สูงวัยไทย
ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำตอนเลือกโทรศัพท์ให้ผู้สูงอายุ
พิมพ์เมื่อ 15 กันยายน 2026
ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำตอนเลือกโทรศัพท์ให้ผู้สูงอายุ
ครอบครัวจำนวนมากซื้อโทรศัพท์ให้ผู้สูงอายุด้วยความหวังดี แต่พลาดจุดสำคัญจนเครื่องถูกทิ้งไว้เฉย ๆ บทความนี้รวมข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและวิธีแก้ไขก่อนและหลังซื้อ
เผยแพร่เมื่อ 5 สิงหาคม 2026

รูปภาพโดย SHVETS production / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือซื้อเครื่องมาให้เป็นของขวัญเซอร์ไพรส์โดยไม่ให้ผู้สูงอายุทดลองจับและใช้งานก่อน ทำให้เครื่องถูกเก็บไว้เฉย ๆ
- การปล่อยให้เครื่องใช้การตั้งค่าเริ่มต้นทั้งหมดโดยไม่ปรับ ทั้งขนาดตัวอักษร การแจ้งเตือน และเบอร์โทรด่วน เป็นอีกจุดที่ทำให้ผู้สูงอายุใช้งานไม่ได้จริง
- การสอนใช้งานครั้งเดียวแล้วคาดหวังว่าจะจำได้เองมักไม่ได้ผล ต้องมีการทบทวนซ้ำและมีสิ่งที่จับต้องได้ไว้เปิดดูเวลาลืม
- การมองข้ามปัญหาการได้ยินหรือเสียงสะท้อนจากเครื่องช่วยฟังทำให้ผู้สูงอายุหลีกเลี่ยงการรับสายโดยไม่บอกใคร
- การเอาเครื่องเก่าไปทันทีโดยไม่มีช่วงเปลี่ยนผ่านทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกสูญเสียการควบคุมและอาจต่อต้านเครื่องใหม่ทั้งหมด
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับครอบครัวที่เพิ่งซื้อหรือกำลังจะซื้อโทรศัพท์ใหม่ให้ผู้สูงอายุ และอยากรู้ว่าจุดไหนที่คนอื่นมักพลาด
- เหมาะกับครอบครัวที่ซื้อเครื่องไปแล้วแต่ผู้สูงอายุไม่ยอมใช้ อยากเข้าใจว่าเกิดจากอะไรและแก้ไขอย่างไร
- ไม่ได้ทดแทนการพาไปพบแพทย์หากผู้สูงอายุปฏิเสธใช้เทคโนโลยีทุกชนิดพร้อมกับมีอาการซึมเศร้าหรือแยกตัวจากสังคมร่วมด้วย เพราะนั่นอาจเป็นสัญญาณที่ต้องดูแลมากกว่าเรื่องอุปกรณ์
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมการซื้อแบบเซอร์ไพรส์ถึงมักจบด้วยเครื่องถูกทิ้งไว้เฉย ๆ
ครอบครัวจำนวนมากอยากทำให้ผู้สูงอายุประหลาดใจดีใจ จึงเลือกซื้อเครื่องมาเองแล้วเอาไปให้โดยไม่ให้ทดลองก่อน แต่การใช้โทรศัพท์อยู่ในกลุ่มความสามารถที่เรียกว่า IADL คือกิจวัตรที่ต้องอาศัยความจำ การมองเห็น และการตัดสินใจร่วมกัน ต่างคนต่างมีจุดที่ถนัดและไม่ถนัดไม่เหมือนกัน เครื่องที่ลูกหลานคิดว่าใช้ง่ายอาจไม่ง่ายสำหรับพ่อแม่จริง ๆ
เมื่อผู้สูงอายุเปิดกล่องมาเจอเครื่องที่ปุ่มเล็กเกินไปหรือเมนูซับซ้อนกว่าที่คุ้นเคย ความรู้สึกแรกมักไม่ใช่ความตื่นเต้นแต่เป็นความกังวลว่าจะทำเสีย จึงเลือกเก็บเครื่องไว้เฉย ๆ ดีกว่าเสี่ยงลอง
