บนพื้นราบ ไม้ค้ำสองข้างกับขาข้างดีสร้างสามจุดรับน้ำหนักที่มั่นคงพอ บนบันไดจุดรับน้ำหนักอยู่คนละระดับ ผู้ป่วยต้องยกตัวสูงขึ้นหรือหย่อนตัวต่ำลงด้วยขาข้างเดียวกับแขนสองข้าง ซึ่งเป็นแรงที่กล้ามเนื้อขาข้างดีต้องรับเกือบทั้งหมด คนที่ขาข้างดีก็เริ่มอ่อนแรงตามวัยจึงเสี่ยงเข่าทรุด

องค์การอนามัยโลกระบุว่าการพลัดตกหกล้มเป็นสาเหตุสำคัญของการบาดเจ็บในผู้สูงอายุ และบันไดเป็นตำแหน่งที่พบบ่อย การล้มซ้ำบนบันไดหลังผ่าตัดเป็นเรื่องที่ทีมรักษาพยายามป้องกันเป็นพิเศษ เพราะอาจทำให้ผ่าตัดซ้ำหรือต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น

อีกเรื่องที่ครอบครัวมักมองข้ามคือแรงที่ต้องใช้ในแขน การขึ้นบันไดด้วยไม้ค้ำใช้ไหล่ ข้อศอก และข้อมือหนักกว่าการเดินปกติ ผู้ที่มีข้อไหล่เสื่อมหรือข้อมือเจ็บอาจทำไม่ไหวตั้งแต่ขั้นที่สาม

ขึ้น: ยืนหน้าขั้นแรก ถ่ายน้ำหนักลงไม้ค้ำและมือ ยกขาข้างดีขึ้นขั้นบน ดันตัวขึ้นให้ขาข้างดียืดตรง แล้วยกไม้ค้ำและขาข้างเจ็บขึ้นมาพร้อมกัน ทำซ้ำทีละขั้น การพักเท้าทั้งสองบนขั้นเดียวกันก่อนก้าวต่อทำให้ผู้ป่วยตั้งหลักได้

ลง: เลื่อนไม้ค้ำสองข้างไปวางที่ขอบขั้นล่าง ย่อขาข้างดีลงช้า ๆ เหมือนนั่งเก้าอี้ แล้วหย่อนขาข้างเจ็บตามไปวางที่ขั้นล่าง ก่อนที่ขาข้างดีจะลงตาม สิ่งที่ผู้ป่วยมักทำผิดคือรีบหย่อนขาข้างดีลงก่อนหรือก้มมองเท้ามากไปจนตัวเอนไปข้างหน้า

ถ้าบันไดแคบและมีราวจับข้างเดียว ผู้ป่วยบางคนใช้ไม้ค้ำหนึ่งอันกับราวจับ โดยอีกอันถือไว้ในมือข้างเดียวกับราว นี่เป็นเทคนิคที่ต้องซ้อมกับนักกายภาพบำบัดก่อน ไม่ควรเริ่มเองเพราะต้องมีแขนข้างที่ถือไม้ค้ำสองอันในมือเดียวและมือจับราว

ตอนขึ้น ผู้ดูแลยืนอยู่หลังผู้ป่วยหนึ่งขั้น เอามือหนึ่งแตะที่เอวหรือเข็มขัดด้านหลัง อีกมือจับราวจับของตัวเอง ถ้าผู้ป่วยเอนไปข้างหลัง ผู้ดูแลอยู่ในตำแหน่งรับได้ ตอนลง ผู้ดูแลย้ายไปยืนหน้าผู้ป่วยโดยอยู่ต่ำกว่าหนึ่งขั้น หันหน้าเข้าหาผู้ป่วย เพราะทิศที่ผู้ป่วยล้มได้คือไปข้างหน้า

