คนบางคนมีแนวโน้มเป็นคนใจร้อนหรือพูดตรงมาตลอดชีวิต เมื่ออายุมากขึ้น ความอดทนต่อสิ่งกระตุ้นบางอย่าง เช่น เสียงดัง ความไม่เป็นระเบียบ หรือการถูกขัดจังหวะ อาจลดลงตามธรรมชาติ ทำให้ลักษณะนิสัยเดิมที่เคยควบคุมได้ดูชัดเจนขึ้น สิ่งนี้ต่างจากการเปลี่ยนแปลงบุคลิกโดยสิ้นเชิง เพราะแก่นของนิสัยยังเหมือนเดิม เพียงแต่การควบคุมอารมณ์อ่อนลงบ้างตามวัย

จุดสังเกตสำคัญคือคนรอบข้างที่รู้จักท่านมานานจะบอกได้ว่า 'ก็เป็นแบบนี้มาตลอด แค่ตอนนี้ไม่ค่อยเก็บอาการเหมือนก่อน' ซึ่งต่างจากการเปลี่ยนแปลงที่ทำให้คนใกล้ชิดรู้สึกว่า 'นี่ไม่ใช่พ่อ/แม่คนเดิมที่รู้จัก'

การเปลี่ยนแปลงบุคลิกที่ควรระวังคือการเปลี่ยนที่ตรงข้ามกับตัวตนเดิมอย่างชัดเจน เช่น คนที่เคยใจเย็นและมีมารยาทกลับพูดจาหยาบคายหรือก้าวร้าวผิดปกติ คนที่เคยระมัดระวังเรื่องเงินกลับใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่ายโดยไม่สนใจ หรือคนที่เคยเข้าสังคมเก่งกลับเก็บตัวและไม่สนใจใครเลย การเปลี่ยนแปลงลักษณะนี้อาจเป็นสัญญาณแรกของภาวะสมองเสื่อมบางชนิด โดยเฉพาะชนิดที่ส่งผลต่อสมองส่วนหน้าซึ่งควบคุมการตัดสินใจและพฤติกรรมทางสังคม

อาการแสดงไม่ตรงแบบ (atypical presentation) ในผู้สูงอายุพบได้บ่อยกว่าที่คิด บางครั้งปัญหาทางกาย เช่น การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือความเจ็บปวดที่พูดไม่ได้ ก็แสดงออกมาเป็นความหงุดหงิดหรือก้าวร้าวแทนที่จะเป็นอาการปวดตามปกติ ทำให้ครอบครัวเข้าใจผิดว่าเป็นแค่ 'อารมณ์เสีย' ทั้งที่จริงมีสาเหตุทางการแพทย์ซ่อนอยู่

การเปลี่ยนแปลงที่ค่อยเป็นค่อยไปในหลายเดือนหรือหลายปี มักสัมพันธ์กับภาวะสมองเสื่อมที่ดำเนินไปอย่างช้า ๆ ในขณะที่การเปลี่ยนแปลงเฉียบพลันภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน มักบ่งชี้ถึงภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) ที่เกิดจากสาเหตุเฉพาะหน้า เช่น การติดเชื้อ ผลข้างเคียงจากยา หรือความไม่สมดุลของเกลือแร่ในร่างกาย ซึ่งหากรักษาสาเหตุได้ทันเวลา อาการมักกลับมาเป็นปกติได้

ความแตกต่างสำคัญคือภาวะสมองเสื่อมมักไม่ทำให้ระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลง ท่านยังคงตื่นรู้ตามปกติแม้ความจำหรือพฤติกรรมจะเปลี่ยนไป ในขณะที่ภาวะสับสนเฉียบพลันมักมาพร้อมกับความรู้สึกตัวที่ผันผวน เช่น ดูงัวเงียผิดปกติในบางช่วงเวลาแล้วดูตื่นตัวมากผิดปกติในอีกช่วง

ผู้สูงอายุจำนวนมากต้องใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันจากหลายโรคประจำตัว การใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) เพิ่มความเสี่ยงที่ยาบางตัวจะตีกันหรือมีผลข้างเคียงที่แสดงออกมาเป็นความสับสนหรือหงุดหงิดง่าย โดยเฉพาะเมื่อมีการเริ่มยาใหม่หรือปรับขนาดยาเมื่อไม่นานมานี้ หากสังเกตว่าพฤติกรรมเปลี่ยนไปหลังเริ่มยาตัวใหม่ ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทันที ไม่ใช่ปรับลดยาเองโดยไม่ปรึกษา

การพาไปพบแพทย์พร้อมรายการยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ รวมถึงยาสมุนไพรหรืออาหารเสริม จะช่วยให้แพทย์ประเมินได้แม่นยำขึ้นว่าพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปเกี่ยวข้องกับยาหรือไม่