- พาผู้สูงอายุไปเลือกหรือทดลองจับเครื่องจริงก่อนตัดสินใจซื้อ แม้จะทำให้แผนเซอร์ไพรส์เสียไปบ้าง
- ถ้าจำเป็นต้องซื้อล่วงหน้าจริง ๆ ให้เผื่อสิทธิ์เปลี่ยนคืนภายในไม่กี่วันหากใช้ไม่ได้
การปล่อยให้เครื่องใช้ค่าเริ่มต้นทั้งหมดโดยไม่ปรับแต่งอะไรเลย
อีกความผิดพลาดที่พบบ่อยคือซื้อเครื่องมาแล้วเปิดใช้งานทันทีโดยไม่แตะการตั้งค่าเลย ทำให้ตัวอักษรเล็ก การแจ้งเตือนป๊อปอัปขึ้นถี่จนน่าตกใจ และไม่มีเบอร์โทรด่วนของคนในครอบครัวติดหน้าจอไว้ เมื่อเกิดปัญหาเล็กน้อยอย่างข้อความแจ้งอัปเดตซอฟต์แวร์ขึ้นมา ผู้สูงอายุหลายคนตีความว่าเครื่องเสียหรือถูกไวรัสและเลิกใช้ไปเลย
การตั้งค่าที่ควรทำตั้งแต่วันแรกไม่ใช่เรื่องซับซ้อน แต่ต้องมีคนตั้งใจนั่งทำร่วมกับผู้สูงอายุ ไม่ใช่ทำเสร็จแล้วส่งเครื่องให้เฉย ๆ
- ขยายตัวอักษรและเพิ่มความคมชัดของหน้าจอตั้งแต่วันแรกที่เปิดเครื่อง
- ปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็น เหลือเฉพาะสายเรียกเข้าและข้อความจากคนในครอบครัว
- ตั้งเบอร์โทรด่วนของลูกหลานอย่างน้อยสองคนไว้ในหน้าจอหลัก
มองข้ามปัญหาการได้ยินและเสียงสะท้อนจากเครื่องช่วยฟัง
ผู้สูงอายุจำนวนมากมีภาวะการได้ยินเสื่อมตามวัยที่เรียกว่า presbycusis ซึ่งทำให้ฟังเสียงความถี่สูงได้ยากขึ้น หากใส่เครื่องช่วยฟังอยู่ด้วย โทรศัพท์บางรุ่นอาจทำให้เกิดเสียงหวีดหรือแทรกสัญญาณเวลาแนบหูฟัง ครอบครัวมักไม่รู้ว่านี่คือสาเหตุที่ผู้สูงอายุเริ่มหลีกเลี่ยงการรับสาย เพราะผู้สูงอายุเองก็ไม่รู้จะอธิบายอาการนี้อย่างไรและอาจไม่อยากทำให้ลูกหลานเป็นห่วง
การแก้ปัญหานี้ทำได้จริงเพียงแค่ทดลองเปิดลำโพงแทนแนบหูฟังหรือปรับโหมดเข้ากันกับเครื่องช่วยฟังในการตั้งค่า แต่ต้องรู้ก่อนว่าเป็นปัญหานี้ ไม่ใช่ปัญหาความจำหรือความไม่สนใจ
- ถามตรง ๆ ว่ามีเสียงแปลกหรือเสียงหวีดตอนแนบเครื่องเข้าหูที่ใส่เครื่องช่วยฟังหรือไม่
- ทดลองเปิดลำโพงแทนแนบหูฟังหากยังไม่แน่ใจว่าเป็นปัญหาเสียงหรือปัญหาอื่น
สอนครั้งเดียวแล้วคาดหวังให้จำได้ตลอดไป
การเรียนรู้ทักษะใหม่ในวัยสูงอายุมักต้องอาศัยการทบทวนซ้ำมากกว่าตอนหนุ่มสาว โดยเฉพาะขั้นตอนที่มีหลายจังหวะต่อกัน เช่น การรับวิดีโอคอล ครอบครัวที่สอนแค่ครั้งเดียวแล้วปล่อยให้ผู้สูงอายุลองเองมักเจอว่าผ่านไปสองสามวันผู้สูงอายุลืมขั้นตอนและไม่กล้าถามซ้ำเพราะเกรงใจ สุดท้ายเลิกใช้ฟีเจอร์นั้นไปเงียบ ๆ
สิ่งที่ช่วยได้จริงคือมีกระดาษโน้ตขั้นตอนแบบเป็นภาพหรือตัวอักษรใหญ่ติดไว้ใกล้เครื่อง ให้ผู้สูงอายุเปิดดูเองได้โดยไม่ต้องรอถามใคร
- ทำโน้ตขั้นตอนสั้น ๆ พร้อมภาพประกอบติดไว้ใกล้จุดที่วางโทรศัพท์เป็นประจำ
- นัดทบทวนการใช้งานร่วมกันทุกสัปดาห์ในเดือนแรก ไม่ใช่สอนครั้งเดียวจบ