สิ่งที่ห้ามทำคือดึงแขนหรือรักแร้ผู้ป่วยขึ้นขั้น เพราะผู้ป่วยกำลังค้ำตัวด้วยไม้ค้ำที่ใต้รักแร้หรือที่ปลายแขน แรงดึงนอกแนวทำให้ไม้ค้ำหลุดและไหล่เคลื่อนได้ ผู้ดูแลที่ยกตัวเองทั้งตัวขึ้นบันไดพร้อมผู้ป่วยก็เสี่ยงหลังเสียเอง ถ้าผู้ป่วยตัวใหญ่กว่าผู้ดูแลมาก ควรขอคนที่สองหรือเลี่ยงบันได

ผู้ดูแลควรรู้ด้วยว่าจะไม่พยายามรับตัวผู้ป่วยทั้งตัวถ้าล้ม การล้มบนบันไดเร็วเกินกว่าคนจะรับน้ำหนักได้ทัน เป้าหมายคือพาให้ล้มทางลง ชะลอ และให้ผู้ป่วยไม่หัวฟาด ไม่ใช่หยุดการล้มทุกครั้ง

ไม้ค้ำที่สูงเกินทำให้ไหล่ยกและแขนไม่งอพอจะดันตัว ไม้ค้ำที่เตี้ยเกินทำให้ผู้ป่วยก้มตัวและเสียสมดุล ความสูงที่ถูกคือเมื่อยืนตรง ที่รองแขนอยู่ใต้รักแร้ประมาณสองถึงสามนิ้ว และข้อศอกงอเล็กน้อยตอนจับมือจับ ผู้ป่วยไม่ควรรับน้ำหนักด้วยรักแร้ เพราะกดเส้นประสาทได้

ปลายยางของไม้ค้ำต้องไม่สึกเรียบ ถ้ามองเห็นร่องหรือลายยางหายไป ให้เปลี่ยน และเช็ดปลายให้แห้งก่อนขึ้นบันไดทุกครั้ง การปรับความสูงและเลือกชนิดเป็นเรื่องที่มีรายละเอียดอยู่ในบทความเรื่องปรับความสูงไม้ค้ำ

รองเท้าที่ผู้ป่วยใส่ตอนขึ้นบันไดเป็นอีกตัวแปร ควรเป็นรองเท้าหุ้มส้นพื้นกันลื่น ไม่ใช่รองเท้าแตะ ไม่ใช่ถุงเท้าเปล่า

ผู้ที่ได้รับไม้ค้ำหลังผ่าตัดควรได้ฝึกบันไดที่โรงพยาบาลก่อนกลับบ้านถ้าบ้านมีบันได ถ้าไม่ได้ฝึก ให้ขอเมื่อนัดติดตามหรือขอบริการเยี่ยมบ้าน ผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางหรือเวลาในการทดสอบ Timed Up and Go นานกว่าปกติ ยิ่งต้องประเมิน เพราะความเสี่ยงล้มสูงกว่าคนวัยเดียวกันที่แข็งแรง

สัญญาณที่บอกว่ายังไม่ควรลองบันได ได้แก่ เวียนหัวเมื่อเปลี่ยนท่า ขาข้างดีสั่นหรือเข่าทรุดตอนยืนค้ำ ปวดแผลมากขึ้นเมื่อลงน้ำหนัก และผู้ป่วยบอกว่ากลัวจนหน้าซีด ความกลัวเป็นข้อมูลที่ควรเชื่อ ไม่ใช่ปัญหาที่ต้องฝืน

ทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดคือไม่ใช้บันไดเลย ย้ายเตียง ห้องน้ำ และของใช้ประจำวันลงมาชั้นล่างชั่วคราวช่วงพักฟื้น บทความเรื่องเลือกห้องนอนชั้นล่างหรือชั้นบนหลังออกจากโรงพยาบาลช่วยตัดสินใจได้

ถ้าต้องใช้บันไดจริง นักกายภาพบำบัดอาจสอนให้นั่งก้นขึ้นทีละขั้น คือนั่งบนขั้นล่างแล้วยกก้นขึ้นขั้นบนโดยใช้แขนและขาข้างดีช่วย ส่วนไม้ค้ำให้ผู้ช่วยถือตามขึ้นไป วิธีนี้ช้าแต่เสี่ยงล้มจากความสูงน้อยกว่า ไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม และเหมาะกับบันไดที่ไม่มีราวจับ