง มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงซึมเศร้าที่สูงขึ้นในทางการแพทย์ เช่นเดียวกับการสูญเสียที่สะสม เช่น การเสียคู่ชีวิต เพื่อนสนิท หรือความสามารถในการขับรถและเข้าสังคม ปัจจัยเหล่านี้มักไม่ได้เกิดขึ้นทีละอย่างแต่ทับซ้อนกัน การมองแยกส่วนเพียงอาการใดอาการหนึ่งจึงอาจไม่เห็นภาพรวมของสิ่งที่ท่านกำลังเผชิญ

เพราะผู้สูงอายุจำนวนมากไม่บอกตรง ๆ ว่ารู้สึกอย่างไร การสังเกตความเปลี่ยนแปลงของกิจวัตรประจำวัน (ADL) เช่น การอาบน้ำ แต่งตัว กินอาหาร และการดูแลตัวเอง รวมถึงกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้น (IADL) เช่น การจ่ายบิล ดูแลบ้าน หรือติดต่อเพื่อนฝูง จึงเป็นตัวชี้วัดที่เป็นรูปธรรมกว่า หากท่านที่เคยดูแลตัวเองได้ดีเริ่มปล่อยปละละเลยสิ่งเหล่านี้โดยไม่มีเหตุผลทางกายชัดเจน ควรถือเป็นสัญญาณที่ต้องให้ความสนใจ

การนอนที่เปลี่ยนไปมากทั้งสองทาง คือนอนน้อยลงมากหรือนอนทั้งวัน รวมถึงน้ำหนักที่ลดลงโดยไม่ได้ตั้งใจ เป็นอีกกลุ่มสัญญาณที่ควรจดบันทึกไว้ เพราะเป็นข้อมูลที่แพทย์ใช้ประกอบการประเมินได้ชัดเจนกว่าการอธิบายความรู้สึกลอย ๆ