รูปภาพโดย Andrea Piacquadio / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ก่อนซื้อ ให้ผู้สูงอายุมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น
พาผู้สูงอายุไปดูเครื่องจริงและทดลองกดใช้งานก่อนตัดสินใจ ถามความเห็นตรง ๆ ว่ารู้สึกอย่างไรกับขนาดปุ่มและความสว่างหน้าจอ ไม่ใช่ตัดสินใจแทนทั้งหมด
- พาไปทดลองเครื่องจริงที่ร้านหรือยืมเครื่องของคนรู้จักมาลองก่อน
- ถามความเห็นของผู้สูงอายุเป็นข้อมูลหลัก ไม่ใช่แค่ความเห็นของลูกหลาน
วันแรกที่ได้เครื่อง ตั้งค่าร่วมกันแบบนั่งข้าง ๆ
ใช้เวลาสักครึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมงนั่งตั้งค่าเครื่องร่วมกับผู้สูงอายุ ไม่ใช่ตั้งค่าให้เสร็จแล้วส่งมอบ เพราะผู้สูงอายุจะได้เห็นและจำได้ว่าเมนูตั้งค่าต่าง ๆ อยู่ตรงไหนหากต้องปรับเพิ่มในอนาคต
- ปรับขนาดตัวอักษร ความสว่าง และปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็นร่วมกัน
- บันทึกเบอร์โทรด่วนของครอบครัวและทดลองโทรจริงหนึ่งครั้งก่อนจบวัน
สัปดาห์แรก เฝ้าสังเกตและแก้ปัญหาเฉพาะจุด
ในสัปดาห์แรกให้สังเกตว่าผู้สูงอายุใช้ฟีเจอร์ไหนบ้างและติดขัดตรงไหน แล้วแก้เฉพาะจุดนั้น แทนที่จะรอจนผู้สูงอายุเลิกใช้ไปเงียบ ๆ แล้วค่อยมาถามทีหลัง
- โทรถามความคืบหน้าการใช้งานทุกสองสามวันในสัปดาห์แรก
- ถ้าพบว่ามีปัญหาเสียงหรือการได้ยิน ให้แก้ทันทีแทนปล่อยไว้
ช่วงเปลี่ยนผ่าน อย่าเอาเครื่องเก่าไปทันที
เก็บเครื่องเก่าไว้อย่างน้อยสองสามสัปดาห์แรกโดยไม่ต้องถอดซิมหรือปิดใช้งานถาวร เผื่อกรณีเครื่องใหม่มีปัญหาหรือผู้สูงอายุยังปรับตัวไม่ทัน การมีเครื่องเก่าเป็นทางออกสำรองช่วยลดความเครียดของการเปลี่ยนแปลงได้มาก
- แจ้งผู้สูงอายุล่วงหน้าว่าจะเก็บเครื่องเก่าไว้เป็นสำรองไม่ได้เอาไปทันที
- ย้ายรายชื่อผู้ติดต่อและรูปภาพสำคัญจากเครื่องเก่าก่อนพิจารณาเลิกใช้ถาวร
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- ซื้อเครื่องมาให้แบบเซอร์ไพรส์โดยไม่ให้ทดลองใช้ก่อน
- ปล่อยให้เครื่องใช้การตั้งค่าเริ่มต้นทั้งหมดโดยไม่ปรับขนาดตัวอักษรหรือปิดการแจ้งเตือน
- ไม่ตั้งเบอร์โทรด่วนของครอบครัวไว้ตั้งแต่วันแรก
- มองข้ามปัญหาเสียงสะท้อนจากเครื่องช่วยฟังว่าเป็นแค่ความไม่คุ้นเคย
- สอนใช้งานครั้งเดียวแล้วคาดหวังให้จำได้เองตลอดไปโดยไม่มีโน้ตช่วยจำ
- เอาเครื่องเก่าไปทันทีโดยไม่มีช่วงเปลี่ยนผ่านหรือสำรองข้อมูลก่อน
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที หากระหว่างสอนใช้งานพบว่าผู้สูงอายุมีอาการฉุกเฉิน เช่น พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน หรือหมดสติชั่วคราว ไม่ต้องรอจบขั้นตอนสอนก่อน
