ในคืนที่อากาศเย็น กล้ามเนื้อหลังมักเกร็งเพื่อรักษาความอบอุ่น คนที่ห่มไม่ทั่วหรือนอนในห้องแอร์เย็นจะรู้สึกชัดตอนเช้า ผู้สูงอายุยังมีน้ำในหมอนรองกระดูกลดลงตามวัยและกล้ามเนื้อรอบกระดูกสันหลังอ่อนแรงลง หลังจึงแข็งง่ายหลังนอนนาน อีกเหตุที่พบบ่อยคือที่นอนนิ่มจนสะโพกจมต่ำกว่าไหล่ ทำให้หลังโค้งตลอดคืน

ลักษณะที่เข้ากับอาการแข็งจากความตึงทั่วไปคือ ปวดตื้อ ๆ ทั้งแนวเอว ไม่ร้าวลงขาอย่างชัดเจน และดีขึ้นเมื่อขยับหรืออาบน้ำอุ่น ส่วนอาการแข็งตึงที่นานเกินครึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมงทุกเช้า หรือปวดมากกลางคืนจนต้องลุกเดิน เป็นลักษณะที่แพทย์อยากรู้ เพราะอาจเกี่ยวกับข้ออักเสบบางชนิด ควรจดไว้ไปเล่าให้แพทย์ฟัง ไม่ต้องวินิจฉัยเอง

ถุงประคบมีหลายแบบ ทั้งถุงสมุนไพรที่อบไอน้ำ ถุงเจลที่แช่น้ำร้อนหรืออุ่นไมโครเวฟ และถุงน้ำร้อนที่เติมน้ำเอง ไม่ว่าแบบไหน หลักเดียวกันคือผิวต้องรู้สึกอุ่นสบาย ไม่ใช่ร้อนจนต้องอดทน ห่อด้วยผ้าขนหนูผืนบางอย่างน้อยหนึ่งชั้นและทดสอบด้วยท้องแขนด้านในก่อนวางที่หลัง

ท่าที่เหมาะคือนอนตะแคงบนเตียงโดยมีหมอนรองระหว่างเข่า หรือนั่งพิงเก้าอี้ที่มีพนัก วางถุงประคบตรงบริเวณที่ตึงเพียงจุดเดียว ไม่นอนทับถุงเพราะน้ำหนักตัวกดให้ความร้อนเข้าผิวมากขึ้น เวลาประคบโดยทั่วไปที่มักแนะนำคือประมาณสิบห้าถึงยี่สิบนาที แต่ผู้ที่ผิวบางควรเริ่มสั้นกว่านั้นและเปิดดูผิวทุกห้านาที

หลังเอาถุงออก ผิวควรมีสีชมพูอ่อนเสมอกัน ถ้าเป็นรอยลายร่างแหแดงเข้มหรือผิวร้อนจัดนานผิดปกติ แปลว่านานเกินไปหรือร้อนเกินไป ครั้งต่อไปให้เพิ่มชั้นผ้าและลดเวลา ถุงเจลหรือถุงอุ่นไมโครเวฟมีความร้อนไม่สม่ำเสมอ ควรบีบคลึงให้ทั่วก่อนทดสอบอุณหภูมิ ดูรายละเอียดเรื่องผิวและเวลาของถุงเจลได้ในบทความเรื่องถุงเจลร้อนเย็น

ความร้อนทำให้เลือดมาเลี้ยงบริเวณนั้นมากขึ้นและกล้ามเนื้อคลายตัว จึงเป็นเหตุผลที่คนรู้สึกสบายขึ้นและขยับง่ายขึ้นหลังประคบ มันเป็นการเตรียมก่อนขยับ ไม่ใช่ตัวรักษา ถ้าประคบแล้วนอนต่อโดยไม่ขยับ ความตึงมักกลับมาเมื่อลุก

ความร้อนไม่ควรใช้กับบริเวณที่บวมแดงร้อนอยู่แล้ว หลังบาดเจ็บใหม่ในวันแรก ๆ บริเวณที่ผิวชา หรือผิวที่มีแผลและผื่น กรณีปวดหลังหลังหกล้มหรือยกของ ควรให้แพทย์ตรวจก่อนจะประคบอะไร ส่วนการเลือกร้อนหรือเย็นในปัญหาอื่น ดูแนวคิดแยกกันได้ในบทความเรื่องร้อนกับเย็นต่างกันอย่างไร

หลังประคบหรือก่อนลุก ทำท่าง่าย ๆ ที่ไม่ต้องใช้แรง เริ่มจากนอนหงาย งอเข่าสองข้างให้ฝ่าเท้าวางบนเตียง แล้วโยกเข่าไปทางซ้ายและขวาช้า ๆ เหมือนกระดิกเข่าเบา ๆ ทำสิบครั้งโดยไม่ฝืนจนเจ็บ ต่อด้วยท่ากดหลังส่วนเอวแนบที่นอนเบา ๆ แล้วปล่อย และท่ากระดกข้อเท้าขึ้นลงเพื่อกระตุ้นเลือดไหลเวียนที่ขา

การลุกจากเตียงควรทำเป็นลำดับ กลิ้งตัวตะแคงก่อน ใช้แขนยันตัวขึ้นนั่งข้างเตียง แล้วนั่งนิ่งสักครู่ให้ความดันปรับตัว เพราะผู้สูงอายุหลายคนมีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) ลุกเร็วแล้วหน้ามืดซวนเซ ได้ง่ายกว่าวัยอื่น โดยเฉพาะตอนเช้าที่เพิ่งตื่น

ผู้ที่มีโรคกระดูกพรุนไม่ควรก้มตัวไปข้างหน้าแรง ๆ หรือบิดเอวเร็ว ๆ เพราะกระดูกสันหลังอาจหักยุบได้โดยแทบไม่มีอุบัติเหตุ ถ้าไม่แน่ใจว่าท่าไหนปลอดภัยกับตัวเอง ให้ถามนักกายภาพบำบัดแล้วจดไว้ เรื่องกระดูกพรุนกับการเคลื่อนไหวมีรายละเอียดในบทความเรื่องกระดูกพรุนที่เว็บนี้ เพื่อประกอบการตัดสินใจ

ปวดหลังที่มาพร้อมไข้ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ หรือปวดจนตื่นกลางคืนแม้นอนนิ่ง ควรให้แพทย์ตรวจ เพราะอาจเกิดจากสาเหตุที่ไม่ใช่กล้ามเนื้อ เช่นการอักเสบติดเชื้อ หรือกระดูกสันหลังหัก ผู้ที่เคยเป็นมะเร็งหรือใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องก็จัดอยู่ในกลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษ

สัญญาณอันตรายที่สุดคืออาการที่บ่งชี้ว่าเส้นประสาทไขสันหลังส่วนล่างถูกกดอย่างรุนแรง ได้แก่ ชาบริเวณก้นและขาหนีบ ขาอ่อนแรงเร็ว กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้หรือปัสสาวะไม่ออก ต้องไปห้องฉุกเฉินทันที การรอประคบแล้วดูอาการอาจทำให้เส้นประสาทเสียหายถาวร อีกกรณีที่พบน้อยแต่ร้ายแรงคือปวดหลังรุนแรงเฉียบพลันพร้อมเหงื่อแตก หน้ามืด หรือปวดท้อง ซึ่งควรโทร 1669