- ติดต่อร้านหรือช่างซ่อมภายในวันเดียวกัน หากเครื่องใหม่มีปัญหาทางเทคนิคที่แก้เองไม่ได้ เช่น ปุ่มโทรด่วนกดแล้วไม่ทำงาน
- นัดพบแพทย์เพื่อประเมินการได้ยินในสัปดาห์นี้ หากพบว่ามีเสียงหวีดหรือไม่ได้ยินชัดเจนขึ้นกว่าเดิมมาก ไม่ใช่แค่ปัญหาความเข้ากันได้ของเครื่องช่วยฟัง
- นัดพบแพทย์หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านความจำ หากผู้สูงอายุลืมขั้นตอนง่าย ๆ ซ้ำแล้วซ้ำเล่าแม้ทบทวนหลายรอบ ร่วมกับลืมเรื่องอื่นในชีวิตประจำวันด้วย
- เฝ้าสังเกตและบันทึกไว้ หากผู้สูงอายุแค่ยังไม่มั่นใจในช่วงสัปดาห์แรกแต่มีแนวโน้มดีขึ้นทีละน้อย ให้เวลาและจดความคืบหน้าไว้ก่อนตัดสินใจเปลี่ยนแผน
เช็กลิสต์สรุป
- พาผู้สูงอายุไปทดลองจับเครื่องจริงก่อนตัดสินใจซื้อ
- ตั้งค่าขนาดตัวอักษร ความสว่าง และการแจ้งเตือนร่วมกันในวันแรก
- บันทึกเบอร์โทรด่วนของครอบครัวและทดลองโทรจริงก่อนจบวันแรก
- ถามเรื่องเสียงสะท้อนจากเครื่องช่วยฟังโดยตรงหากผู้สูงอายุใส่อยู่
- ทำโน้ตขั้นตอนการใช้งานติดไว้ใกล้จุดวางโทรศัพท์
- เก็บเครื่องเก่าไว้เป็นสำรองอย่างน้อยสองสามสัปดาห์แรก
- โทรถามความคืบหน้าการใช้งานทุกสองสามวันในสัปดาห์แรก
คำถามที่พบบ่อย
ซื้อโทรศัพท์รุ่นที่โฆษณาว่าออกแบบมาสำหรับผู้สูงอายุแล้วยังจะพลาดได้อีกหรือ
ได้ เพราะเครื่องที่ทำการตลาดว่าเหมาะกับผู้สูงอายุก็ยังต้องปรับตั้งค่าและมีช่วงเรียนรู้เหมือนเครื่องทั่วไป ความสามารถของผู้สูงอายุแต่ละคนแตกต่างกันมาก คำว่าเหมาะกับผู้สูงอายุจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีแต่ไม่ใช่การรับประกันว่าจะใช้ได้ทันทีโดยไม่ต้องปรับอะไรเลย
ถ้าผู้สูงอายุบอกว่าไม่อยากได้โทรศัพท์ใหม่เลย ควรฝืนซื้อให้ไหม
ควรฟังเหตุผลก่อนว่าปฏิเสธเพราะอะไร บางครั้งเป็นเพราะกลัวทำเสียหรือกลัวเป็นภาระให้ลูกหลานสอน ไม่ใช่เพราะไม่ต้องการจริง ๆ การพูดคุยหาสาเหตุและแก้ที่ต้นเหตุมักได้ผลดีกว่าซื้อไปให้โดยไม่ฟังความเห็น
เสียงหวีดตอนแนบโทรศัพท์เข้าหูที่ใส่เครื่องช่วยฟังอันตรายหรือไม่
โดยทั่วไปไม่เป็นอันตรายต่อร่างกาย แต่เป็นสัญญาณเข้ากันไม่ได้ของอุปกรณ์สองชิ้นที่ทำให้ผู้สูงอายุไม่สบายใจและหลีกเลี่ยงการใช้งาน ควรทดลองเปิดลำโพงแทนแนบหูฟังหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการได้ยินเพื่อหาทางแก้ที่เหมาะสม
ควรลบแอปที่ผู้สูงอายุไม่ใช้ออกจากเครื่องเลยหรือไม่
ควรซ่อนหรือย้ายไปหน้าอื่นมากกว่าลบทิ้งถาวร เพราะแอปบางตัวอาจจำเป็นต้องใช้ในอนาคต การซ่อนไอคอนที่ไม่จำเป็นออกจากหน้าหลักช่วยลดความสับสนได้โดยไม่ต้องลบระบบออกจนกระทบการทำงานอื่นของเครื่อง
ควรให้ผู้สูงอายุใช้เครื่องเก่าและเครื่องใหม่พร้อมกันไปนานแค่ไหน
ไม่มีระยะเวลาตายตัว โดยทั่วไปสองถึงสี่สัปดาห์ก็เพียงพอให้เห็นว่าผู้สูงอายุใช้เครื่องใหม่ได้คล่องแค่ไหน หากยังไม่มั่นใจก็ยืดเวลาต่อได้ ไม่จำเป็นต้องรีบตัดเครื่องเก่าออกตามกำหนดที่ตั้งไว้ล่วงหน้า
สรุป
- ความผิดพลาดส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ตัวเครื่อง แต่อยู่ที่การไม่ให้ผู้สูงอายุมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นและไม่ปรับตั้งค่าให้เหมาะกับความสามารถจริง
- ปัญหาเสียงจากเครื่องช่วยฟังและความจำที่ต้องทบทวนซ้ำมักถูกมองข้ามเพราะครอบครัวไม่รู้ว่าเป็นสาเหตุ
- การเก็บเครื่องเก่าไว้เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านช่วยลดความเครียดและการต่อต้านเครื่องใหม่ได้มาก
- การแก้ไขข้อผิดพลาดเหล่านี้ไม่ต้องใช้เงินเพิ่ม เพียงแค่ใช้เวลาและความใส่ใจในรายละเอียดตั้งแต่วันแรก
แหล่งข้อมูล
- แนวทางส่งเสริมการเข้าถึงเทคโนโลยีและการใช้ชีวิตอิสระของผู้สูงอายุ — กรมกิจการผู้สูงอายุ (ผส.) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-07)
- แนวทางความปลอดภัยไซเบอร์และการตั้งค่าอุปกรณ์ให้ปลอดภัยสำหรับประชาชน — สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-07)
- ข้อเท็จจริงเรื่องการได้ยินเสื่อมตามวัยและการใช้เครื่องช่วยฟัง — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-07)
- แนวทางคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและการป้องกันมิจฉาชีพทางโทรศัพท์ — สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPC) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-07)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

เช็กลิสต์เลือกโทรศัพท์ใช้ง่ายให้ผู้สูงอายุ ตรวจก่อนซื้อทั้งครอบครัว
เช็กลิสต์ตรวจมือ ตา หู และความคุ้นเคยกับเทคโนโลยีของผู้สูงอายุ ก่อนตัดสินใจซื้อโทรศัพท์ พร้อมจุดที่ต้องทดสอบจริงที่ร้านและหลังกลับถึงบ้าน

พ่อแม่ใช้มือถือเดิมไม่ไหวแล้ว จะเปลี่ยนโทรศัพท์ให้ใช้ง่ายขึ้นอย่างไร
แนวทางตัดสินใจเปลี่ยนโทรศัพท์ให้ผู้สูงอายุ ตั้งแต่สังเกตปัญหาที่แท้จริง เลือกประเภทเครื่องให้ตรงความสามารถ ไปจนถึงทดลองใช้และวางระบบสนับสนุนหลังบ้าน

วิธีสังเกตข้อความและสายโทรศัพท์จากมิจฉาชีพ
รวมสัญญาณเตือนที่พบบ่อยในข้อความและสายโทรศัพท์หลอกลวง พร้อมวิธีตั้งรับให้ผู้สูงอายุไม่ตกเป็นเหยื่อ

โทรศัพท์เสียงไม่ได้ยิน ปรับอย่างไรให้ผู้สูงอายุรับสายและคุยได้จริง
แนวทางปรับเสียงเรียกเข้า เสียงสนทนา และเลือกอุปกรณ์เสริมโทรศัพท์ให้เหมาะกับผู้สูงอายุที่หูเริ่มไม่ไว รวมถึงวิธีแยกปัญหาการได้ยินออกจากปัญหาสัญญาณหรือเครื่องเสีย